Nhìn lại ngày Bitcoin sập 50% khi coronavirus bùng phát, liệu lịch sử có lặp lại với Hanta virus?

Tháng 3/2020: Khi nỗi sợ hãi khiến mọi thị trường cùng sụp đổ

Tháng 3/2020 là khoảng thời gian mà cả thế giới gần như bước vào trạng thái hoảng loạn tập thể. COVID-19 bắt đầu lan rộng ra toàn cầu với tốc độ chưa từng có, kéo theo những đợt phong tỏa diện rộng, biên giới đóng cửa và nền kinh tế thế giới gần như tê liệt chỉ trong vài tuần ngắn ngủi. Khi đó, không ai thực sự biết đại dịch sẽ kéo dài bao lâu, mức độ nguy hiểm lớn đến đâu, hay liệu hệ thống tài chính toàn cầu có thể chịu đựng nổi cú sốc này hay không.

Nỗi sợ ấy nhanh chóng phản ánh lên mọi thị trường tài chính. Chứng khoán Mỹ liên tục kích hoạt circuit breaker sau những phiên giảm sâu lịch sử, chỉ số Dow Jones có ngày mất hơn 10%, còn giá dầu lao dốc mạnh sau cuộc chiến nguồn cung giữa Nga và Saudi Arabia. Trong bối cảnh nhà đầu tư tháo chạy khỏi mọi tài sản rủi ro để nắm giữ tiền mặt, Bitcoin — thứ từng được ca ngợi là “vàng kỹ thuật số” — cũng không thể đứng ngoài làn sóng bán tháo.

Ngày 12/3/2020, thị trường crypto chứng kiến một trong những cú crash kinh hoàng nhất lịch sử. Chỉ trong chưa đầy 24 giờ, Bitcoin giảm gần 50%, từ vùng 9.100 USD xuống còn khoảng 3.800 USD. Toàn bộ thị trường gần như bị “thổi bay” chỉ trong một đêm. Ethereum mất hơn 65% giá trị, nhiều altcoin giảm 70–80%, còn vốn hóa toàn thị trường crypto bốc hơi hơn một nửa, từ khoảng 260 tỷ USD xuống chỉ còn 120 tỷ USD.

Đó không chỉ là một đợt điều chỉnh mạnh thông thường. Nó là khoảnh khắc mà thị trường crypto lần đầu tiên phải đối mặt với một cú sốc mang tính hệ thống ở quy mô toàn cầu.

Hiệu ứng domino khiến Bitcoin rơi tự do chỉ trong vài giờ

Điều khiến cú crash năm 2020 trở nên ám ảnh không chỉ nằm ở mức giảm giá, mà nằm ở cách thị trường sụp đổ gần như không có lực đỡ. Khi panic sell lan rộng trên toàn cầu, hàng loạt trader sử dụng đòn bẩy cao bắt đầu bị thanh lý liên tục trên các sàn futures. BitMEX — sàn giao dịch phái sinh Bitcoin lớn nhất thời điểm đó — ghi nhận khoảng 750 triệu USD vị thế bị liquidate chỉ trong vài phút.

Càng nhiều lệnh long bị thanh lý, giá càng giảm sâu hơn; và giá càng giảm, hệ thống càng kích hoạt thêm nhiều lệnh bán cưỡng bức khác. Hiệu ứng domino ấy khiến Bitcoin lao dốc gần như theo chiều thẳng đứng.

Trong lúc thị trường hỗn loạn, nhiều sàn giao dịch lớn bắt đầu quá tải vì khối lượng giao dịch tăng đột biến. BitMEX thậm chí bất ngờ “bảo trì hệ thống” giữa thời điểm thị trường biến động dữ dội nhất, trong khi Deribit cũng gặp hàng loạt sự cố kỹ thuật. Những gì diễn ra thời điểm đó cho thấy crypto vẫn còn là một thị trường rất non trẻ, với thanh khoản mỏng, hạ tầng chưa đủ mạnh và mức độ phụ thuộc quá lớn vào dòng tiền đầu cơ sử dụng đòn bẩy cao.

Nhiều người khi ấy tin rằng Bitcoin đã kết thúc. Sau nhiều năm được quảng bá như một tài sản trú ẩn phi tập trung, BTC lại giảm mạnh không kém bất kỳ tài sản rủi ro nào khác khi khủng hoảng thực sự xuất hiện.

Sau COVID, Bitcoin lại bước vào giai đoạn mạnh nhất lịch sử

Điều thú vị của thị trường tài chính là những cú sốc lớn đôi khi lại trở thành chất xúc tác cho các chu kỳ tăng trưởng mới. Sau cú crash tháng 3/2020, các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới bắt đầu tung ra những gói kích thích kinh tế chưa từng có tiền lệ để cứu nền kinh tế khỏi suy thoái sâu. Fed đưa lãi suất về gần 0%, đồng thời triển khai chương trình nới lỏng định lượng khổng lồ, bơm hàng nghìn tỷ USD vào hệ thống tài chính.

Chính thời điểm đó, narrative của Bitcoin bắt đầu thay đổi. Nếu trước COVID, BTC chủ yếu được xem như một tài sản đầu cơ dành cho giới công nghệ và trader, thì sau đại dịch, ngày càng nhiều tổ chức bắt đầu nhìn Bitcoin như một công cụ hedge trước lạm phát và việc in tiền không giới hạn của các ngân hàng trung ương. Chỉ khoảng hai tháng sau cú sập lịch sử, Bitcoin đã phục hồi trở lại vùng 10.000 USD trước khi bước vào bull market lớn nhất lịch sử crypto. Đến cuối năm 2021, BTC đạt đỉnh gần 69.000 USD, còn tổng vốn hóa toàn thị trường vượt mốc 3.000 tỷ USD.

Nhìn lại, COVID không giết chết Bitcoin. Ngược lại, cú shock năm 2020 buộc thị trường crypto phải trưởng thành hơn, cả về hạ tầng, thanh khoản lẫn cách dòng tiền tổ chức nhìn nhận loại tài sản này.

Hanta virus khiến nhiều người nhớ lại ký ức về năm 2020

Những ngày gần đây, Hanta virus bất ngờ trở thành chủ đề được nhắc tới nhiều trên mạng xã hội sau khi xuất hiện các thông tin về ca nhiễm và tử vong được truyền thông quốc tế đưa tin. Chỉ cần cụm từ “virus mới” xuất hiện, ký ức về COVID-19 gần như lập tức quay trở lại với rất nhiều người, đặc biệt là giới đầu tư tài chính — những người từng chứng kiến thị trường sụp đổ trong hoảng loạn hồi năm 2020.

Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ y tế, Hanta virus hiện tại vẫn rất khác COVID-19. Đây không phải loại virus mới xuất hiện gần đây mà đã tồn tại nhiều năm, chủ yếu lây truyền từ chuột sang người thông qua môi trường nhiễm bệnh. Quan trọng hơn, Hantavirus không có khả năng lây lan mạnh từ người sang người như coronavirus, điều từng khiến COVID trở thành đại dịch toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn.

Dù vậy, thị trường tài chính vốn luôn phản ứng rất mạnh với nỗi sợ hãi. Sau cú sốc năm 2020, nhà đầu tư đã trở nên cực kỳ nhạy cảm với mọi yếu tố có khả năng gây ra bất ổn diện rộng cho nền kinh tế toàn cầu. Vì thế, chỉ cần xuất hiện một thông tin mang màu sắc “dịch bệnh mới”, tâm lý phòng thủ và lo ngại rủi ro thường sẽ quay trở lại rất nhanh.

Bitcoin và thị trường crypto năm 2026 đã khác rất nhiều so với năm 2020

Điểm quan trọng nhất nằm ở cấu trúc thị trường hiện tại. Bitcoin của năm 2020 là một thị trường còn mang tính đầu cơ rất cao, phụ thuộc chủ yếu vào retail trader và đòn bẩy futures. Thanh khoản lúc đó tương đối yếu, trong khi dòng tiền tổ chức gần như chưa tham gia sâu vào thị trường crypto.

Hiện tại, mọi thứ đã thay đổi đáng kể. Sự xuất hiện của ETF Bitcoin spot tại Mỹ đã đưa dòng vốn tổ chức trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái crypto. Bitcoin giờ đây không còn chỉ nằm trong ví của trader nhỏ lẻ, mà đã xuất hiện trong danh mục của các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính và công ty quản lý tài sản lớn trên toàn cầu. Chính điều đó khiến cấu trúc thanh khoản của BTC ổn định hơn đáng kể so với giai đoạn trước.

Ngoài ra, sau nhiều chu kỳ tăng giảm, thị trường crypto cũng trưởng thành hơn về mặt hạ tầng. Các sàn giao dịch lớn có cơ chế quản trị rủi ro tốt hơn, thị trường derivatives minh bạch hơn, còn stablecoin và thanh khoản on-chain cũng phát triển mạnh hơn rất nhiều so với thời điểm Black Thursday năm 2020.

Điều đó không có nghĩa Bitcoin sẽ miễn nhiễm với khủng hoảng. BTC vẫn là tài sản có độ biến động cao và luôn phản ứng mạnh với các cú sốc vĩ mô, chiến tranh hay bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, nếu nhìn vào những đợt sell-off gần đây liên quan tới chiến tranh Trung Đông, lo ngại suy thoái hay chính sách lãi suất của Fed, có thể thấy mức độ biến động của Bitcoin đã “trưởng thành” hơn đáng kể. Thị trường vẫn điều chỉnh mạnh, nhưng những cú sập 50–80% trong thời gian cực ngắn như các chu kỳ cũ hiện không còn xuất hiện thường xuyên.

Lịch sử có thể lặp lại nhưng thị trường đã bước sang một giai đoạn khác

Có một câu rất nổi tiếng trong giới tài chính: “History doesn’t repeat itself, but it often rhymes” — lịch sử không lặp lại y hệt, nhưng nó thường để lại những mô hình tương tự.

Nếu một cú sốc toàn cầu thực sự xuất hiện, Bitcoin chắc chắn vẫn sẽ chịu ảnh hưởng. Crypto chưa bao giờ miễn nhiễm với panic sell hay khủng hoảng thanh khoản. Nhưng khác với năm 2020, thị trường hiện tại đã có nền tảng mạnh hơn rất nhiều: dòng tiền ETF, sự tham gia của tổ chức, thanh khoản sâu hơn và một narrative vĩ mô rõ ràng hơn dành cho Bitcoin.

Có thể Hanta virus sẽ tiếp tục tạo ra tâm lý lo ngại trong ngắn hạn. Có thể thị trường sẽ còn rung lắc trước những headline tiêu cực về dịch bệnh hay kinh tế toàn cầu. Nhưng để tạo ra một cú sập mang tính hệ thống như Black Thursday năm 2020, thị trường hiện tại sẽ cần nhiều hơn chỉ một nỗi sợ. Sau tất cả những gì đã trải qua, Bitcoin giờ đây không còn là một thị trường non trẻ có thể sụp đổ chỉ sau một đêm nữa.