Việt Nam rời “vùng xám”, crypto lần đầu được điều chỉnh bằng luật
Kể từ ngày 1/1/2026, khi Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, cùng Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực, thị trường tiền số Việt Nam chính thức bước sang giai đoạn mới. Sau nhiều năm tồn tại trong trạng thái không cấm nhưng cũng không được công nhận, tài sản số lần đầu được đặt dưới một khung điều chỉnh chính thức của Nhà nước.
Sự chuyển dịch này mang ý nghĩa bản lề. Crypto không còn là hoạt động bên lề hệ thống tài chính, mà trở thành một thị trường cần được quản lý, giám sát và bảo vệ nhà đầu tư, tương tự cách Hàn Quốc đã làm từ giai đoạn 2020–2021.
Doanh nghiệp nội rút lui sớm: tín hiệu quen thuộc của giai đoạn siết chặt
Ngay trước thời điểm khung pháp lý có hiệu lực, một loạt doanh nghiệp crypto Việt Nam từng được xem là đại diện tiêu biểu như Coin98 hay Kyber Network đã thu hẹp hoặc rút trọng tâm hoạt động khỏi thị trường trong nước. Đây không phải hiện tượng cá biệt, mà phản ánh xung đột giữa mô hình “permissionless” và khuôn khổ cấp phép chặt chẽ.
Thực tế này gợi nhớ Hàn Quốc năm 2021, khi yêu cầu đăng ký VASP và tài khoản ngân hàng thực danh khiến hơn 60% sàn nội địa buộc phải đóng cửa. Khi luật xuất hiện, những chủ thể yếu về tuân thủ thường là nhóm rời cuộc chơi đầu tiên.
Tìm hiểu thêm: KyberSwap niềm tự hào Builder Việt : Chính thức bị chặn truy cập tại Việt Nam
Kịch bản Hàn Quốc đang lặp lại tại Việt Nam?
Các tín hiệu chính sách gần đây cho thấy Việt Nam nhiều khả năng lựa chọn lộ trình quản lý theo hướng siết chặt – chuẩn hóa – bảo vệ nhà đầu tư, tương đồng với mô hình mà Hàn Quốc từng triển khai. Trong kịch bản này, ước tính khoảng 60% sàn giao dịch quốc tế có thể không còn duy trì được cách thức hoạt động như trước tại Việt Nam. Đây cũng chính là điều đã xảy ra tại Hàn Quốc giai đoạn 2021, khi quốc gia này bắt đầu tăng cường quản lý thị trường crypto, áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn AML/KYC.
Với các sàn lớn như Binance hay Bybit, nếu muốn tiếp tục hiện diện, khả năng cao họ chỉ được phép vận hành thông qua mô hình giao dịch trong nước với phạm vi hạn chế, tuân thủ đầy đủ các yêu cầu AML/KYC theo quy định của Việt Nam, thay vì hoạt động xuyên biên giới như trước đây.
Tuy nhiên, tại Việt Nam quá trình siết quản lý này diễn ra song song với việc Việt Nam công bố mô hình Trung tâm Tài chính Quốc tế theo định hướng “một trung tâm, hai điểm đến”. Cơ chế sandbox trong khuôn khổ này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các nút thắt pháp lý, cho phép doanh nghiệp trong và ngoài nước triển khai thí điểm các mô hình kinh doanh tài sản số trong thời hạn lên tới 5 năm, trước khi bước vào giai đoạn quản lý chính thức.
Thị trường “đóng” trong giai đoạn đầu: ít tài sản, kiểm soát dòng tiền
Theo các thông tin được giới trong ngành chia sẻ, giai đoạn thí điểm nhiều khả năng sẽ được thiết kế theo hướng kiểm soát rất chặt. Các sàn giao dịch tập trung (CEX) được cấp phép có thể chỉ được niêm yết khoảng 50 cặp tài sản trong giai đoạn đầu, giao dịch hoàn toàn với cặp giao dịch đồng Việt Nam, đồng thời chịu sự giám sát nghiêm ngặt đối với toàn bộ dòng tiền ra – vào hệ thống.
Về mặt cơ chế, nhà đầu tư có thể được phép nạp và rút tiền đồng, cũng như nạp tài sản số vào sàn, nhưng không được rút tài sản số ra ngoài. Cấu trúc này cho thấy ưu tiên lớn nhất của cơ quan quản lý không phải là mở rộng thanh khoản hay thúc đẩy giao dịch, mà là khả năng theo dõi, kiểm soát dòng tiền và phục vụ công tác quản lý thuế ngay từ giai đoạn đầu.
Cách tiếp cận này có nhiều nét tương đồng với mô hình mà Hàn Quốc từng áp dụng. Các sàn giao dịch tại Hàn Quốc chỉ giao dịch với tài sản đồng KRW. Từ năm 2021, quốc gia này đã yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản số, bao gồm sàn giao dịch và đơn vị lưu ký, phải đăng ký với cơ quan chức năng, thực hiện đầy đủ quy trình xác minh danh tính khách hàng và chia sẻ thông tin giao dịch theo yêu cầu phòng chống rửa tiền.
Đến năm 2023, Hàn Quốc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý với việc ban hành Luật Bảo vệ người dùng tài sản số, có hiệu lực từ giữa năm 2024. Trọng tâm của luật là bảo vệ tài sản của nhà đầu tư, thông qua các quy định bắt buộc về lưu trữ lạnh phần lớn tài sản, tách biệt tài sản khách hàng với tài sản doanh nghiệp, yêu cầu có cơ chế bảo hiểm rủi ro trước các sự cố tấn công mạng, đồng thời siết chặt giám sát và xử lý các hành vi thao túng, giao dịch không công bằng trên thị trường.
Điểm nghẽn cốt lõi: Việt Nam không có “Dunamu”
Khác với Hàn Quốc, Việt Nam hiện không sở hữu một doanh nghiệp nội địa có nền tảng vận hành sàn giao dịch quy mô lớn kéo dài hơn một thập kỷ. Dunamu – công ty mẹ của Upbit – được thành lập từ năm 2012, có xuất phát điểm fintech và từng trải qua nhiều cú sốc thị trường trước khi crypto bùng nổ.
Kinh nghiệm xử lý hack, sự cố thanh khoản và biến động cực đoan là yếu tố giúp Upbit trụ vững khi luật siết chặt. Đây chính là khoảng trống lớn của thị trường Việt Nam trong giai đoạn đầu chuẩn hóa.
Một trường hợp điển hình là Bithumb (ban đầu tên Xcoin), thành lập tháng 1/2014, sau đó đổi thương hiệu năm 2015, từng là sàn lớn nhất thế giới về khối lượng Bitcoin năm 2017. Ngày 6/7/2017 Bithumb bị tấn công mạng và 30.000 người dùng thiệt hại, tổng thiệt hại ước tính lên đến 870.000 USD, sau đó hai năm liên tiếp Bithumb lại tiếp tục bị hack mất 20-30 triệu USD. Từ đây Bithumb bắt đầu đánh mất niềm tin của người dùng mặc dù sàn cam kết bồi hoàn đầy đủ.
Vai trò khó tránh của các sàn giao dịch quốc tế
Trong bối cảnh Việt Nam chưa hình thành được doanh nghiệp nội địa có đủ kinh nghiệm vận hành sàn giao dịch tài sản số ở quy mô lớn, các sàn quốc tế hiện vẫn là nhóm hiếm hoi sở hữu hạ tầng công nghệ, năng lực quản trị rủi ro và kinh nghiệm phục vụ hàng triệu người dùng. Đây cũng là những tổ chức đã trải qua nhiều chu kỳ biến động của thị trường, từ các sự cố tấn công mạng, nghẽn hệ thống đến những giai đoạn khủng hoảng thanh khoản diện rộng.
Thực tế cho thấy, Việt Nam thời gian qua có xu hướng cởi mở hơn trong việc tiếp cận kinh nghiệm quốc tế, thông qua các biên bản ghi nhớ, trao đổi hợp tác hoặc hoạt động xúc tiến đầu tư giữa MB Bank và Dumanu, hay giữa TP. Đà Nẵng và Bybit, Binance tại Abudabi (Dubai). Một số địa phương và tổ chức trong nước cũng đã có các hoạt động tiếp xúc, tìm hiểu mô hình vận hành của những sàn giao dịch tài sản số lớn trên thế giới, dù phần lớn mới dừng lại ở mức trao đổi định hướng và học hỏi kinh nghiệm, chưa phải các thỏa thuận triển khai hay cấp phép cụ thể.
Tuy nhiên, việc cho phép các sàn quốc tế tham gia sâu đến đâu vẫn là một bài toán chính sách nhạy cảm. Siết quản lý quá chặt có thể khiến thanh khoản thị trường suy giảm mạnh và làm chậm quá trình hình thành thị trường trong nước. Ngược lại, mở cửa quá nhanh có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống, vượt quá khả năng giám sát và kiểm soát của cơ quan quản lý, đặc biệt trong bối cảnh khung pháp lý vẫn đang ở giai đoạn hoàn thiện.
Dù cơ chế sandbox mở ra khả năng để các doanh nghiệp quốc tế thành lập pháp nhân và triển khai thí điểm tại Việt Nam, việc đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về phòng chống rửa tiền, xác minh danh tính người dùng và kết nối trực tiếp với hệ thống thanh toán ngân hàng trong nước vẫn phụ thuộc lớn vào định hướng quản lý và mức độ cởi mở của Chính phủ. Bên cạnh đó, vấn đề tiếp cận, lưu trữ và xử lý dữ liệu người dùng trong nước, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, có thể tạo ra rủi ro đối với hàng triệu nhà đầu tư.
Chính những yếu tố này khiến các sàn giao dịch quốc tế, ở thời điểm hiện tại, khó có thể trở thành trụ cột trung tâm trong chiến lược phát triển thị trường tài sản số của Việt Nam, mà nhiều khả năng chỉ đóng vai trò tham gia có điều kiện, dưới sự giám sát chặt chẽ và trong phạm vi thử nghiệm giới hạn.
Dự phóng thị trường crypto Việt Nam giai đoạn 2026–2028
Trong giai đoạn 2026–2027, thị trường crypto Việt Nam nhiều khả năng bước vào pha tái cấu trúc mạnh, với đặc trưng là sự thu hẹp có chủ đích. Số lượng sàn được cấp phép dự kiến rất hạn chế, chỉ 05 sàn giao dịch được cấp phép thí điểm, phạm vi sản phẩm bị kiểm soát chặt, trong khi thanh khoản suy giảm do dòng tiền bị khóa trong khuôn khổ thí điểm. Đây là giai đoạn thị trường buộc phải đánh đổi tăng trưởng ngắn hạn để đổi lấy tính trật tự, minh bạch và khả năng giám sát của Nhà nước.
Ở giai đoạn này, nhà đầu tư cá nhân sẽ là nhóm chịu tác động rõ rệt nhất, khi phải thích nghi với một “luật chơi mới” mang tính tài chính – pháp lý thay vì môi trường tự do như trước. Hoạt động đầu cơ ngắn hạn, giao dịch xuyên biên giới và các cấu trúc off-shore nhiều khả năng bị đẩy ra ngoài vùng chính thống.
Bước sang 2027–2028, nếu cơ chế thí điểm vận hành ổn định và không phát sinh rủi ro hệ thống lớn, Việt Nam có dư địa để mở rộng có điều kiện. Khi đó, danh sách tài sản được phép giao dịch có thể tăng dần, một phần rào cản kỹ thuật liên quan tới rút crypto được xem xét nới lỏng, đồng thời cơ chế thuế đối với giao dịch tài sản số bắt đầu hình thành rõ nét hơn. Đây cũng là giai đoạn quan trọng để sàng lọc và nuôi dưỡng các thực thể đủ năng lực trở thành “champion nội địa”, nếu chính sách không khóa cứng thị trường quá lâu.
Không phải siết hay mở, mà là xây dựng cấu trúc thị trường bền vững
Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy, việc siết chặt crypto không khiến thị trường biến mất, mà làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc quyền lực trong hệ sinh thái. Các sàn yếu về tuân thủ bị loại bỏ, trong khi những thực thể đủ năng lực vận hành và thích ứng với nhà nước trở thành trụ cột mới.
Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa tương tự, nhưng với dư địa sai lầm nhỏ hơn do quy mô người dùng lớn và mức độ tham gia sâu của dòng vốn cá nhân. Câu hỏi trung tâm của giai đoạn tới không còn là có quản lý crypto hay không, mà là liệu Việt Nam có thể thiết kế được một thị trường đủ an toàn để bảo vệ nhà đầu tư, nhưng vẫn đủ mở để không đẩy dòng vốn, thanh khoản và đổi mới công nghệ ra khỏi biên giới hay không.
Nếu làm đúng, crypto có thể trở thành một phần hợp pháp của hệ thống tài chính số Việt Nam. Nếu làm sai, thị trường có nguy cơ tồn tại song song hai thế giới: một thị trường chính thống nhỏ hẹp và một thị trường ngầm ngoài tầm kiểm soát. Đây chính là ranh giới mà chính sách giai đoạn 2026–2028 sẽ quyết định.
