Nhiều chuyên gia và cơ quan chức năng cho rằng cần siết chặt hơn nữa chế tài xử lý vi phạm trong lĩnh vực tài sản mã hóa, trong đó không loại trừ khả năng xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi giao dịch trái phép có tính chất nghiêm trọng. Quan điểm này được đưa ra trong quá trình góp ý cho dự thảo nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính) đang tổ chức lấy ý kiến.
Thu hẹp “vùng xám” pháp lý, tăng sức răn đe
Theo các ý kiến đóng góp, dự thảo nghị định cần làm rõ hơn trách nhiệm pháp lý đối với các dự án tài sản mã hóa được lập ra nhằm huy động vốn nhưng sau đó dừng triển khai, rút toàn bộ hoặc phần lớn nguồn tiền của nhà đầu tư, hành vi thường được gọi là "Rug Pull" hay “rút thảm”. Đây được xem là nguyên nhân gây ra nhiều thiệt hại lớn trên thị trường tài sản số thời gian qua.
Trong văn bản góp ý gửi cơ quan soạn thảo, Bộ Công an đề xuất nâng mức phạt tiền đối với hành vi vi phạm từ khung từ 10 đến 30 triệu đồng lên 30 cho tới 50 triệu đồng nhằm bảo đảm tính răn đe, đặc biệt trong bối cảnh giá trị giao dịch tài sản mã hóa ngày càng lớn.
Đề nghị áp dụng mức phạt tương đương lĩnh vực chứng khoán
Đại diện SSI Digital cho rằng mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực tài sản mã hóa nên được xây dựng tương đương với mức xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán. Theo đánh giá, xét về bản chất giao dịch, giá trị dòng tiền và mục đích đầu tư, tài sản mã hóa có nhiều điểm tương đồng với chứng khoán, do đó cần áp dụng khung chế tài đủ mạnh để kiểm soát rủi ro.
Theo các chuyên gia, khi nghị định được ban hành và triển khai, “vùng xám” pháp lý đối với hoạt động giao dịch tài sản mã hóa của nhà đầu tư cá nhân sẽ tiếp tục bị thu hẹp. Khi đó, rủi ro pháp lý sẽ trở thành yếu tố quan trọng cần được cân nhắc song song với rủi ro thị trường và rủi ro công nghệ.
Nhà đầu tư được khuyến nghị theo dõi danh sách các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép, thận trọng khi giao dịch qua các nền tảng chưa được công nhận về mặt pháp lý, đồng thời chủ động lưu trữ lịch sử giao dịch, chứng từ nguồn tiền và các thông tin liên quan để phục vụ công tác kiểm tra khi cần thiết.
Bổ sung biện pháp tịch thu tài sản số và xử lý hình sự
Ngoài hình thức phạt tiền, SSI Digital đề xuất bổ sung biện pháp xử phạt hành chính là tịch thu tang vật và phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm, bao gồm cả tài sản mã hóa và tài sản số, trong trường hợp mức phạt tiền không đủ sức răn đe.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng thuận từ lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Theo ý kiến này, dự thảo hiện còn thiếu quy định cụ thể về việc tịch thu tài sản số, vốn là loại tài sản không tồn tại dưới dạng hữu hình mà được thể hiện thông qua các mã hóa kỹ thuật số.
Do đặc thù của tài sản số, việc áp dụng biện pháp tịch thu cần được quy định rõ ràng về phương thức thực hiện trên môi trường số, bảo đảm tính khả thi, minh bạch và hiệu quả trong quá trình áp dụng.
Luật sư Võ Trung Tín, Phó chủ tịch Chi hội Blockchain TP.HCM, cho rằng bên cạnh xử phạt hành chính, cần bổ sung các hình phạt khắc phục hậu quả như buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp hoặc số tiền tương đương giá trị tang vật, phương tiện vi phạm đã bị tiêu thụ, tẩu tán trái phép.
Đọc thêm: Các quốc gia ở Đông Nam Á xử phạt thế nào đối với nhà đầu tư tiền điện tử vi phạm?
Đáng chú ý, đối với các hành vi vi phạm hành chính đã bị xử phạt nhiều lần, có tính chất nghiêm trọng và cố ý, ông Tín đề xuất xem xét chuyển sang xử lý hình sự. Theo đó, các hành vi giao dịch trái phép liên quan đến tài sản số nhằm trục lợi có thể được bổ sung vào nhóm hành vi phạm tội để tăng hiệu quả răn đe và bảo vệ nhà đầu tư.
