Doanh nghiệp trong nước có thể được vay vốn bằng tài sản số

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó đáng chú ý là đề xuất mở rộng các loại tài sản được sử dụng làm bảo đảm vay vốn, bao gồm tài sản số, tài sản ảo, quyền sở hữu trí tuệ và các tài sản vô hình khác. Động thái này được kỳ vọng sẽ giúp khơi thông dòng vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các startup công nghệ và doanh nghiệp chuyển đổi số.

Theo nội dung dự thảo, Chính phủ sẽ căn cứ từng giai đoạn để xây dựng chính sách hỗ trợ tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp truyền thống như bất động sản, các tổ chức tín dụng được khuyến khích mở rộng phương thức cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, mô hình kinh doanh, dữ liệu dòng tiền hoặc khả năng tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đề xuất cho phép doanh nghiệp sử dụng nhiều loại tài sản bảo đảm mới như động sản, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình, tài sản số, tài sản ảo và các tài sản hợp pháp khác theo quy định pháp luật. Đây được xem là bước đi nhằm tạo thêm cơ hội tiếp cận vốn cho nhóm doanh nghiệp vốn gặp khó khăn trong việc sở hữu tài sản thế chấp hữu hình.

Song song với đó, Bộ Tài chính cũng khuyến khích các tổ chức tín dụng phát triển những công cụ tài chính linh hoạt hơn như tài trợ chuỗi cung ứng, tài trợ theo đơn hàng, đồng tài trợ, đồng đầu tư hay tài trợ đồng hành nhằm gia tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài lĩnh vực tín dụng, dự thảo luật còn đưa ra nhiều cơ chế hỗ trợ về thuế, kế toán, mặt bằng sản xuất, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng được ưu tiên tham gia chương trình xúc tiến thương mại, mua sắm công, đào tạo, tư vấn pháp lý và hỗ trợ thông tin phục vụ hoạt động kinh doanh.

Đối với nhóm doanh nghiệp phát triển bền vững, Bộ Tài chính đề xuất nhiều ưu đãi như hỗ trợ tiếp cận tín dụng, bảo lãnh tín dụng, vốn mồi, hỗ trợ lãi suất cho các dự án xanh và kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải hoặc chuyển đổi xanh có thể được áp dụng chính sách ưu đãi thuế và khấu hao nhanh đối với tài sản phục vụ hoạt động này.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế nhưng chỉ tiếp cận được khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thiếu tài sản bảo đảm, quy mô vốn nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và mức độ minh bạch thông tin chưa cao. Trong khi đó, các quỹ bảo lãnh tín dụng và Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Bộ Tài chính cho rằng việc sửa đổi luật là cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cơ quan này cũng dẫn kinh nghiệm từ nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan và Mỹ cho thấy các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thường được xây dựng theo hướng luật khung, tạo nền tảng cho các chương trình hỗ trợ tài chính, tín dụng, ưu đãi thuế và khuyến khích đầu tư.

Một số quốc gia còn triển khai cơ chế hỗ trợ thông qua voucher đổi mới sáng tạo, voucher xuất khẩu hoặc phiếu hỗ trợ tài chính nhằm chia sẻ chi phí hoạt động với doanh nghiệp. Theo Bộ Tài chính, xu hướng quốc tế hiện nay là chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, dựa trên dữ liệu và gắn với hiệu quả đầu ra.

Dự kiến, dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét vào kỳ họp tháng 10/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027 nếu được thông qua.