Tại phiên thảo luận về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Phan Thị Thùy Linh, đoàn Thanh Hóa, bày tỏ sự đồng tình với chủ trương mở rộng phạm vi tài sản có thể được trưng dụng, trong đó có hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số.
Theo đại biểu, trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng, việc bổ sung các loại tài sản mới vào phạm vi điều chỉnh của pháp luật là cần thiết. Tuy nhiên, tài sản số có những đặc điểm khác biệt so với tài sản hữu hình, đặc biệt liên quan đến dữ liệu, quyền truy cập và quyền kiểm soát. Vì vậy, nếu không xác định rõ giới hạn, quá trình trưng dụng có thể tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân sở hữu tài sản.
Một trong những vấn đề cần được làm rõ là ranh giới giữa tài sản số, hạ tầng lưu trữ và dữ liệu được vận hành trên hệ thống đó. Việc cơ quan có thẩm quyền trưng dụng máy chủ hoặc một hệ thống công nghệ không đồng nghĩa với việc được phép tiếp cận toàn bộ dữ liệu khách hàng, mã nguồn, thông tin nội bộ hay bí mật kinh doanh của doanh nghiệp.
Đại biểu cho rằng cần phân định cụ thể phạm vi tài sản bị trưng dụng, quyền tiếp cận dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ liên quan. Đây là cơ sở để tránh tình trạng việc sử dụng quyền trưng dụng vượt quá mục đích cần thiết, đồng thời hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và quyền riêng tư của các bên liên quan.
Đối với tài sản số, vấn đề hoàn trả sau khi kết thúc thời gian trưng dụng cũng cần được quy định chặt chẽ. Không giống các tài sản vật chất thông thường, một số loại tài sản số có thể bị thay đổi trạng thái, quyền kiểm soát hoặc không thể khôi phục nguyên vẹn sau khi đã được chuyển giao và sử dụng.
Do đó, cơ chế pháp lý cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan thực hiện trong việc hoàn trả tài sản, khôi phục quyền kiểm soát và bồi thường thiệt hại nếu tài sản bị mất mát hoặc không thể phục hồi như ban đầu. Những quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư khi tham gia thị trường số.
Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế trưng dụng cũng cần bảo đảm sự thống nhất với các quy định hiện hành về quyền sở hữu tài sản, bảo vệ dữ liệu và sở hữu trí tuệ. Điều 32 Hiến pháp năm 2013 quy định quyền sở hữu tư nhân được pháp luật bảo hộ. Trong khi đó, Luật Dữ liệu năm 2024 đã có những quy định về việc cung cấp dữ liệu cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong các trường hợp luật định.
Đối với lĩnh vực tài sản số, những nguyên tắc này càng cần được chú trọng khi thị trường tài sản mã hóa đang từng bước hình thành khuôn khổ quản lý. Việc trưng dụng tài sản có thể liên quan đến quyền sở hữu, quyền lưu ký và quyền kiểm soát tài sản của nhiều chủ thể khác nhau.
Chẳng hạn, tại các nền tảng giao dịch tài sản mã hóa, tài sản của nhà đầu tư có thể được lưu trữ thông qua hệ thống ví do đơn vị cung cấp dịch vụ quản lý. Nếu việc trưng dụng không xác định rõ phạm vi và trách nhiệm, quyền lợi của những người sở hữu tài sản có nguy cơ bị ảnh hưởng, dù họ không trực tiếp liên quan đến mục đích trưng dụng.
Vì vậy, việc hoàn thiện quy định về trưng dụng tài sản số không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong những tình huống cấp bách mà còn phải bảo đảm nguyên tắc bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp. Một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch về thẩm quyền, phạm vi sử dụng, thời hạn và trách nhiệm bồi thường sẽ giúp cân bằng giữa lợi ích công cộng với quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và nhà đầu tư.
