Tiền số và giấc mơ đổi đời, kẻ khóc người cười sau những lời hứa ngọt ngào

Cách đây vài năm, những mô hình đa cấp biến tướng từng gây chấn động khi lôi kéo hàng nghìn người tham gia bằng cam kết lợi nhuận cao và cơ hội đổi đời nhanh chóng. Sau khi nhiều đường dây bị triệt phá, không ít người cho rằng những chiếc bẫy tài chính kiểu này đã dần biến mất. Thực tế lại cho thấy chúng chỉ thay đổi hình thức.

Ngày nay, thay vì các gói đầu tư truyền thống hay chương trình kinh doanh đa cấp, những lời mời gọi hấp dẫn xuất hiện dưới những cái tên hiện đại hơn như blockchain, tiền số, NFT, staking, metaverse hay các dự án kết hợp trí tuệ nhân tạo với tài sản số. Công nghệ trở thành lớp vỏ mới cho một công thức cũ khi hứa hẹn lợi nhuận vượt trội để thu hút dòng tiền từ nhà đầu tư.

Sự bùng nổ của thị trường tài sản số trong những năm gần đây đã tạo điều kiện cho hàng loạt dự án mọc lên trên mạng xã hội. Nhiều dự án quảng bá khả năng tạo thu nhập thụ động, cam kết lãi suất cao hoặc hứa hẹn giá trị token sẽ tăng hàng chục lần trong tương lai. Điểm chung là các thông tin này thường được lan truyền mạnh mẽ qua Telegram, Discord, Facebook hoặc các buổi hội thảo trực tuyến.

Một trong những vụ việc điển hình là đường dây WorldMall.app bị cơ quan công an triệt phá vào năm 2025. Nhóm đối tượng vận hành hệ thống đã xây dựng nền tảng riêng, phát hành đồng tiền số WM và đưa ra nhiều gói đầu tư với mức lợi nhuận được quảng bá ở mức rất cao. Nhà đầu tư được thuyết phục rằng đồng tiền này sẽ sớm niêm yết trên các sàn giao dịch quốc tế và tăng giá mạnh trong những năm tới.

Để tạo lòng tin, các đối tượng còn dựng lên hình ảnh về một tập đoàn thương mại điện tử quốc tế cùng đội ngũ chuyên gia nước ngoài. Song song đó là cơ chế thưởng hoa hồng cho việc giới thiệu thành viên mới, giúp mạng lưới nhanh chóng mở rộng. Theo cơ quan điều tra, đây thực chất là một hình thức huy động tiền từ người dân dưới vỏ bọc đầu tư công nghệ.

Trước WorldMall.app, nhiều mô hình tương tự như Paynet Coin hay Wingstep - Naga Kingdom cũng từng thu hút lượng lớn người tham gia trước khi bị phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Điều đáng chú ý là sau mỗi vụ việc bị xử lý, những mô hình mới lại xuất hiện với thuật ngữ mới và câu chuyện mới, nhưng phương thức vận hành gần như không thay đổi.

Theo TS-LS Châu Huy Quang, Giám đốc điều hành Hãng luật Rajah & Tann LCT, sức hấp dẫn của các dự án tài sản số xuất phát từ nhiều yếu tố tâm lý như kỳ vọng làm giàu nhanh, nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội và sự thiếu hiểu biết về bản chất pháp lý của sản phẩm. Nhiều dự án không tự nhận là hoạt động đầu tư tài chính mà được giới thiệu dưới dạng mua token, tham gia cộng đồng công nghệ hoặc xây dựng hệ sinh thái số, khiến người tham gia khó nhận diện rủi ro.

Ông Quang cho rằng việc pháp luật từng bước xây dựng khung khái niệm cho tài sản số không có nghĩa mọi mô hình huy động vốn liên quan đến tiền số đều hợp pháp. Khi một tổ chức cam kết lợi nhuận cố định, trả thưởng cho hoạt động giới thiệu người mới hoặc sử dụng tiền của nhà đầu tư sau để chi trả cho nhà đầu tư trước, đó là những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.

Luật sư Đinh Thị Mai Phương, Đoàn Luật sư TP.HCM, nhận định các dự án rủi ro thường khai thác mạnh yếu tố cảm xúc. Nhà đầu tư liên tục được nghe những câu chuyện thành công, những khoản lợi nhuận hấp dẫn và viễn cảnh tự do tài chính. Trong khi đó, các thông tin về rủi ro, cơ chế vận hành hoặc năng lực thực tế của dự án lại ít được đề cập.

Ở góc độ kinh tế, bà Huỳnh Thị Mỹ Nương, chuyên gia kinh tế và phát triển bền vững, cho rằng nhiều người tham gia không hoàn toàn thiếu hiểu biết. Họ nhận thức được nguy cơ nhưng tin rằng mình có thể rút lui trước khi hệ thống đổ vỡ. Chính tâm lý này khiến các mô hình lừa đảo liên tục có thêm nạn nhân mới dù những bài học trong quá khứ vẫn còn nguyên giá trị.

Các chuyên gia khuyến nghị người dân cần thận trọng với mọi dự án cam kết lợi nhuận cao bất thường hoặc quảng cáo đầu tư không có rủi ro. Trước khi xuống tiền, nhà đầu tư nên kiểm tra kỹ thông tin pháp lý của đơn vị phát hành, yêu cầu mọi cam kết được thể hiện bằng văn bản và lưu giữ đầy đủ chứng từ giao dịch. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần nhanh chóng trình báo cơ quan chức năng để hạn chế thiệt hại thay vì tiếp tục nạp thêm tiền với hy vọng thu hồi vốn.