Iran và lá chắn tiền số trị giá 7,8 tỷ USD

Trong vòng xoáy cấm vận kéo dài và áp lực địa chính trị ngày càng gia tăng, Iran đang âm thầm xây dựng một “tuyến phòng thủ tài chính” đặc biệt trên không gian số. Quy mô của hệ sinh thái này ước tính đạt khoảng 7,8 tỷ USD vào năm 2025, trở thành một trụ cột song song với nền kinh tế truyền thống, vừa hỗ trợ thương mại quốc tế vừa là nơi trú ẩn cho người dân trước khủng hoảng tiền tệ.

Kể từ khi hợp pháp hóa hoạt động khai thác tiền điện tử vào năm 2019, Tehran đã tận dụng lợi thế năng lượng nội địa giá rẻ để chuyển hóa điện năng thành tài sản kỹ thuật số có tính thanh khoản toàn cầu. Với chi phí khai thác chỉ khoảng 1.300 USD cho mỗi Bitcoin, lợi nhuận thu về khi bán theo giá thị trường quốc tế mang lại nguồn ngoại tệ đáng kể. Khoản tiền này được sử dụng để nhập khẩu máy móc, hàng hóa thiết yếu mà không cần đi qua hệ thống thanh toán chịu ảnh hưởng của đồng USD.

Uớc tính toàn bộ hệ sinh thái tiền số tại Iran đã đạt mức 7,78 tỷ USD trong năm 2025, tương đương GDP của một quốc gia quy mô nhỏ. Đáng chú ý, các địa chỉ ví được cho là có liên hệ với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) chiếm hơn 50% tổng dòng tiền chảy vào nước này, tương đương trên 3 tỷ USD mỗi năm, cho thấy vai trò ngày càng lớn của tổ chức này trong không gian tài sản số.

Nếu Bitcoin đóng vai trò như một công cụ tích lũy và thanh toán chiến lược, thì stablecoin lại là “neo đậu” ổn định giữa biến động. Trong năm 2025, Ngân hàng Trung ương Iran được cho là đã tích lũy hơn 500 triệu USD bằng USDT để hỗ trợ đồng rial – đồng tiền đã mất tới 96% giá trị. Tuy nhiên, trên thực tế, tiền điện tử ngày càng mang ý nghĩa là tài sản giữ niềm tin hơn là công cụ điều tiết chính sách.

Mỗi khi xung đột leo thang hoặc nguy cơ gián đoạn internet xuất hiện, dòng tiền lại rút khỏi các sàn giao dịch nội địa để chuyển về ví cá nhân. Đối với nhiều người dân, tiền số không còn đơn thuần là kênh đầu cơ mà trở thành “phao cứu sinh” khi nội tệ suy yếu và hệ thống tài chính truyền thống đứng trước rủi ro đổ vỡ. Xu hướng này không chỉ diễn ra trong nước mà còn phản ánh qua các nền tảng giao dịch quốc tế, trong đó có những sàn như BingX hay Bybit, nơi nhà đầu tư khu vực Trung Đông ngày càng gia tăng hiện diện.

Dẫu vậy, “lá chắn tiền số” của Tehran không phải không có điểm yếu. Việc các định chế lớn như Binance từng bị cuốn vào những cáo buộc liên quan đến kiểm soát dòng tiền có yếu tố Iran đã khiến Washington gia tăng giám sát. Tính minh bạch vốn là đặc trưng của blockchain lại trở thành con dao hai lưỡi: dù danh tính có thể được che giấu, mọi giao dịch vẫn để lại dấu vết kỹ thuật số.

Ngoài ra, việc duy trì hoạt động khai thác quy mô lớn phụ thuộc vào hạ tầng điện năng ổn định. Trong kịch bản xung đột kéo dài gây tổn hại lưới điện quốc gia, ngành “khai thác vàng số” có thể bị gián đoạn nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi các lệnh trừng phạt vẫn còn hiệu lực và trật tự tài chính toàn cầu tiếp tục phân mảnh, nền kinh tế tiền điện tử ngầm nhiều khả năng vẫn sẽ đóng vai trò như quân bài chiến lược, giúp Tehran duy trì sức chống chịu trong cuộc đối đầu tài chính kéo dài.