Tiến sĩ Cấn Văn Lực: Việt Nam sẽ tự đánh mất nội lực nếu chỉ cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thí điểm

Việt Nam đang nổi lên như một trong ba quốc gia dẫn đầu toàn cầu về mức độ tham gia vào lĩnh vực tài sản kỹ thuật số, với hơn 21 triệu cá nhân nắm giữ các khoản đầu tư ước tính vượt mốc 200 tỷ USD. Thế nhưng, dòng vốn khổng lồ này đã tồn tại trong tình trạng pháp lý mơ hồ suốt thời gian dài, mở đường cho vô số dự án tiền mã hóa bị lạm dụng làm bình phong cho các hình thức lừa đảo tinh vi, từ mô hình đa cấp trá hình, các nền tảng giao dịch ảo đến những kế hoạch "token hóa" bất động sản hoàn toàn hư cấu.

Theo thống kê từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao thuộc Bộ Công an, chỉ riêng trong những tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã ghi nhận khoảng 1.500 trường hợp lừa đảo trực tuyến, dẫn đến tổn thất hơn 1.660 tỷ đồng. Đặc biệt, các hoạt động liên quan đến giao dịch tiền ảo và tiền mã hóa đã lan rộng qua hơn 1.500 kênh truyền thông và cộng đồng trực tuyến.

Giữa bối cảnh đầy thách thức ấy, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 05 nhằm triển khai chương trình thí điểm thị trường tài sản mã hóa, với tinh thần rõ ràng: "Quản lý nhằm thúc đẩy tăng trưởng, thay vì cấm đoán".

Vào ngày 6/11, tại hội thảo mang tên “Tài sản mã hóa: Từ khu vực xám đến giai đoạn thử nghiệm – Các giải pháp hướng tới sự minh bạch, bảo mật và hiệu suất”, các lãnh đạo quản lý, chuyên gia tài chính cùng đại diện doanh nghiệp đã trao đổi sâu về tiềm năng cũng như những trở ngại trong việc thực thi nghị quyết mang dấu ấn lịch sử này.

Giai đoạn thử nghiệm cẩn trọng và giới hạn rủi ro

Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhận định rằng Nghị quyết 05 đánh dấu một cột mốc then chốt trong hệ thống quản trị tài chính quốc gia, khi lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý rõ ràng dành riêng cho tài sản mã hóa.

Theo đó, các cơ quan chức năng đặt ra hai mục tiêu song hành: khơi dậy không gian cho sự đổi mới công nghệ, đồng thời siết chặt kiểm soát để giảm thiểu rủi ro và duy trì sự ổn định tổng thể. Chương trình thí điểm dự kiến diễn ra trong 5 năm, với đánh giá giữa kỳ sau 3 năm và chỉ giới hạn cấp phép cho tối đa 5 đơn vị tham gia ban đầu, nhằm tăng cường khả năng giám sát cũng như thúc đẩy sự cạnh tranh công bằng.

Khi được hỏi về lý do Điều 6 của nghị quyết chỉ cho phép chào bán tài sản mã hóa dành cho nhà đầu tư quốc tế, ông Hòa nhấn mạnh đây là cách tiếp cận mang tính bảo thủ của nhà quản lý.

“Nhận thức của nhà đầu tư trong nước vẫn còn hạn chế, trong khi các vụ việc lừa đảo liên quan đến tài sản kỹ thuật số đã xảy ra liên miên. Tiền có thể biến mất chỉ trong chớp mắt, và việc thu hồi hay bù đắp thiệt hại hầu như là bất khả thi khi có hành vi gian dối,” ông Hòa phân tích. “Vì vậy, giai đoạn khởi đầu sẽ tập trung vào việc mời gọi nguồn vốn từ bên ngoài, song song với việc hoàn tất các quy định pháp lý và nâng cao kiến thức cộng đồng.”

Tiến hành dần dãi mà không bỏ lỡ cơ hội nội địa

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng tại BIDV, bày tỏ sự đồng thuận với chiến lược tiếp cận thận trọng và hạn chế rủi ro trong chương trình thí điểm tài sản kỹ thuật số. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng việc giới hạn hoàn toàn chỉ dành cho nhà đầu tư ngoại sẽ khiến “Việt Nam sẽ tự đánh mất nội lực nếu chỉ cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thí điểm”. Do đó, ông kêu gọi mở rộng cơ hội cho các nhà đầu tư chuyên môn cao trong nước tham gia mua sắm tài sản mã hóa.

Theo quan điểm của ông Lực, khái niệm “chuyên nghiệp” có thể được làm rõ qua các yếu tố như kinh nghiệm giao dịch chứng khoán, hoặc sở hữu các chứng nhận, bằng cấp liên quan đến lĩnh vực tài sản số – bao gồm cả những chương trình học trực tuyến hoặc quốc tế. Cách làm này không chỉ củng cố an ninh mà còn góp phần nâng tầm nhận thức tài chính và kỹ thuật số của xã hội.

Ông Lực còn liên hệ với bối cảnh thị trường chứng khoán hiện nay, nơi các nhà đầu tư cá nhân chiếm đến 80% tổng số, dẫn đến sự dao động mạnh và nhiều mối đe dọa tiềm ẩn. Chính vì thế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang đẩy mạnh cải tổ cơ cấu thị trường. Theo hướng đi này, các cá nhân sẽ không giao dịch trực tiếp nữa mà ủy quyền vốn cho những công ty chuyên trách về dịch vụ đầu tư.

“Theo đó, chúng ta có thể áp dụng mô hình tương tự cho lĩnh vực tài sản mã hóa, nhằm ngăn chặn sự lệch lạc thị trường và tránh lãng phí nguồn lực xã hội,” ông Lực gợi ý.

Cũng đánh giá cao tiềm năng của thị trường tài sản mã hóa Việt Nam, ông Lê Bảo Nguyên, Phó Tổng giám đốc SSI Digital, nhấn mạnh rằng quốc gia này sở hữu một thị trường quy mô lớn với nhu cầu mua sắm mạnh mẽ cùng lực lượng lao động trẻ trung, am hiểu công nghệ. “Đây chính là nền tảng để Việt Nam không chỉ hòa nhập mà còn dẫn dắt sự phát triển của các nền tảng tài chính kỹ thuật số trong tương lai, phục vụ cả nhu cầu nội địa lẫn khu vực,” ông Nguyên chia sẻ.

Do vậy, đại diện SSI Digital chủ trương cần xây dựng một khung pháp lý linh hoạt hơn để khơi dậy sáng tạo, đồng thời định vị Việt Nam như một trung tâm hạ tầng tài sản số hàng đầu thế giới.

Đọc thêm: Việt Nam thắt chặt khung pháp lý tài sản số: Sàn trong Trung tâm tài chính quốc tế chỉ phục vụ người nước ngoài

Thách thức theo dõi dòng vốn và xác thực tài sản

Một mối quan ngại nổi bật tại hội thảo là nguy cơ rửa tiền cùng với độ tin cậy của các tài sản cơ sở. Chuyên gia Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh rằng yếu tố trung tâm khi thảo luận về tài sản mã hóa chính là giá trị thực tế và sự xác minh của tài sản gốc. Ông e ngại rằng việc “làm đẹp” tài sản qua mã hóa – khi giá trị cốt lõi chưa được kiểm tra hoặc đánh giá chính xác – có thể biến chúng thành phương tiện cho đầu cơ hoang dã hoặc hoạt động rửa tiền bất hợp pháp.

“Ngay cả với bất động sản truyền thống, tình huống một tài sản được thế chấp tại ngân hàng nhưng lại được rao bán cho bên thứ ba vẫn diễn ra thường xuyên,” ông Hiếu ví dụ và đề xuất rằng mọi giao dịch tài sản mã hóa nên được định tuyến qua hệ thống ngân hàng để giám sát dòng tiền chặt chẽ.

Đọc thêm: Tài sản số là xu hướng tất yếu mở lối cho Việt Nam hội nhập toàn cầu

Ngược lại, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), lập luận rằng mối đe dọa rửa tiền trên toàn cầu đang suy giảm đáng kể nhờ vào các công nghệ theo dõi tiên tiến.

“Tỷ lệ các hoạt động tội phạm tài chính liên quan đến blockchain đã lao dốc từ mức 0,4-0,5% xuống còn 0,15% vào năm 2024, dù giá trị giao dịch tổng thể vẫn bùng nổ,” ông Trung cung cấp dữ liệu. “Trên thực tế, các ngân hàng hiện nay dễ dàng phát hiện rửa tiền qua kênh tài sản số hơn so với phương thức truyền thống, vì mọi giao dịch trên blockchain đều lưu lại dấu vết rõ ràng.”