Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 15/2026/TT-BTC nhằm hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thí điểm thị trường tài sản số và tài sản mã hóa tại Việt Nam. Văn bản được xem là bước đi quan trọng trong việc thiết lập kỷ luật tài chính cho lĩnh vực còn mới mẻ này, đồng thời tạo cơ chế minh bạch trong quản lý tài sản của nhà đầu tư.
Thông tư được áp dụng cho các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số, tổ chức phát hành tài sản mã hóa và các nhà đầu tư trong nước là tổ chức tham gia thị trường. Toàn bộ hoạt động kế toán liên quan phải tuân thủ Luật Kế toán và các chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành, qua đó đảm bảo việc ghi nhận tài chính phản ánh trung thực tình hình hoạt động của các đơn vị tham gia thị trường.
Siết chặt quản lý sàn giao dịch, tách biệt tài sản khách hàng
Một trong những nội dung trọng tâm của Thông tư 15 là yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số phải tách bạch hoàn toàn tài sản của khách hàng với tài sản của chính tổ chức. Theo đó, các sàn giao dịch và đơn vị lưu ký có trách nhiệm quản lý riêng biệt tiền và tài sản của nhà đầu tư, đồng thời thực hiện hạch toán kế toán độc lập giữa hai nguồn tài sản này.
Tài sản của khách hàng lưu ký tại sàn không được ghi nhận là tài sản của sàn trên bảng cân đối kế toán. Thay vào đó, các khoản này chỉ được theo dõi chi tiết ở các tài khoản ngoài bảng nhằm phục vụ mục đích quản lý và thuyết minh trên báo cáo tài chính.
Quy định này được đưa ra nhằm đảm bảo rằng trong trường hợp sàn giao dịch gặp khó khăn tài chính hoặc phá sản, tài sản của người dùng vẫn được xác định rõ ràng là thuộc quyền sở hữu của khách hàng, tránh nguy cơ bị sử dụng để xử lý các nghĩa vụ nợ của sàn.
Bên cạnh đó, Thông tư cũng yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ phải minh bạch trong việc ghi nhận doanh thu. Các khoản thu từ hoạt động tổ chức thị trường giao dịch, lưu ký hay cung cấp nền tảng phát hành phải được ghi nhận vào tài khoản “Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ”, đồng thời được theo dõi chi tiết theo từng loại dịch vụ.
Điều này đồng nghĩa với việc các sàn phải phân tách rõ ràng từng nguồn thu như phí giao dịch, phí lưu ký, phí quản lý tài sản ký quỹ hay các khoản phí liên quan khác. Ngoài ra, các khoản phải thu cũng phải được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng và từng lần thanh toán, đồng thời trích lập dự phòng đối với các khoản nợ khó đòi theo quy định pháp luật.
Chuẩn hóa hoạt động phát hành token và đầu tư tài sản số
Không chỉ tập trung vào các sàn giao dịch, Thông tư 15 còn đặt ra nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức phát hành tài sản số. Khi doanh nghiệp phát hành token, việc hạch toán phải căn cứ vào bản chất nghĩa vụ phát sinh từ tài sản đã phát hành cũng như mục đích nắm giữ của nhà đầu tư.
Trong trường hợp token mang bản chất huy động vốn, khoản tiền thu được phải được ghi nhận tương tự như khoản vay của doanh nghiệp. Khi đó, doanh nghiệp phải ghi nhận một khoản nợ phải trả trên bảng cân đối kế toán và chịu trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ tài chính liên quan.
Quy định này được đưa ra nhằm hạn chế tình trạng các dự án ghi nhận ngay số tiền huy động được là doanh thu để phân chia lợi nhuận khi chưa thực hiện đầy đủ các cam kết với nhà đầu tư.
Đối với các nhà đầu tư trong nước là tổ chức, Thông tư cũng mở ra cơ sở pháp lý để tài sản số và tài sản mã hóa có thể được ghi nhận trên sổ sách kế toán. Theo hướng dẫn, các khoản đầu tư vào tài sản số trên các nền tảng giao dịch được cấp phép sẽ được hạch toán tương tự như hoạt động đầu tư tài chính.
Việc này giúp tháo gỡ một trong những vướng mắc lớn của doanh nghiệp khi muốn tham gia thị trường tài sản số nhưng trước đây chưa có hướng dẫn cụ thể về kế toán và nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, các khoản đầu tư này phải được đánh giá lại theo giá thị trường và tuân thủ đầy đủ các quy định về báo cáo tài chính.
Thông tư số 15/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày ký 4/3/2026 và áp dụng cho năm tài chính 2026 trở đi, trong phạm vi thí điểm theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ. Văn bản được kỳ vọng sẽ góp phần định hình chuẩn mực quản trị tài chính cho thị trường tài sản số tại Việt Nam, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư khi tham gia lĩnh vực này.
