Loại bỏ phương án thế chấp vay vốn bằng tài sản số

Sau quá trình lấy ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương và đại biểu Quốc hội, Bộ Tài chính đã quyết định không tiếp tục đưa quy định cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng tài sản số và tài sản ảo làm tài sản bảo đảm vay vốn vào Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi). Quyết định được đưa ra trong bối cảnh nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về cơ sở pháp lý, cơ chế định giá và các rủi ro có thể phát sinh đối với hoạt động tín dụng.

Trước đó, cơ quan soạn thảo từng đề xuất mở rộng danh mục tài sản bảo đảm nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn. Ngoài các tài sản truyền thống như bất động sản và tài sản hữu hình, dự thảo còn đề cập đến khả năng sử dụng quyền sở hữu trí tuệ, quyền tài sản, tài sản hình thành trong tương lai, tài sản số và tài sản ảo để thế chấp tại các tổ chức tín dụng.

Đề xuất được xây dựng trên thực tế nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ và startup, đang sở hữu lượng lớn tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu, thuật toán, thương hiệu hay các sản phẩm trí tuệ khác nhưng khó đáp ứng yêu cầu bảo đảm tín dụng theo quy định hiện hành. Theo Bộ Tài chính, dù chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, khu vực này chỉ tiếp cận được khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong quá trình lấy ý kiến, nhiều địa phương cho rằng việc đưa tài sản số và tài sản ảo vào giao dịch bảo đảm vẫn còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các cơ quan chuyên môn nhận định hệ thống pháp luật hiện chưa có quy định đầy đủ về khái niệm, phương thức quản lý cũng như cơ chế định giá đối với những loại tài sản này.

Một số địa phương đề nghị chỉ xem xét tài sản số có thể xác định giá trị theo quy định chuyên ngành, đồng thời loại bỏ khái niệm “tài sản ảo” để tránh phát sinh những cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng. Nhiều ý kiến cũng cho rằng cần có hành lang pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, xử lý tài sản bảo đảm và cơ chế giải quyết tranh chấp trước khi mở rộng phạm vi chấp nhận các loại tài sản mới trong hoạt động tín dụng.

Các đoàn đại biểu Quốc hội và cơ quan quản lý tại nhiều địa phương cũng chia sẻ quan điểm thận trọng. Theo đó, việc thiếu quy chuẩn định giá và khung pháp lý bảo vệ quyền lợi các bên tham gia giao dịch có thể làm gia tăng rủi ro cho cả doanh nghiệp lẫn hệ thống ngân hàng.

Tiếp thu các ý kiến góp ý, Bộ Tài chính đã rà soát và loại bỏ hoàn toàn nội dung liên quan đến tài sản số, tài sản ảo khỏi dự thảo luật. Cơ quan này cho rằng trong bối cảnh các quy định về tài sản số vẫn đang được nghiên cứu và hoàn thiện, việc chưa đưa nội dung này vào luật sẽ góp phần bảo đảm an toàn cho hoạt động tín dụng và hạn chế các rủi ro pháp lý có thể phát sinh.

Dù không chấp thuận phương án thế chấp bằng tài sản số, dự thảo luật vẫn giữ định hướng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn thông qua nhiều giải pháp khác. Trong đó có việc khuyến khích các tổ chức tín dụng phát triển các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền, đơn hàng, chuỗi cung ứng hoặc mô hình đánh giá tín nhiệm phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Theo kế hoạch, Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét vào kỳ họp tháng 10/2026. Nếu được thông qua, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, tạo cơ sở pháp lý mới cho việc hỗ trợ khu vực doanh nghiệp tư nhân phát triển trong giai đoạn tới.