Sau thời gian dài nằm ngoài khung pháp lý chính thức, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang tiến thêm một bước quan trọng khi Bộ Tài chính lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư quy định chính sách thuế trong giai đoạn thí điểm kéo dài 5 năm, dự kiến bắt đầu từ tháng 9/2025.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của cơ quan quản lý: Thay vì xây dựng một cơ chế hoàn toàn mới, Bộ Tài chính lựa chọn áp dụng logic điều tiết tương tự thị trường chứng khoán, với trọng tâm là khả năng thu thuế, kiểm soát dòng tiền và hạn chế rủi ro hệ thống trong giai đoạn đầu hình thành thị trường.
Thuế 0,1% trên giao dịch: Áp như chứng khoán
Theo dự thảo, hoạt động chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa được xếp vào nhóm không chịu thuế giá trị gia tăng (VAT), nhưng chịu điều chỉnh cụ thể về thuế thu nhập.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, mức thuế dự kiến là 0,1% trên doanh thu của từng lần chuyển nhượng, không phân biệt cá nhân cư trú hay không cư trú. Cách tính này tương đồng với thuế chuyển nhượng chứng khoán hiện hành tại Việt Nam, phản ánh ưu tiên của cơ quan quản lý đối với tính đơn giản và khả năng triển khai trên thực tế.
Việc đánh thuế trên doanh thu giao dịch, thay vì trên lợi nhuận, được cho là phù hợp trong bối cảnh giao dịch tài sản mã hóa có tần suất cao, khó truy vết, nhiều giao dịch được thực hiện thông qua bot hoặc các thuật toán tự động. Cách tiếp cận này giúp giảm rủi ro thất thu thuế trong giai đoạn thí điểm.
Tuy nhiên, cơ chế này cũng làm dấy lên nhiều tranh luận. Trong khi mức thuế giao dịch chứng khoán 0,1% tại Việt Nam được đánh giá là thấp so với mặt bằng quốc tế, thì với tài sản mã hóa – nơi vòng quay giao dịch nhanh và biên lợi nhuận mỏng – mức thuế 0,1% trên mỗi giao dịch có thể trở thành chi phí đáng kể, đặc biệt đối với các nhà đầu tư giao dịch ngắn hạn hoặc giao dịch với tần suất cao.
Một số ý kiến trong cộng đồng và các tổ chức chuyên môn cho rằng phí và thuế trong giao dịch tài sản mã hóa có bản chất khác với chứng khoán truyền thống. Theo BingX, trên thị trường quốc tế, nhiều sàn giao dịch tài sản số hiện áp dụng mức phí thấp hơn 0,1%. Do đó, nếu cộng thêm thuế giao dịch, tổng chi phí có thể vượt đáng kể so với mặt bằng chung toàn cầu.
Quan điểm này cho rằng, để thu hút dòng vốn và người dùng trong giai đoạn thí điểm, chính sách thuế cần đảm bảo tính cạnh tranh quốc tế, tránh tạo rào cản chi phí quá lớn ngay từ giai đoạn đầu hình thành thị trường.
Thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy, thuế đối với tài sản số thường được áp dụng trên lợi nhuận thực hiện (realized gains), tức nhà đầu tư chỉ phải nộp thuế khi bán tài sản và hiện thực hóa lợi nhuận, với phần thuế tính trên chênh lệch giá, thay vì đánh thuế trên từng giao dịch phát sinh.
Theo các phân tích chuyên môn, việc đánh thuế trực tiếp trên giao dịch có thể chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của thị trường tài sản mã hóa, nơi tần suất giao dịch rất lớn và phần lớn khối lượng được thực hiện thông qua các hệ thống giao dịch tự động.
Doanh nghiệp chịu 20% thuế lợi nhuận
Đối với tổ chức trong nước, dự thảo quy định áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 20%, tính trên lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh và chuyển nhượng tài sản mã hóa. Lợi nhuận được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các chi phí hợp lệ liên quan.
Trong khi đó, tổ chức nước ngoài không thành lập pháp nhân tại Việt Nam khi chuyển nhượng tài sản mã hóa sẽ chịu mức thuế 0,1% trên doanh thu từng lần giao dịch. Riêng các doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch hoặc cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa sẽ nộp 20% thuế thu nhập doanh nghiệp trên phần thu nhập từ hoạt động cung cấp dịch vụ.
Cách phân loại này cho thấy nỗ lực của Bộ Tài chính trong việc phân tách rõ vai trò đầu tư, kinh doanh và cung cấp hạ tầng, tránh đánh đồng mọi chủ thể trong hệ sinh thái tài sản số vào cùng một cơ chế thuế.
Thí điểm có kiểm soát: Quản lý dòng tiền và rủi ro hệ thống
Chính sách thuế nói trên là một phần trong lộ trình triển khai Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, với mục tiêu thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm theo nguyên tắc thận trọng – có kiểm soát – minh bạch.
Theo định hướng của cơ quan quản lý, toàn bộ hoạt động từ chào bán, giao dịch đến thanh toán đều bắt buộc thực hiện bằng đồng Việt Nam, thông qua các tổ chức trung gian đã được Bộ Tài chính cấp phép. Đây được xem là điểm then chốt nhằm kiểm soát dòng tiền, hạn chế rủi ro rửa tiền và giảm thiểu tác động tiêu cực tới ổn định tài chính – tiền tệ.
Song song với chính sách thuế, điều kiện gia nhập thị trường cũng được siết chặt. Doanh nghiệp muốn vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa phải đáp ứng vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng, cùng yêu cầu khắt khe về cơ cấu sở hữu.
Cụ thể, tổ chức trong nước phải nắm giữ tối thiểu 65% vốn điều lệ, trong đó trên 35% vốn đến từ ít nhất hai định chế tài chính hoặc công nghệ; tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài bị giới hạn ở mức tối đa 49%.
Hiện Bộ Tài chính cho biết đã tiếp nhận 7 hồ sơ đề nghị cấp phép và đang trong quá trình lấy ý kiến tham vấn từ Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước trước khi xem xét phê duyệt.
