Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo thông tư hướng dẫn về báo cáo, công bố thông tin trên thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Trong đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ được đề xuất phải báo cáo lượng tài sản khách hàng đang lưu ký, thông tin ví và mức độ dự trữ.
Theo nội dung dự thảo, báo cáo tuần phải thể hiện mã tài sản mã hóa, mạng lưới blockchain, địa chỉ ví và loại ví nóng hoặc lạnh. Mẫu báo cáo cũng có mục về bằng chứng dự trữ, hay Proof of Reserves, bao gồm tỷ lệ dự trữ thực tế, lượng tài sản khách hàng và số dư của tổ chức cung cấp dịch vụ. Định kỳ sáu tháng, sàn phải gửi báo cáo tài sản khách hàng đã được kiểm toán cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Những yêu cầu này hướng đến việc tăng khả năng giám sát tài sản mà sàn nắm giữ. Tuy nhiên, theo nội dung được đề xuất, dữ liệu chi tiết về địa chỉ ví và dự trữ thuộc báo cáo gửi cơ quan quản lý, không đồng nghĩa sàn phải công khai danh mục hay số dư của từng nhà đầu tư.
Trên thị trường quốc tế, Binance, OKX và Bybit đã triển khai hệ thống Proof of Reserves để người dùng kiểm tra tài sản bảo chứng. Điểm chung là kết hợp dữ liệu ví trên blockchain với công cụ xác minh số dư tài khoản, thay vì chỉ đưa ra tuyên bố nắm giữ đủ tài sản khách hàng. Từ đó gia tăng niềm tin của nhà đầu tư
Binance cung cấp danh sách địa chỉ ví và sử dụng cây Merkle kết hợp công nghệ zk-SNARKs. Người dùng có thể kiểm tra số dư tại thời điểm chụp dữ liệu và xác nhận tài khoản của mình đã được tính trong báo cáo. Quá trình này không yêu cầu công khai thông tin tài khoản cá nhân cho toàn thị trường.
OKX công bố báo cáo dự trữ hằng tháng, thể hiện số dư tài khoản, lượng tài sản trong ví và tỷ lệ bảo chứng theo từng đồng tiền mã hóa. Sàn công khai địa chỉ ví, sử dụng công nghệ zk-STARK và cung cấp công cụ xác minh. Dữ liệu cũng phân biệt tài sản tại sàn với phần do bên thứ ba lưu ký.
Bybit cho phép người dùng tải danh sách địa chỉ ví cùng số dư tại thời điểm kiểm tra để đối chiếu trên blockchain. Đồng thời, khách hàng có thể xác minh số dư của mình đã được đưa vào báo cáo thông qua cây Merkle và công cụ mã nguồn mở.
Việc sàn gửi địa chỉ ví cho cơ quan quản lý không tự động tạo ra một cổng thông tin để bất kỳ người dùng nào cũng có thể kiểm tra dự trữ. Muốn có khả năng xác minh tương tự các sàn quốc tế, cần thêm dữ liệu công khai và công cụ đối chiếu dành cho khách hàng.
Bên cạnh đó, bằng chứng dự trữ cần được đọc cùng thời điểm chụp dữ liệu và phạm vi tài sản được kiểm tra. Chẳng hạn, OKX lưu ý báo cáo không bao gồm token ngoài phạm vi xác minh hoặc giao dịch phát sinh sau thời điểm chụp số dư. Vì vậy, tỷ lệ bảo chứng tại một thời điểm không nên được hiểu là dữ liệu liên tục về toàn bộ hoạt động của sàn.
Với nội dung dự thảo hiện tại, ít khả năng các sàn tài sản số Việt Nam sẽ phải công khai bằng chứng dự trữ cho người dùng theo mô hình Binance, OKX hay Bybit. Đề xuất hiện tại đang tập trung vào nghĩa vụ cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý. Mức độ công khai để nhà đầu tư tự kiểm chứng sẽ phụ thuộc vào quy định chính thức và cách triển khai của từng đơn vị.
