Nigeria đang tìm cách thu lợi từ sự bùng nổ của thị trường tiền mã hóa. Luật thuế mới của nước này lần đầu tiên hé lộ một cơ chế có thể khiến giao dịch crypto trở nên có thể truy vết, mà không cần can thiệp trực tiếp vào blockchain: Mã số thuế (TIN) và số định danh công dân (NIN).
Phân tích của TechCabal về Luật Quản lý Thuế Nigeria 2025 (NTAA) cho thấy chính phủ nước này đang từng bước liên kết giao dịch tiền mã hóa với danh tính thật thông qua TIN và NIN. Điều này giúp các giao dịch vốn gần như “vô hình” với cơ quan thuế trở nên dễ giám sát hơn.
Bước ngoặt trong cách Nigeria quản lý crypto
Đây được xem là bước ngoặt lớn trong cách Nigeria tiếp cận tiền kỹ thuật số. Khi các giao dịch crypto được gắn với mã số thuế, nhà chức trách có thể đối chiếu chúng với hồ sơ thu nhập và lịch sử kê khai thuế của cá nhân, mà không cần trực tiếp theo dõi blockchain.
Nói cách khác, dòng tiền được truy vết ngoài chuỗi – từ sàn giao dịch, đến cá nhân cụ thể, rồi đi vào nền kinh tế chính thống.
Cách tiếp cận này đưa Nigeria tiến gần hơn tới chuẩn mực quốc tế. Khung Báo cáo Tài sản Mã hóa (CARF) của OECD – có hiệu lực từ 1/1/2026 – được thiết kế nhằm hạn chế hành vi trốn và tránh thuế trong lĩnh vực tài sản số, cho phép cơ quan thuế tiếp cận dữ liệu giao dịch crypto cả trong và ngoài nước.
Tại Anh, các nhà cung cấp dịch vụ crypto đã phải thu thập thông tin chi tiết của khách hàng như tên, ngày sinh, số bảo hiểm quốc gia hoặc mã số thuế. Nigeria hiện đang đi theo con đường tương tự.
Vì sao là TIN và NIN?
TIN là mã số thuế do Cơ quan Thuế Nigeria và Hội đồng Thuế Liên bang cấp, dùng để quản lý nghĩa vụ thuế của cá nhân và doanh nghiệp.
Trong khi đó, NIN là số định danh công dân, gắn thông tin cá nhân với dữ liệu sinh trắc học như vân tay và khuôn mặt. Với cá nhân, TIN được tạo trực tiếp từ NIN, giúp hai hệ thống này liên thông với nhau.
Việc yêu cầu các nền tảng crypto thu thập và báo cáo TIN/NIN đã mở rộng hệ thống định danh quốc gia sang lĩnh vực tài sản số. Cơ quan quản lý không cần xây dựng hạ tầng giám sát blockchain phức tạp, mà vẫn có thể theo dõi dòng tiền từ ví crypto đến người nộp thuế cụ thể.
Vì sao crypto trở thành mục tiêu?
Theo ước tính, tổng giá trị giao dịch tiền mã hóa tại Nigeria đạt khoảng 92,1 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, đưa quốc gia này vào nhóm thị trường crypto lớn nhất thế giới.
Nigeria đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thu thuế trên GDP từ dưới 10% lên 18% vào năm 2027. Trong bối cảnh đó, việc siết quản lý một ngành tăng trưởng nhanh nhưng lâu nay nằm ngoài tầm kiểm soát là điều khó tránh.
Dù 92,1 tỷ USD chỉ phản ánh khối lượng giao dịch chứ không phải lợi nhuận, nhưng chỉ cần đánh thuế được một phần nhỏ cũng đủ mang lại nguồn thu đáng kể cho một quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.
Cơ chế báo cáo sẽ vận hành ra sao?
Theo NTAA 2025, các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP) phải nộp báo cáo hàng tháng cho cơ quan thuế, đồng nghĩa với chi phí tuân thủ cao hơn.
Báo cáo phải bao gồm: Loại dịch vụ cung cấp (mua bán, chuyển đổi, lưu ký…); Ngày giao dịch; Loại và giá trị tài sản số; Giá trị bán; Thông tin khách hàng: tên, địa chỉ, số điện thoại, email, TIN và NIN (nếu là cá nhân). Luật cũng cho phép cơ quan thuế yêu cầu VASP cung cấp thêm thông tin bất cứ lúc nào, không cần báo trước.
Bên cạnh đó, VASP phải báo cáo các giao dịch lớn hoặc đáng ngờ cho Cơ quan Thuế và Đơn vị Tình báo Tài chính Nigeria (NFIU), đưa crypto vào khung giám sát chống rửa tiền (AML). Dữ liệu KYC và lịch sử giao dịch phải được lưu trữ tối thiểu 7 năm.
Gánh nặng thuế và áp lực tuân thủ
Nigeria từng áp dụng thuế 10% trên lợi nhuận tài sản số từ năm 2022, nhưng việc thực thi gặp khó do không thể liên kết giao dịch với cá nhân cụ thể.
NTAA 2025 nhằm khắc phục điểm yếu này. VASP buộc phải đăng ký với cơ quan thuế, còn nhà đầu tư crypto phải tự kê khai lợi nhuận, đưa thu nhập từ tài sản số vào hệ thống thuế thu nhập cá nhân.
Việc bắt buộc sử dụng TIN và NIN – vốn đã là điều kiện để mở tài khoản ngân hàng – khiến các hoạt động crypto từng ở “vùng xám” giờ đây bị đặt dưới sự giám sát chặt chẽ hơn.
Mảnh ghép trong bức tranh quản lý rộng hơn
Cải cách thuế diễn ra song song với thay đổi pháp lý. Luật Đầu tư và Chứng khoán Nigeria 2025 đã chính thức công nhận tài sản số là chứng khoán, đặt VASP, nhà vận hành tài sản số và sàn giao dịch crypto dưới sự quản lý của Ủy ban Chứng khoán Nigeria (SEC).
Các đơn vị không tuân thủ có thể bị phạt tiền lớn và đối mặt nguy cơ bị thu hồi giấy phép.
Tương lai luật thuế crypto tại Nigeria
Luật thuế mới của Nigeria là một trong những cải cách sâu rộng nhất trong nhiều thập kỷ. Bằng cách buộc các nền tảng crypto báo cáo giao dịch kèm TIN và NIN, cơ quan thuế đã chuyển từ vai trò quan sát sang chủ động kiểm soát.
Tiền mã hóa tại Nigeria đang dần chuyển từ một lĩnh vực khó nắm bắt thành một hoạt động có thể truy vết, đối chiếu, kiểm toán và đánh thuế. Đây không chỉ là câu chuyện thu ngân sách, mà còn là bước tái định hình cách quốc gia này quản lý nền kinh tế số.
