Làn sóng người nổi tiếng tham gia giới thiệu các loại tiền mã hóa và tài sản số từng bùng nổ mạnh mẽ trên không gian mạng tại Việt Nam. Tuy nhiên, giai đoạn quảng bá tự do và thiếu kiểm soát đang dần khép lại khi các cơ quan quản lý nhà nước từng bước siết chặt kỷ cương. Những nhân vật của công chúng từng nhận thù lao để lan tỏa thông tin dự án hiện phải đối mặt với nhiều vấn đề từ khía cạnh pháp lý, sự nghiệp biểu diễn cho tới uy tín lâu năm trước mắt khán giả.
Khung pháp lý hiện hành và những điểm người tham gia quảng bá cần lưu ý
Quy định pháp luật tại Việt Nam ngày càng hoàn thiện nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng. Theo các quy định về quảng cáo và hoạt động truyền thông của người có tầm ảnh hưởng, hành vi giới thiệu các sản phẩm tài chính khi chưa được cấp phép có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng.
Ở mức độ nghiêm trọng hơn, nếu một dự án bị cơ quan chức năng kết luận là mô hình lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bất kỳ cá nhân nào tham gia quảng bá cũng có thể phải giải trình nguồn tiền thù lao đã nhận. Trường hợp cơ quan điều tra xác định có hành vi cố ý tiếp tay cho việc lừa dối người tham gia, người quảng bá có thể bị xem xét trách nhiệm theo Bộ luật Hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc tội quảng cáo gian dối.
Bên cạnh đó, nghĩa vụ thuế cũng là một vấn đề trọng tâm. Các khoản thu nhập phát sinh từ hợp đồng truyền thông, hoa hồng tiếp thị hoặc thù lao được trả bằng tiền mã hóa đều thuộc diện phải kê khai thuế thu nhập cá nhân. Việc chậm trễ hoặc không kê khai đầy đủ có thể dẫn đến việc bị truy thu và áp dụng các chế tài phạt chậm nộp.
Quy tắc ứng xử và tác động đến hoạt động nghệ thuật
Các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa và thông tin truyền thông đã ban hành nhiều văn bản về quy tắc ứng xử của người hoạt động nghệ thuật. Những biện pháp phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan nhằm hạn chế tình trạng người nổi tiếng tiếp tay cho các hoạt động tài chính rủi ro hoặc thiếu minh bạch.
Những cá nhân vi phạm các chuẩn mực đạo đức hoặc quy định pháp luật có thể bị hạn chế xuất hiện trên sóng truyền hình quốc gia và các phương tiện truyền thông chính thống. Cơ quan chức năng cũng có thể xem xét việc tạm dừng cấp phép tham gia biểu diễn hoặc đưa ra khuyến cáo đối với các đơn vị tổ chức sự kiện văn hóa. Điều này tạo ra rào cản rất lớn đối với sự nghiệp lâu dài của người làm nghệ thuật.
Vấn đề bảo toàn danh tiếng và các hợp đồng thương mại
Trong thời đại số, mọi nội dung được đăng tải trên mạng xã hội đều để lại dấu vết lưu trữ lâu dài. Ngay cả khi bài viết đã được gỡ bỏ, những hình ảnh chụp lại vẫn có thể được chia sẻ lại trên các diễn đàn mỗi khi thị trường biến động.
Sự suy giảm niềm tin từ khán giả còn trực tiếp ảnh hưởng đến các cơ hội hợp tác thương mại với các nhãn hàng lớn. Các thương hiệu thuộc ngành hàng tiêu dùng, ngân hàng hay bảo hiểm luôn đặt yếu tố an toàn thương hiệu lên hàng đầu. Việc từng tham gia giới thiệu các mô hình tài chính thiếu bền vững có thể khiến người nổi tiếng bị loại khỏi các chiến dịch tiếp thị lớn.
Đồng thời, khi hành lang pháp lý đối với tài sản kỹ thuật số dần được hoàn thiện, ranh giới giữa việc chia sẻ cảm nhận cá nhân và tiếp thị thương mại đã trở nên rõ ràng hơn, đòi hỏi sự thận trọng tối đa từ phía người làm truyền thông.
Ghi nhận thực tế từ các hoạt động quảng bá tài sản số trong nước
Thị trường Việt Nam từng ghi nhận một số sự kiện thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Vào tháng 5 năm 2021, mạng xã hội xuất hiện nhiều bài đăng từ các nghệ sĩ nổi tiếng cùng chia sẻ danh mục đầu tư tiền mã hóa có cấu trúc văn bản tương tự nhau. Trong danh sách này có nhắc đến token FXT, một đồng tiền nội bộ thuộc hệ thống Lion Group do sàn FX Trading Markets vận hành.
Trước sự phản ứng từ cộng đồng mạng, các diễn viên như Kiều Minh Tuấn, Lê Dương Bảo Lâm và Khả Như đã nhanh chóng gỡ bỏ bài đăng sau đó vài giờ. Diễn viên Nam Thư sau đó đã lên tiếng xin lỗi người theo dõi, đồng thời giải thích rằng sự việc xuất phát từ việc phía quản lý tiếp nhận hợp đồng mà chưa tìm hiểu kỹ lưỡng. Trong khi đó, người mẫu Ngọc Trinh cũng từng gây chú ý với bài đăng về danh mục tài sản số nhưng không đưa ra phản hồi chính thức nào sau đó.
Bên cạnh các bài đăng tiếp thị ngắn hạn, thị trường cũng từng chứng kiến các thỏa thuận hợp tác truyền thông quy mô hơn. Vào tháng 5 năm 2022, ca sĩ Sơn Tùng M-TP công bố hợp tác cùng dự án Radio Caca và vũ trụ ảo USM Metaverse với tư cách đối tác quảng bá. Sự kiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý của người hâm mộ, tuy nhiên giá trị của đồng token sau đó giảm mạnh và mối quan hệ hợp tác khép lại trong nhiều đồn đoán từ phía cộng đồng mạng.
Ở một hướng đi khác, một số nghệ sĩ tham gia vào lĩnh vực này với mục đích ứng dụng công nghệ vào sản phẩm nghệ thuật. Rapper Binz từng phối hợp với nền tảng công nghệ để phát hành bộ sưu tập kỹ thuật số cho một ca khúc nhằm thử nghiệm mô hình chia sẻ doanh thu bản quyền, còn diễn viên Johnny Trí Nguyễn từng đồng hành cùng dự án Fam Central trong các hoạt động số hóa sản phẩm điện ảnh. Những hoạt động này chủ yếu mang tính thử nghiệm công nghệ sáng tạo thay vì quảng bá đầu tư tài chính.
Xu hướng quản lý trên thị trường quốc tế
Tại nhiều quốc gia có thị trường tài chính phát triển, các cơ quan giám sát đã áp dụng chế tài rất nghiêm khắc đối với hoạt động tiếp thị tài sản số của người nổi tiếng. Cơ quan quản lý chứng khoán tại Mỹ từng xử phạt người mẫu Kim Kardashian và võ sĩ Floyd Mayweather vì không công khai các khoản thù lao nhận được khi quảng bá đồng tiền mã hóa EthereumMax.
Đến năm 2023, nữ diễn viên Lindsay Lohan và người sáng tạo nội dung Jake Paul cũng chấp nhận nộp phạt hành chính do hành vi tiếp thị các loại token mà không làm rõ lợi ích kinh tế cá nhân. Những tiền lệ này cho thấy xu thế siết chặt quản lý là tất yếu, đòi hỏi người có tầm ảnh hưởng phải luôn có trách nhiệm trước mọi phát ngôn liên quan đến các sản phẩm tài chính.
Cần lưu ý rằng việc phân tích các quy định pháp lý trong bài viết chỉ mang tính chất tham chiếu thông tin chuyên môn, không nhằm quy kết hành vi vi phạm pháp luật đối với bất kỳ cá nhân nào khi chưa có kết luận chính thức từ các cơ quan có thẩm quyền.
