Kinh tế Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ bất ổn toàn cầu
Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang biến động mạnh và tiềm ẩn nhiều rủi ro, GS. TS Tô Trung Thành, Trưởng phòng Quản lí Khoa học, đại diện nhóm nghiên cứu, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng kinh tế Việt Nam đang chịu tác động trực tiếp từ những bất ổn mang tính toàn cầu.
Những diễn biến phức tạp về địa chính trị, đặc biệt tại các khu vực có vai trò then chốt đối với chuỗi cung ứng và năng lượng, đang làm gia tăng áp lực lên chi phí sản xuất, vận tải cũng như thương mại quốc tế.
Theo ông, một trong những yếu tố đáng chú ý là sự gia tăng của giá năng lượng, đặc biệt là dầu và khí, kéo theo chi phí logistics và sản xuất toàn cầu tăng lên đáng kể. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các nền kinh tế lớn mà còn tác động lan tỏa đến các quốc gia có độ mở cao như Việt Nam. Khi chi phí đầu vào gia tăng, sức ép lên doanh nghiệp xuất khẩu ngày càng lớn, đồng thời làm suy giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.
Không dừng lại ở đó, sự gián đoạn của chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa được khắc phục hoàn toàn, khiến hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp phải thích ứng với tình trạng thiếu hụt nguyên vật liệu, chi phí vận chuyển tăng cao và thời gian giao hàng kéo dài. Đây là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất – kinh doanh cũng như khả năng đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp.
Bên cạnh các yếu tố về chi phí và chuỗi cung ứng, môi trường thương mại quốc tế cũng đang trở nên khó lường hơn. Xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại tại nhiều quốc gia đã và đang tạo ra những rào cản mới đối với hoạt động xuất khẩu. Đối với Việt Nam, khi xuất khẩu vẫn là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, những thay đổi này có thể làm gia tăng rủi ro và ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng trong ngắn hạn.
Ông Tô Trung Thành nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh này, các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam sẽ chịu tác động rõ rệt hơn so với những quốc gia có thị trường nội địa lớn. Sự phụ thuộc vào thương mại quốc tế khiến nền kinh tế dễ bị ảnh hưởng trước các cú sốc từ bên ngoài, từ biến động giá cả, chi phí đến sự thay đổi trong chính sách của các đối tác thương mại.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng những thách thức này đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế. Việc thích ứng linh hoạt với biến động bên ngoài, kiểm soát tốt các yếu tố rủi ro và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm đà tăng trưởng.
Nhận diện trạng thái kép của nền kinh tế
Ở góc nhìn tổng thể, ông Tô Trung Thành cho rằng bối cảnh hiện nay đang đặt kinh tế Việt Nam vào một “trạng thái kép”, vừa đối mặt với áp lực từ bên ngoài, vừa buộc phải tự điều chỉnh từ bên trong để thích ứng. Những biến động của kinh tế toàn cầu không còn mang tính ngắn hạn hay chu kỳ, mà đang dần trở thành trạng thái bình thường mới, khiến yêu cầu về năng lực chống chịu và tính linh hoạt của nền kinh tế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trong bức tranh đó, tăng trưởng không còn đơn thuần là câu chuyện về tốc độ, mà là chất lượng và độ bền vững. Khi các động lực truyền thống như xuất khẩu hay đầu tư nước ngoài chịu nhiều sức ép, nền kinh tế buộc phải tìm kiếm các trụ cột mới, đồng thời củng cố các nền tảng cũ theo hướng hiệu quả hơn.
Điều này đồng nghĩa với việc phải tái cơ cấu mạnh mẽ hơn, từ mô hình tăng trưởng đến cách thức phân bổ nguồn lực. Một điểm đáng chú ý là dư địa tăng trưởng theo chiều rộng – dựa vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên hay mở rộng đầu tư – đang dần thu hẹp.
Trong khi đó, các yếu tố như năng suất lao động, trình độ công nghệ và khả năng đổi mới sáng tạo lại chưa thực sự trở thành động lực chủ đạo. Nếu không có sự chuyển dịch kịp thời, nền kinh tế sẽ dễ rơi vào trạng thái tăng trưởng chậm lại khi các lợi thế cũ dần mất đi.
Ông cũng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh biến động toàn cầu, tính tự chủ của nền kinh tế cần được nhìn nhận lại một cách đầy đủ hơn. Tự chủ không có nghĩa là tách rời khỏi thế giới, mà là khả năng chủ động trong việc ứng phó với các cú sốc bên ngoài, giảm thiểu phụ thuộc vào một số ít thị trường, nguồn cung hay dòng vốn.
Điều này đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của thị trường trong nước, từ sản xuất, tiêu dùng đến hệ thống tài chính.
Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa ổn định và tăng trưởng cũng cần được cân bằng một cách hợp lý. Trong nhiều trường hợp, việc ưu tiên tăng trưởng nhanh có thể tạo ra những rủi ro tiềm ẩn đối với ổn định vĩ mô, và ngược lại, quá thận trọng có thể làm mất đi cơ hội phát triển.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải có một cách tiếp cận linh hoạt, trong đó chính sách kinh tế không chỉ phản ứng với tình huống hiện tại mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn.
Ở tầm rộng hơn, ông Tô Trung Thành cho rằng Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi quan trọng, khi các yếu tố bên ngoài ngày càng khó dự báo, còn các động lực bên trong cần được củng cố.
Đây không chỉ là thách thức, mà còn là cơ hội để nền kinh tế tái định vị, nâng cấp mô hình tăng trưởng và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Tổng thể, triển vọng kinh tế Việt Nam trong bối cảnh bất định toàn cầu sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì ổn định vĩ mô, cải thiện chất lượng thể chế và nâng cao năng lực nội tại.
Nếu thực hiện tốt những yếu tố này, nền kinh tế không chỉ có thể vượt qua các biến động ngắn hạn mà còn tạo dựng được nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn, theo hướng bền vững và có khả năng chống chịu cao hơn trước những cú sốc từ bên ngoài.
