Mỗi mùa xuân, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) lại tập hợp các Bộ trưởng tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương trên toàn thế giới tại Washington để “bắt mạch” nền kinh tế toàn cầu. Năm nay, chẩn đoán đưa ra mang màu sắc u ám rõ rệt.
Hai báo cáo chủ lực mùa Xuân 2026 của IMF: Triển vọng Kinh tế Thế giới và Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu đã vẽ nên bức tranh về một nền kinh tế vừa chập chững phục hồi, thì lại bị kéo lùi bởi sự bùng phát chiến sự tại Trung Đông.
Tựa đề của báo cáo năm nay đã nói lên tất cả: “Nền kinh tế toàn cầu trong bóng đen chiến sự”.
Một đà phục hồi bị gián đoạn
Trong hai năm qua, kinh tế thế giới cho thấy sức chống chịu đáng ngạc nhiên. Lạm phát hạ nhiệt. Lãi suất dần giảm. Đầu tư công nghệ - đặc biệt là trí tuệ nhân tạo - tạo lực đẩy rõ rệt. Triển vọng, dù thận trọng, đã sáng lên.
Nhưng đến cuối tháng 2/2026, xung đột bùng phát trở lại tại Trung Đông. Hệ quả lan nhanh và sâu rộng: Giá dầu, khí đốt và phân bón tăng vọt.
Lưu thông qua eo biển Eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu - đã suy giảm đáng kể.
IMF lập tức hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu. Theo đó, kinh tế thế giới dự kiến chỉ tăng 3,1% trong năm 2026 và 3,2% vào năm 2027. Lạm phát toàn cầu có thể tăng nhẹ trong năm 2026 trước khi tiếp tục xu hướng giảm vào năm 2027.
Những con số này tưởng chừng nhỏ, nhưng đặt trong bối cảnh rộng hơn: Chúng thấp hơn mức khoảng 3,4% giai đoạn 2024–2025 và còn xa mức trung bình lịch sử 3,7% của giai đoạn 2000–2019.
Kinh tế thế giới đang tăng trưởng chậm hơn mức cần thiết và khoảng cách giữa các nền kinh tế tăng trưởng và tụt lại phía sau đang ngày càng giãn rộng.
Ai chịu thiệt hại nặng nề nhất?
Không phải tất cả đều chịu ảnh hưởng như nhau. IMF khẳng định rõ: Gánh nặng đổ dồn lên những quốc gia ít khả năng chống đỡ nhất.
Các nước nằm trong vùng xung đột chịu tác động đặc biệt nghiêm trọng. Iran bị hạ dự báo tăng trưởng tới 7,2 điểm phần trăm, dẫn đến suy giảm kinh tế dự kiến 6,1%. Trong khi đó, Saudi Arabia bị điều chỉnh triển vọng tăng trưởng từ 4,5% xuống còn 3,1%.
Ngoài khu vực chiến sự, các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển cũng đối mặt với tăng trưởng chậm lại và lạm phát gia tăng rõ rệt.
Đây là các quốc gia ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh - nơi phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng và lương thực, gánh nặng nợ cao và thiếu dư địa tài khóa để chống đỡ cú sốc. Với người dân ở đây, giá hàng hóa tăng không chỉ là hóa đơn xăng cao hơn mà là sự lựa chọn giữa các bữa ăn.
IMF đã hạ dự báo tăng trưởng của nhóm này xuống còn 3,9% trong năm 2026, so với mức 4,2% dự báo hồi tháng 1. Sự chênh lệch 0,3 điểm phần trăm nghe có vẻ nhỏ, nhưng hệ quả rất thực tế: Ít việc làm hơn, nghèo đói gia tăng và đầu tư cho y tế, giáo dục bị cắt giảm.
Hệ thống tài chính: "Bình lặng bên ngoài, mong manh bên trong"
Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu bổ sung một lớp lo ngại khác. Thị trường tài chính cho đến nay vẫn hấp thụ cú sốc từ xung đột - bao gồm gián đoạn nguồn cung năng lượng và giá dầu tăng - với sự bình tĩnh đáng ngạc nhiên. Tuy nhiên, IMF nhấn mạnh: Sự ổn định này là có thật, nhưng rất mong manh.
Rủi ro đã gia tăng. Thị trường đang điều chỉnh theo diễn biến chiến sự với giá năng lượng cao hơn và lo ngại lạm phát quay trở lại. Điều này đẩy lợi suất trái phiếu tăng và gây áp lực lên các tài sản rủi ro
Cố vấn tài chính của IMF, Tobias Adrian
Điều đáng lo không chỉ là những gì đang xảy ra, mà là những gì có thể bị kích hoạt. IMF nhắc đến các “kênh khuếch đại” - những điểm yếu tiềm ẩn trong hệ thống tài chính có thể biến cú sốc thành khủng hoảng.
Nợ công cao, đòn bẩy gia tăng ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống và sự thay đổi cấu trúc thị trường đang làm lộ rõ những lỗ hổng trong thị trường trái phiếu, thị trường vốn và tài sản rủi ro.
Một rủi ro ít được chú ý là sự trỗi dậy của các tổ chức tài chính phi ngân hàng - quỹ phòng hộ, quỹ ETF và các quỹ đầu tư - hiện chiếm hơn một nửa tài sản tài chính toàn cầu.
Khi tâm lý hoảng loạn lan rộng, các tổ chức này có thể rút vốn khỏi các thị trường mới nổi rất nhanh, gây ra vòng xoáy tiêu cực: Tiền tệ mất giá, chi phí vay tăng và bất ổn tài chính.
Có lẽ điều đáng lo nhất trong cả hai báo cáo là cảnh báo về sự tự tin sai lầm. Việc thị trường chưa hoảng loạn không có nghĩa là mọi thứ vẫn ổn - mà có thể chỉ là “cơn bão” chưa đến.
Rủi ro suy giảm vẫn chiếm ưu thế. Căng thẳng địa chính trị có thể leo thang hơn nữa, thậm chí dẫn đến cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất thời hiện đại.
Các kịch bản mà IMF đưa ra dao động từ mức kiểm soát được đến đáng báo động. Trong kịch bản xấu, tăng trưởng toàn cầu có thể chỉ đạt 2,5%; trong kịch bản nghiêm trọng nhất, con số này có thể giảm xuống 2% — mức thường gắn liền với suy thoái kinh tế toàn cầu.
Cần làm gì?
IMF không muốn gây hoảng loạn, nhưng nhấn mạnh: Cần hành động ngay, trước khi tình hình xấu đi.
Đối với các Chính phủ, giải pháp là khó khăn nhưng cần thiết. Chính sách phải linh hoạt, vừa tăng chi tiêu quốc phòng, vừa duy trì nền tảng phục hồi bền vững.
Chi nhiều hơn cho an ninh, kiểm soát nợ công và bảo vệ nhóm dễ tổn thương là một bài toán cân bằng không có lối tắt.
Với các Ngân hàng Trung ương, thách thức còn phức tạp hơn.
Khác với đợt lạm phát năm 2022 do cầu vượt cung, cú sốc hiện nay đến từ phía cung. Việc tăng lãi suất quá mạnh có thể đẩy nền kinh tế vốn đã chậm lại vào suy thoái. Nhưng nếu để kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát, hậu quả dài hạn sẽ còn nghiêm trọng hơn.
Ở cấp độ quốc tế, thông điệp rất rõ ràng: Hợp tác thay vì cô lập. Sự phối hợp toàn cầu là cần thiết để thu hẹp khoảng trống quản lý, hạn chế lan truyền cú sốc và cải thiện dữ liệu nhằm phát hiện rủi ro kịp thời.
Các báo cáo mùa Xuân 2026 của IMF không phải là lời tiên tri bi quan. Chúng là một đánh giá thẳng thắn về một thế giới từng tin rằng điều tồi tệ nhất đã qua - để rồi nhận ra những khủng hoảng mới đang chờ phía trước.
Chiến sự luôn là lực cản lớn nhất đối với tiến bộ kinh tế. Cái giá con người tại Trung Đông dĩ nhiên lớn hơn bất kỳ con số GDP nào.
Nhưng hệ quả kinh tế - tăng trưởng chậm lại, lạm phát cao hơn, điều kiện tài chính thắt chặt và khó khăn sâu sắc hơn cho những người nghèo nhất - cũng là một dạng tổn thất lan rộng, vượt xa khu vực xung đột.
