Khi thị trường tiền số “nội địa hóa”, liệu Việt Nam có đi cùng bước chân với Hàn Quốc?

Trong khi nhiều sàn giao dịch tiền mã hóa toàn cầu theo đuổi mô hình “không biên giới”, Hàn Quốc lại đi theo hướng ngược lại: kiểm soát chặt chẽ và ưu tiên thị trường nội địa. Điển hình là Upbit, vốn là sàn giao dịch lớn nhất đất nước này này, đây cũng là sàn giao dịch mà nhà đầu tư nước ngoài gần như không thể tiếp cận đầy đủ hệ sinh thái giao dịch. Câu chuyện của Hàn Quốc đang trở thành một tham chiếu đáng chú ý khi Việt Nam bắt đầu tính đến việc xây dựng thị trường tài sản số có kiểm soát.

“Cánh cửa hẹp” của Upbit và sự giới hạn dòng vốn ngoại

Về lý thuyết, Upbit không tuyên bố cấm hoàn toàn người nước ngoài. Tuy nhiên, trên thực tế, hệ thống vận hành khiến nhóm nhà đầu tư này gặp hàng loạt rào cản gần như không thể vượt qua.

Rào cản lớn nhất nằm ở cơ chế tài khoản ngân hàng định danh. Để nạp và rút tiền bằng đồng won, người dùng buộc phải có tài khoản ngân hàng nội địa trùng tên với tài khoản giao dịch. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ công dân hoặc cư dân hợp pháp tại Hàn Quốc mới có thể tham gia thị trường sử dụng tiền pháp định. Nhà đầu tư nước ngoài, nếu không có tư cách cư trú, gần như bị loại khỏi các cặp giao dịch quan trọng nhất như BTC/KRW hay ETH/KRW, vốn là chiếm phần lớn thanh khoản của thị trường.

Ngay cả khi chấp nhận giao dịch giữa tiền điện tử với nhau, trải nghiệm của nhà đầu tư nước ngoài trên Upbit vẫn bị hạn chế đáng kể. Quy trình xác minh danh tính của sàn được thiết kế xoay quanh hệ thống dữ liệu nội địa, khiến việc xác minh giấy tờ quốc tế trở nên phức tạp, kéo dài và có tỷ lệ bị từ chối cao hơn. Không ít trường hợp tài khoản bị trì hoãn xác minh hoặc bị gắn cờ kiểm tra bổ sung, dẫn đến việc bị giới hạn chức năng giao dịch hoặc rút tiền.

Một vấn đề khác là hạn mức giao dịch. Người dùng chưa hoàn tất đầy đủ các cấp độ KYC sẽ bị áp dụng hạn mức rút tiền thấp, trong khi việc nâng cấp tài khoản lại phụ thuộc vào các điều kiện mà nhà đầu tư nước ngoài khó đáp ứng. Hiện tại ở thị trường Hàn Quốc, người nước ngoài nếu không cư trú tại quốc gia này chỉ có thể rút tối đa 3.700 USD tương đương mức KYC cấp độ 2.

Hạn mức có thể được nâng lên 74.000 USD/ngày nếu hoàn thành cấp độ 4, tuy nhiên điều này tương đối khó khăn vì sẽ cần chức minh địa chỉ cư trú và thu nhập.  Điều này khiến dòng vốn bị “kẹt” trong hệ thống, làm giảm tính linh hoạt, vốn là yếu tố rất quan trọng trong thị trường tiền điện tử.

Rủi ro pháp lý cũng là một yếu tố không thể bỏ qua. Hàn Quốc áp dụng tiêu chuẩn chống rửa tiền rất cao và các sàn như Upbit chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra vi phạm. Vì vậy, các tài khoản có yếu tố nước ngoài thường bị kiểm soát chặt hơn, dễ bị tạm khóa hoặc hạn chế giao dịch nếu có dấu hiệu bất thường. Với nhà đầu tư quốc tế, điều này tạo ra cảm giác thiếu ổn định và khó dự đoán.

Ngoài ra, việc không thể tiếp cận thị trường won cũng đồng nghĩa với việc bỏ lỡ những đặc thù riêng của Hàn Quốc, như hiện tượng “Kimchi premium” – khi giá tài sản số trong nước cao hơn đáng kể so với thị trường quốc tế. Đây từng là cơ hội lớn cho hoạt động arbitrage, nhưng với các rào cản hiện tại, nhà đầu tư nước ngoài gần như không thể tham gia.

Tổng thể, dù không có một lệnh cấm chính thức, hệ thống của Upbit vận hành theo cách khiến nhà đầu tư nước ngoài chỉ có thể tham gia ở mức rất hạn chế, gần giống một “người ngoài cuộc” trong chính một trong những thị trường tiền điện tử sôi động nhất thế giới.

Việt Nam sẽ chọn hướng đi nào?

So với Hàn Quốc, Việt Nam đang ở giai đoạn đầu của quá trình xây dựng khung pháp lý cho tài sản số. Thị trường trong nước hiện tại phụ thuộc lớn vào các nền tảng quốc tế như Binance, Bybit hay OKX trong khi các đơn vị trong nước vẫn đang chờ được cấp phép hoạt động từ Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, những gì đang diễn ra cho thấy Việt Nam không đứng ngoài xu hướng siết chặt quản lý. Việc kiểm soát dòng tiền, chống rửa tiền và bảo vệ nhà đầu tư ngày càng được nhấn mạnh, đặc biệt trong bối cảnh các vụ lừa đảo liên quan đến tiền điện tử gia tăng. Nếu một sàn nội địa được cấp phép, khả năng áp dụng các cơ chế tương tự như tài khoản định danh và xác thực dựa theo thông tin cư trú là hoàn toàn có thể.

Dẫu vậy, bối cảnh kinh tế của Việt Nam có những khác biệt quan trọng. Là một nền kinh tế có độ mở cao, Việt Nam phụ thuộc nhiều vào dòng vốn quốc tế và có định hướng hội nhập mạnh mẽ. Việc “đóng cửa” hoàn toàn với nhà đầu tư nước ngoài gần như khó có thể xảy ra. Động thái này có thể làm giảm sức hấp dẫn của thị trường, khiến cho thanh khoản của các tài sản một phần nào đó bị ảnh hưởng.

Một kịch bản khả thi hơn là mô hình “mở có điều kiện”. Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài vẫn có thể tham gia, nhưng phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao về xác minh danh tính, nguồn tiền và tuân thủ pháp lý. Các hoạt động liên quan đến Việt Nam đồng có thể bị kiểm soát chặt hơn, trong khi giao dịch giữa tiền điện tử với nhau được duy trì linh hoạt để đảm bảo thanh khoản.

Từ câu chuyện của Upbit, có thể thấy việc hạn chế nhà đầu tư nước ngoài không phải là một quyết định mang tính cực đoan, mà là một công cụ chính sách nhằm phục vụ mục tiêu ổn định thị trường. Với Việt Nam, bài toán không đơn thuần là lựa chọn giữa “đóng” hay “mở”, mà là tìm ra điểm cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy phát triển. Đây là một bài toán sẽ định hình tương lai của thị trường tài sản số trong nước.