Sự trỗi dậy mạnh mẽ của công nghệ chuỗi khối và các loại tài sản mã hóa đã mở ra một chương hoàn toàn mới cho nền báo chí kinh tế. Đối mặt với một lĩnh vực thay đổi nhanh chóng, các phóng viên không chỉ phải tự học hỏi liên tục mà còn cần kiên trì xác minh thông tin nhằm bảo vệ cộng đồng trước các cạm bẫy tài chính phức tạp.
Từ khoảng năm 2018, thị trường chứng kiến sự bùng nổ của hàng loạt thuật ngữ mới như công nghệ chuỗi khối, tiền mã hóa, mã thông báo hay tài sản kỹ thuật số không thể thay thế. Đặc biệt, sự thành công mang tầm quốc tế của trò chơi Axie Infinity do công ty Sky Mavis phát triển đã thổi bùng làn sóng quan tâm tại Việt Nam. Vô số dự án mới liên tiếp xuất hiện kéo theo nhiều cuộc tranh luận sôi nổi về cơ hội cũng như rủi ro trong tương lai.
Đối với những nhà báo chuyên theo dõi mảng kinh tế, đây là thời điểm họ bắt buộc phải làm quen với một loại ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt. Ngoài các chỉ số tài chính truyền thống, người làm báo phải chủ động tìm hiểu sâu về bản chất kỹ thuật cũng như cách thức dòng tiền dịch chuyển trên không gian số.
Nhà báo Lê Mỹ, hiện là Biên tập viên Ban Kinh tế và Công nghệ của báo Vietnamnet, là một trong những cây viết hiếm hoi tham gia sâu vào lĩnh vực này từ giai đoạn đầu. Để nắm bắt cặn kẽ mọi góc ngách, anh đã chủ động tham gia làm việc cùng các đội ngũ lập trình viên thực tế để tích lũy kinh nghiệm thực chiến thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.
Trong giai đoạn thị trường phát triển nóng từ năm 2018 đến năm 2022, áp lực đối với người làm báo trở nên lớn hơn bao giờ hết. Nhà báo Lê Mỹ chia sẻ rằng có những tháng anh phải nghiên cứu tới khoảng 150 bộ hồ sơ gọi vốn của các dự án khác nhau nhưng kết quả chỉ chọn lọc được một đến hai dự án hoạt động nghiêm túc. Nhiều đơn vị đã cố tình xây dựng hồ sơ giả mạo với những chức danh hoành tráng nhằm đánh lừa lòng tin, buộc phóng viên phải dùng mạng lưới quan hệ để xác minh độc lập nhằm vạch trần sự thật.
Cùng chung quan điểm đó, nhà báo Khương Nha thuộc Trung tâm Phát triển nội dung số của báo Thanh Niên cũng dành nhiều năm theo dõi mảng đề tài này dưới góc nhìn đổi mới sáng tạo. Anh nhận định rằng sự phát triển quá nhanh của công nghệ dễ khiến cộng đồng rơi vào trạng thái cực đoan, hoặc là hoài nghi từ chối hoặc là bị cuốn theo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan và dễ hiểu là giải pháp cốt lõi giúp người đọc có được cái nhìn đúng đắn trước khi đưa ra quyết định.
Hành trình dấn thân vào không gian số chưa bao giờ là dễ dàng. Để hiểu rõ cơ chế vận hành, nhiều phóng viên đã phải tự trải nghiệm, chấp nhận mất mát tài chính cá nhân như một khoản học phí thực tế khi các dự án ngừng hoạt động hoặc bộc lộ hành vi lừa đảo. Những trải nghiệm này mang lại nguồn dữ liệu vô giá, giúp họ không bị đánh lừa bởi những cam kết lợi nhuận phi thực tế.
Khi đã thấu hiểu luật chơi của thị trường, bản lĩnh của những người cầm bút tiếp tục được thử thách qua các cuộc điều tra những phương thức lừa đảo tinh vi. Một trong những thủ đoạn phổ biến trên không gian mạng là hành vi rút thảm (rug pull), thuật ngữ chỉ việc những người sáng lập bất ngờ bán tháo toàn bộ mã thông báo nội bộ để chiếm đoạt tài sản của nhà đầu tư.
Điển hình như vụ việc liên quan đến dự án AntEx của ông Nguyễn Hòa Bình, người thường được biết đến với tên gọi Shark Bình. Khi sự việc xảy ra và có nhiều luồng thông tin trái chiều trên truyền thông, nhà báo Lê Mỹ đã lựa chọn hướng tiếp cận độc lập bằng cách tập trung phân tích sâu vào các dữ liệu giao dịch hiển thị công khai trên chuỗi khối. Sự thận trọng, khách quan và dựa hoàn toàn vào bằng chứng số liệu giúp người đọc nhìn nhận rõ bản chất của sự việc mà không bị dẫn dắt bởi các tuyên bố cá nhân.
Thị trường tài sản số tại Việt Nam đang ghi nhận những bước chuyển dịch căn bản từ một vùng xám pháp lý sang việc được quản lý bài bản. Nhà báo Khương Nha đánh giá cao sự ra đời của các văn bản quản lý quan trọng trong thời gian qua.
Hàng loạt quy định mang tính nền tảng đã được ban hành, có thể kể đến Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, Thông tư số 15/2026/TT-BTC hướng dẫn công tác kế toán hay Quyết định số 96/QĐ-BTC của Bộ Tài chính về thủ tục hành chính triển khai thí điểm.
Đặc biệt, Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã đánh dấu cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên tài sản mã hóa được công nhận hợp pháp và đưa vào khuôn khổ quản lý chặt chẽ.
Sự thay đổi mang tính lịch sử này đòi hỏi đội ngũ phóng viên phải liên tục cập nhật kiến thức pháp lý mới. Sau giai đoạn thanh lọc, thị trường hiện tại đang chứng kiến sự vươn lên của những doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có uy tín quốc tế như Sky Mavis, Kyber Network hay Ninety Eight.
Trong tương lai, công nghệ chuỗi khối hứa hẹn sẽ ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực thiết thực như xác thực dữ liệu, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và số hóa tài sản, tiếp tục mở ra những đề tài hấp dẫn cho những người làm báo kinh tế.
