Cách Jane Street "vùi dập" Bitcoin và kiếm hàng tỷ USD từ thị trường tài chính

Sự xuất hiện lặp lại của Jane Street trong các vụ việc liên quan đến biến động mạnh của thị trường tài chính đang làm dấy lên nhiều tranh luận. Từ chứng khoán Ấn Độ, sự sụp đổ của Terra cho tới cấu trúc vận hành của các ETF Bitcoin, một điểm chung được nhắc tới là cơ chế sử dụng thị trường cơ sở để tạo lợi thế cho vị thế phái sinh phía sau. Dù phần lớn các cáo buộc vẫn đang trong quá trình pháp lý và chưa có kết luận cuối cùng, chuỗi sự kiện này đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới đầu tư toàn cầu.

Dấu ấn tại Ấn Độ và cơ chế “đẩy cơ sở, ăn phái sinh”

Trường hợp được xem là có hồ sơ pháp lý rõ ràng nhất diễn ra tại thị trường Ấn Độ. Trong giai đoạn từ đầu năm 2023 đến tháng 3/2025, các thực thể liên quan đến Jane Street bị cáo buộc tạo ra hàng triệu rupee lợi nhuận. Cơ quan quản lý thị trường Ấn Độ, Securities and Exchange Board of India (SEBI), đã ban hành lệnh tạm thời dài 105 trang, xác định hơn 4.800 triệu rupee là khoản lợi nhuận bị nghi ngờ có dấu hiệu bất hợp pháp trong 21 phiên đáo hạn quyền chọn.

Theo mô tả của cơ quan quản lý, chiến lược bị cáo buộc diễn ra theo hai pha trong ngày đáo hạn. Buổi sáng, một thực thể trong nước mua mạnh cổ phiếu và hợp đồng tương lai cấu thành chỉ số, đẩy chỉ số cơ sở tăng lên. Song song, các thực thể ở nước ngoài xây dựng vị thế quyền chọn quy mô lớn theo hướng hưởng lợi nếu thị trường giảm.

Đến buổi chiều, dòng tiền bị đảo chiều, cổ phiếu và hợp đồng tương lai bị bán ra với khối lượng lớn, tạo áp lực lên mức đóng cửa của chỉ số. Phần thị trường cơ sở có thể ghi nhận lỗ nhỏ, nhưng danh mục quyền chọn lại mang về lợi nhuận vượt trội nhờ mức chốt giá thuận lợi. Một ví dụ được nêu cho thấy khoản lỗ vài chục triệu ở thị trường cơ sở có thể đi kèm lợi nhuận hàng trăm triệu ở phái sinh chỉ trong một ngày. Vụ việc đã dẫn đến lệnh cấm giao dịch tạm thời và yêu cầu ký quỹ số tiền liên quan trong khi các thủ tục kháng cáo tiếp tục được xem xét.

Từ Terra đến nhịp giảm 10 giờ sáng trên Bitcoin

Cấu trúc “tác động tài sản nền tảng để hưởng lợi ở phái sinh” sau đó được liên hệ với các đợt bán mạnh lặp lại quanh 10 giờ sáng theo giờ miền Đông Mỹ trên thị trường Bitcoin khi Jane Street tham gia. Đây là thời điểm thị trường Mỹ mở cửa, thanh khoản gia tăng và thị trường phái sinh hoạt động sôi động. Chỉ cần mức giảm 2–3% cũng có thể kích hoạt làn sóng thanh lý vị thế long đòn bẩy, khiến lệnh bán cưỡng bức lan rộng và khuếch đại đà giảm.

Song song đó là những cáo buộc trong vụ kiện liên quan đến sự sụp đổ của hệ sinh thái Terra vào tháng 5/2022. Vụ kiện đang được xét xử tại Mỹ đặt nghi vấn về việc tận dụng tình trạng thanh khoản suy yếu của UST để tạo áp lực lên hệ thống, trong bối cảnh Terraform Labs do Do Kwon sáng lập phải huy động dự trữ Bitcoin để bảo vệ tỷ giá. Tuy nhiên, đây vẫn là các cáo buộc chưa có phán quyết cuối cùng từ tòa án.

Trong bối cảnh thị trường tiền số ngày càng gắn chặt với các sản phẩm phái sinh và ETF, nhà đầu tư cá nhân có xu hướng tìm đến những nền tảng giao dịch minh bạch và quản trị rủi ro tốt hơn. Các sàn quốc tế như BingX đang được nhiều nhà đầu tư lựa chọn nhờ cơ chế khớp lệnh, quản lý thanh lý và công cụ phòng hộ rõ ràng, giúp hạn chế rủi ro dây chuyền trong các nhịp biến động mạnh.

ETF Bitcoin, chiến lược 1 tỷ USD và những phần bị che khuất

Jane Street hiện là thành viên tham gia tạo lập và mua lại chứng chỉ cho nhiều ETF Bitcoin lớn, trong đó có iShares Bitcoin Trust. Với vai trò này, công ty có thể tạo hoặc mua lại chứng chỉ quỹ, đồng thời phòng hộ bằng hợp đồng tương lai, quyền chọn và các cấu trúc phái sinh khác. Các báo cáo công khai chỉ phản ánh phần nắm giữ ETF, không thể hiện đầy đủ vị thế ròng sau khi phòng hộ, làm dấy lên tranh luận rằng dữ liệu hiển thị có thể chưa phản ánh toàn bộ chiến lược.

Năm 2024, Jane Street cũng khởi kiện Millennium Management liên quan đến một chiến lược giao dịch quyền chọn chỉ số tại Ấn Độ từng tạo ra khoảng 1 tỷ USD lợi nhuận trong năm 2023. Tuy nhiên, phần lớn chi tiết kỹ thuật của hệ thống giao dịch đã bị bôi đen trong hồ sơ tòa án công khai, khiến cơ chế vận hành thực tế không được tiết lộ.

Việc một công ty giao dịch định lượng quy mô toàn cầu liên tục xuất hiện tại các điểm giao cắt giữa thanh khoản, phái sinh và biến động mạnh đặt ra câu hỏi lớn cho thị trường. Liệu đây chỉ là hệ quả tất yếu khi một tổ chức hoạt động ở hầu hết các lớp tài sản, hay là biểu hiện của một cấu trúc lợi nhuận đặc biệt hưởng lợi trong khủng hoảng và biến động? Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào kết quả của các quá trình pháp lý đang tiếp diễn.