Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành kết luận quan trọng về việc tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Văn bản mang tính định hướng chiến lược này đặt ra mục tiêu xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển bền vững.
Trong đó, điểm nhấn đáng chú ý nhất là yêu cầu sửa đổi chính sách hình sự trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ theo hướng giảm áp dụng hình phạt tù, đồng thời tăng cường các chế tài bằng kinh tế nhằm khuyến khích các hoạt động phát triển toàn diện.
Sự thay đổi này phản ánh bước chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản lý nhà nước, từ trạng thái ứng phó, xử lý sang chủ động phòng ngừa và quản trị rủi ro. Các cơ quan chức năng được yêu cầu thực hiện đồng bộ những giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, ngay từ cấp cơ sở nhằm giải quyết căn cơ nguyên nhân phát sinh vi phạm pháp luật.
Quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án trong thời gian tới cần đảm bảo tính chuyên nghiệp, hiện đại, nghiêm minh nhưng tuyệt đối không làm cản trở sự phát triển cũng như các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp.
Định hướng mới cũng chú trọng đặc biệt đến việc thu hồi tối đa tài sản do phạm tội mà có, thay vì chỉ tập trung vào các hình phạt cách ly xã hội. Xu hướng này đồng nhất với đề xuất trước đây của nguyên Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Lê Minh Trí. Trước Quốc hội, ông từng kiến nghị giảm hình phạt tù và tăng phạt tiền nhằm xử lý nhân văn đối với những trường hợp vi phạm không có mục đích vụ lợi cá nhân.
Theo tinh thần Nghị quyết 04 của Trung ương, việc xử lý các sai phạm kinh tế sẽ được xem xét một cách khách quan, toàn diện, dựa trên bối cảnh lịch sử cụ thể tại thời điểm diễn ra sự việc. Lợi ích quốc gia, dân tộc và hiệu quả kinh tế, xã hội sẽ được lấy làm căn cứ cốt lõi để đưa ra các phán quyết cuối cùng. Nhà nước khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả kinh tế, đồng thời xây dựng cơ chế rõ ràng để bảo vệ những cá nhân đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.
Đối với các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây vốn là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lớn. Vì vậy, hệ thống pháp luật sẽ được hoàn thiện theo hướng loại trừ trách nhiệm hình sự đối với các rủi ro khách quan vì lợi ích chung.
Những sai phạm không có động cơ vụ lợi và đã khắc phục hậu quả kịp thời sẽ được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm. Hệ thống pháp luật sẽ ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính và tổ chức trước khi cân nhắc các chế tài hình sự. Người vi phạm cũng được phép khắc phục hậu quả kinh tế trong một thời hạn cụ thể để làm căn cứ quan trọng cho các bước xử lý tiếp theo.
Song song với việc nhân văn hóa chính sách đối với lĩnh vực kinh tế và công nghệ, Bộ Chính trị yêu cầu áp dụng các biện pháp nghiêm khắc hơn đối với tội phạm môi trường, an toàn thực phẩm, xâm hại sức khỏe cộng đồng. Đây là những lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người dân và sự ổn định lâu dài của xã hội, do đó cần những chế tài đủ mạnh để răn đe.
Các cơ quan chức năng cũng sẽ sớm xây dựng, triển khai chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2035. Kế hoạch dài hạn này bao gồm việc tổng rà soát để triệt phá tận gốc các băng nhóm, đường dây tội phạm phức tạp, đồng thời kiểm soát chặt chẽ những lĩnh vực then chốt có nguy cơ cao phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
