Cái lý của con số 10% và áp lực “già trước khi giàu”
Tại sao Việt Nam lại cần mục tiêu tăng trưởng 10%, trong khi Ngân hàng Thế giới (World Bank) tính toán chỉ cần 7,8% để đạt ngưỡng thu nhập trung bình cao vào năm 2045?
Theo TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, có hai lý do mang tính sống còn.
Thứ nhất, đó là quy luật “nền thấp”. Khi quy mô kinh tế còn nhỏ, tranh thủ lúc này để bứt tốc với tốc độ cao là khả thi hơn so với khi nền kinh tế đã trưởng thành và bão hòa. Thứ hai, và cũng là điều đáng lo ngại nhất: Việt Nam chỉ còn khoảng 10-13 năm “dân số vàng”.
“Trong đám trẻ Đông Nam Á, Việt Nam đang già nhanh nhất. Nếu không tận dụng ngay cơ hội này, chỉ hơn một thập kỷ nữa, chúng ta sẽ bước vào giai đoạn ‘lọm khọm’, lao động sẽ thua cả con AI (trí tuệ nhân tạo)”, ông Thành cảnh báo. Tăng trưởng cao lúc này không chỉ là con số, mà là cuộc chạy đua với thời gian để tránh kịch bản chưa giàu đã già.
Nghịch lý “tiền thừa” và sức mua “yếu xìu”
Mặc dù dư địa tài khóa của Việt Nam đang rất tốt khi nợ công chỉ chiếm khoảng 36% GDP (thấp xa so với mức trần 60%), nhưng TS Thành thẳng thắn chỉ ra những nghịch lý đang hiện hữu.
Ông đặt câu hỏi về tính “bao trùm” của tăng trưởng. Nếu GDP tăng trưởng cao mà đời sống người dân vẫn khó khăn, sức mua không cải thiện thì đó là sự tăng trưởng thiếu bền vững. Số liệu cho thấy, 2 tháng đầu năm 2026, tiêu dùng danh nghĩa chỉ tăng khoảng 7-8%, nếu trừ đi lạm phát thì thực tế chỉ còn khoảng 4%.
“Không thể để mức tăng trưởng cứ cao vút trên tivi, mà ra đường anh em gặp nhau lại than đời sống khó, sức mua yếu thế nhỉ”, ông Thành nói.
Bên cạnh đó, khu vực kinh tế tư nhân – động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, vẫn chưa thực sự hồi phục. Mức đầu tư của khu vực này hiện nay vẫn chưa bằng mức năm 2019 (trước dịch). Điều này tạo nên một khoảng trống lớn trong bức tranh tổng cầu, khiến sự hưng phấn chỉ xuất hiện ở khu vực đầu tư công và FDI nhưng chưa lan tỏa sâu rộng đến thị trường nội địa.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý trong phân tích của TS Võ Trí Thành là sự lãng phí nguồn lực khủng khiếp từ các dự án treo. Hiện nay, có hàng nghìn dự án, bao gồm bất động sản và các dự án BT đang bị đóng băng do các vướng mắc về pháp lý, hồi tố và tâm lý “sợ sai” của cán bộ.
Số tiền bị “chôn” tại đây ước tính lên đến hàng triệu tỷ đồng. Nếu giải tỏa được nút thắt này, đây sẽ là nguồn lực khổng lồ để thúc đẩy GDP mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào việc bơm tiền hay nới lỏng tín dụng quá đà, vốn là bài học xương máu về nợ xấu của năm 2011.
“Dám chơi, biết chơi và khéo chơi”
Bàn về tương lai, đặc biệt là tham vọng trong lĩnh vực bán dẫn và kinh tế số, ông Thành cho rằng Việt Nam đang đứng trước những “đứt gãy công nghệ” chứ không đơn thuần là đột phá. Điều này đòi hỏi một tư duy quản trị mới. Ông đề xuất một tâm thế mới để tận dụng nốt 13 năm dân số vàng ngắn ngủi: "Dám chơi, biết chơi và khéo chơi".
Theo vị chuyên gia, đó là sự dũng cảm bước vào các "Sandbox" (khuôn khổ thử nghiệm), chấp nhận rủi ro để đột phá thay vì đứng ngoài nhìn thế giới thay đổi. Tuy nhiên, muốn bền vững thì phải học hỏi không ngừng, hiểu sâu luật chơi và cùng tiến hóa với nhân loại trong những lĩnh vực mới như bán dẫn hay kinh tế số.
-Về hiệu quả: Phải đưa hệ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn) đi xuống. Trước đây phải mất 5,5 - 6 đồng đầu tư mới được 1 đồng giá trị gia tăng, nay mục tiêu phải là 4 đồng.
-Về pháp lý: Cần giải quyết những “vùng xám” để lãnh đạo dám quyết định, dám làm vì mục đích chung mà không lo ngại rủi ro cá nhân khi dự án không đạt kỳ vọng.
TS Võ Trí Thành kết luận, mục tiêu tăng trưởng 2 con số là “cực kỳ khổ cực” và khó khăn, nhất là trong bối cảnh thế giới đầy bất định từ thuế quan đến xung đột địa chính trị. Việt Nam cần sự minh bạch, tính giải trình cao trong các đại công trình và đặc biệt là sự chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp phần cứng giá trị thấp.
