Việc số hóa cổ phiếu cùng các tài sản tài chính truyền thống hay còn gọi là các tài sản thế giới thực đã không còn dừng lại ở một ý tưởng thử nghiệm trên lý thuyết. Xu hướng này đang dần trở thành cấu trúc hạ tầng cốt lõi cho thế hệ tiếp theo của thị trường vốn trên toàn thế giới.
Nhận định từ ông Larry Fink, người đứng đầu tập đoàn quản lý tài sản BlackRock, đã khái quát rõ nét chuyển dịch này khi ông khẳng định rằng thế hệ tiếp theo của thị trường chứng khoán chính là việc mã hóa các loại chứng khoán. Sự thay đổi mang tính lịch sử này bản chất là cuộc cách mạng về hiệu suất vận hành nhằm thay thế hệ thống thanh toán lưu ký cũ kỹ bằng sổ cái phân tán bảo mật cao.
Kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ từ các định chế tài chính lớn
Các tổ chức tài chính lớn trên thế giới hiện nay đều đồng thuận rằng dòng vốn từ các quỹ đầu tư lớn đang dịch chuyển mạnh mẽ vào thị trường tài sản mã hóa. Nhiều nghiên cứu chuyên sâu chỉ ra sự phân hóa rõ rệt trong các mô hình dự báo dựa trên phạm vi đo lường của từng đơn vị.
Theo góc nhìn thận trọng từ tổ chức McKinsey và ngân hàng Citi, quy mô tài sản tài chính được mã hóa trực tiếp trên chuỗi không tính các đồng tiền ổn định có thể đạt mức từ 2 nghìn tỷ đến 4 nghìn tỷ đô la Mỹ vào cuối thập kỷ này.
Trong khi đó, dưới góc nhìn mở rộng cơ hội kinh doanh từ tổ chức BCG và nền tảng ADDX, tổng giá trị giao dịch tài sản mã hóa dự kiến sẽ chạm mốc 16,1 nghìn tỷ đô la Mỹ, tương đương khoảng 10% tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu. Thậm chí ngân hàng Standard Chartered còn đưa ra dự báo lạc quan hơn khi cho rằng con số này có thể vượt mức 30 nghìn tỷ đô la Mỹ vào năm 2034 nếu tính gộp cả lớp thanh toán tiền tệ cùng mảng tài trợ thương mại.
Sự khác biệt mang tính cách mạng so với hạ tầng truyền thống
Để thấu hiểu lý do vì sao công nghệ này được xem là tương lai của ngành tài chính, chúng ta cần nhìn vào những thay đổi cấu trúc mà nền tảng công nghệ mới mang lại cho thị trường cổ phiếu truyền thống.
Đầu tiên, thời gian thanh toán vốn thường kéo dài từ một đến hai ngày làm việc tại các trung tâm lưu ký tập trung nay được rút ngắn xuống gần như tức thì, giúp giảm thiểu tối đa rủi ro cho các bên tham gia.
Bên cạnh đó, thay vì chỉ hoạt động giới hạn trong giờ hành chính của từng quốc gia, hệ thống mới cho phép giao dịch liên tục suốt ngày đêm và không bị ảnh hưởng bởi múi giờ hay các ngày nghỉ lễ. Khả năng chia nhỏ tài sản cũng trở nên linh hoạt vô hạn nhờ vào các hợp đồng thông minh, giúp tối ưu hóa dòng vốn của cả những nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ.
Cuối cùng, tính tương hợp vượt trội giúp các cổ phiếu số hóa dễ dàng kết nối vào các giao thức tài chính phi tập trung để làm tài sản thế chấp thay vì bị cô lập hoàn toàn trong hệ thống đóng kín truyền thống.
Hai mô hình vận hành đang định hình cấu trúc thị trường
Thực tế phát triển cho thấy các tổ chức phát hành lớn đang phân hóa thành hai phương thức tiếp cận khác nhau nhằm giải quyết bài toán cân bằng giữa tính tuân thủ pháp lý và khả năng luân chuyển tự do của dòng vốn.
Mô hình thứ nhất là môi trường đóng với đặc điểm nhúng trực tiếp các điều kiện pháp lý vào lớp mã hóa của tài sản. Theo đó, các địa chỉ ví điện tử phải trải qua quy trình xác thực danh tính vô cùng nghiêm ngặt và phải nằm trong danh sách được phép mới có thể nắm giữ hoặc chuyển nhượng tài sản.
Những sản phẩm từ các đơn vị như Ondo Finance, Eldora hay Dinari và danh mục cổ phiếu Mỹ do Robinhood triển khai tại thị trường Châu Âu là minh chứng rõ nét cho giải pháp này. Phương thức trên đảm bảo an toàn pháp lý tuyệt đối nhưng lại phần nào giới hạn khả năng luân chuyển dòng vốn linh hoạt.
Mô hình thứ hai là chuyển dịch tự do cho phép tài sản sau khi phát hành cho thực thể đủ điều kiện có thể di chuyển không giới hạn trên chuỗi và tương tác thoải mái với các giao thức cho vay phi tập trung. Điển hình là các cổ phiếu tên tuổi được bảo chứng theo tỷ lệ một một bởi Backed Finance đang được niêm yết trên các mạng lưới công nghệ lớn như Solana hay Arbitrum. Khi áp dụng phương thức này, ranh giới kiểm soát sẽ dịch chuyển hoàn toàn sang các cổng giao dịch và hệ thống giám sát thị trường thứ cấp.
Những rào cản chiến lược trên con đường phổ biến toàn cầu
Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn, lộ trình đưa cổ phiếu số hóa trở thành tiêu chuẩn toàn cầu vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn cần giải quyết. Trở ngại đầu tiên nằm ở sự bất đối xứng về hành lang pháp lý giữa các quốc gia khi sự thiếu nhất quán trong cách định nghĩa chứng khoán số tạo ra rào cản cho việc phân phối xuyên biên giới. Hiện tại, sự hoàn thiện của khung pháp lý tại Châu Âu đang được xem là điểm sáng hiếm hoi thúc đẩy thị trường này phát triển ổn định hơn.
Thách thức tiếp theo là sự phân mảnh thanh khoản khi tài sản bị chia rẽ giữa các nền tảng công nghệ khác nhau, khiến hiệu suất sử dụng nguồn vốn chưa đạt mức tối ưu. Ngoài ra, chi phí chuyển đổi hệ thống cũng là bài toán nan giải bởi các định chế tài chính lâu đời cần rất nhiều thời gian để tích hợp hệ thống lưu trữ cũ kỹ với hạ tầng mới mà không làm gián đoạn hoạt động kinh doanh hiện tại.
Nhìn chung, việc số hóa cổ phiếu không đơn thuần là một xu hướng công nghệ nhất thời mà chính là bước tiến tất yếu của cấu trúc thị trường tài chính toàn cầu nhằm tối ưu hóa chi phí và tốc độ vận hành dòng vốn.
