Thị trường tài chính Việt Nam vừa đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 chính thức đi vào đời sống từ ngày đầu tháng 7 năm 2026. Theo khung pháp lý mới này, các hoạt động chuyển nhượng tài sản số sẽ bước vào khuôn khổ quản lý với mức thuế suất đồng nhất là 0,1%. Quy định mới được kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới cho nền kinh tế số tại Việt Nam, tuy nhiên lộ trình thực thi trên thực tế vẫn còn đối mặt với nhiều bài toán hóc búa về mặt công nghệ lẫn cơ chế vận hành.
Bước đi chiến lược hướng tới sự công bằng
Việc áp dụng sắc thuế mới đối với loại hình tài sản này trước hết nhằm đảm bảo tính bình đẳng giữa các kênh đầu tư hiện hành. Trong bối cảnh các thị trường truyền thống như chứng khoán hay bất động sản từ lâu đã có quy định rõ ràng về nghĩa vụ tài chính, việc bỏ trống mảng tài sản số sẽ tạo ra sự lệch pha lớn của dòng tiền.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc phân tích tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Yuanta Việt Nam đánh giá rằng việc thu thuế là bước đi hoàn toàn phù hợp với xu hướng chung của quốc tế. Hành động này giúp chuẩn hóa hành lang pháp lý quốc gia, đồng thời ngăn chặn hiện tượng dòng vốn dịch chuyển bất hợp lý vào những kênh chưa được kiểm soát.
Dẫu vậy, thị trường tại Việt Nam hiện nay mới chỉ dừng lại ở việc thực hiện các giao dịch thử nghiệm có kiểm soát dành cho các nhà đầu tư nước ngoài. Việc thiếu vắng một khung pháp lý hoàn chỉnh cho việc vận hành thị trường nội địa đang là một nút thắt lớn cần sớm tháo gỡ.
Do đó, các cơ quan quản lý cần tính toán lộ trình áp dụng một cách khoa học để vừa đóng góp vào ngân sách quốc gia, vừa không làm giảm sức hút của các doanh nghiệp trong việc huy động vốn qua công nghệ mã hóa tài sản.
Thách thức từ tần suất giao dịch và công nghệ
Điểm khác biệt lớn nhất giữa tài sản số và các loại hình đầu tư truyền thống nằm ở tốc độ cũng như tần suất giao dịch của người tham gia. Hệ thống chứng khoán thông thường vận hành qua một sàn quản lý tập trung với thời gian đóng mở cửa cố định mỗi ngày.
Trong khi đó, thị trường tài sản mã hóa lại hoạt động liên tục không ngừng nghỉ trên phạm vi toàn cầu, nơi có hàng triệu lệnh mua bán được thực hiện thành công chỉ trong vòng vài giây ngắn ngủi.
Đặc tính này đặt ra một bài toán vô cùng phức tạp cho ngành thuế trong việc xác định căn cứ tính toán một cách chính xác. Hệ thống giám sát số liệu đòi hỏi phải có năng lực xử lý dữ liệu khổng lồ để tránh tình trạng quá tải và hạn chế tối đa các rủi ro hệ thống. Nếu không có giải pháp công nghệ tương xứng để theo dõi các giao dịch diễn ra liên tục trên nhiều nền tảng khác nhau, việc quản lý dòng tiền và hạch toán nghĩa vụ của từng cá nhân sẽ gặp rất nhiều trở ngại.
Bài toán cho nhà đầu tư và câu chuyện phái sinh
Sự xuất hiện của sắc thuế mới chắc chắn sẽ làm thay đổi đáng kể chiến lược của các cá nhân tham gia thị trường. Đối với những người có thói quen mua bán liên tục với biên độ lợi nhuận mỏng, chi phí thuế phát sinh có thể bào mòn hết thành quả đầu tư, thậm chí đẩy họ vào tình trạng thua lỗ. Do đó, tính minh bạch của hệ thống dữ liệu là yếu tố sống còn để người dân an tâm tham gia mà không tỏ ra e dè trước các quy định mới từ cơ quan quản lý.
Bên cạnh các giao dịch mua bán tài sản thông thường, thị trường còn tồn tại loại hình hợp đồng tương lai với khối lượng giao dịch vô cùng lớn. Bản chất của công cụ này là một dạng phái sinh, nơi người tham gia chủ yếu tìm kiếm lợi nhuận dựa trên sự biến động giá cả của tài sản cơ sở chứ không thực sự sở hữu tài sản vật lý.
Đối với sản phẩm đặc thù này, việc áp thuế thu nhập cá nhân có thể không mang lại hiệu quả bằng việc thu phí giao dịch trên từng lệnh khớp. Việc phân tách rõ ràng bản chất giữa các hình thức giao dịch như hợp đồng tương lai, giao dịch hoán đổi hay giao dịch trực tiếp giữa các cá nhân sẽ giúp chính sách quản lý đi vào cuộc sống một cách thiết thực và hiệu quả nhất.
