Tài sản số là gì theo pháp luật Việt Nam?
Theo Điều 46 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, tài sản số được định nghĩa là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, nhưng được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử.
Đây là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam thừa nhận một cách rõ ràng rằng tài sản tồn tại dưới dạng dữ liệu số vẫn là tài sản hợp pháp, được bảo hộ quyền sở hữu tương tự như các loại tài sản truyền thống.
Phân loại tài sản số theo Luật Công nghiệp công nghệ số 2025
Luật chia tài sản số thành ba nhóm chính, tạo nền tảng cho công tác quản lý và xử lý pháp lý trong tương lai.
Thứ nhất, tài sản ảo trên môi trường điện tử.
Đây là các tài sản số có thể được sử dụng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư. Luật nhấn mạnh tài sản ảo không bao gồm chứng khoán, các dạng số hóa của tiền pháp định và các tài sản tài chính khác đã được điều chỉnh bởi luật chuyên ngành.
Thứ hai, tài sản mã hóa (crypto assets).
Là nhóm tài sản sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ và chuyển giao. Bitcoin, Ethereum hay USDT là những ví dụ điển hình.
Thứ ba, các loại tài sản số khác.
Nhóm này bao gồm các tài sản số không thuộc hai nhóm trên, sẽ được Chính phủ quy định chi tiết dựa trên thực tiễn phát triển của nền kinh tế số.
Điểm mấu chốt: kể từ ngày 01/01/2026, tài sản ảo và tài sản mã hóa sẽ chính thức được công nhận là tài sản theo pháp luật Việt Nam, đồng nghĩa với việc quyền sở hữu đối với các loại tài sản này được pháp luật bảo hộ.
Lừa đảo tài sản số có bị xử lý hình sự?
Đây là câu hỏi lớn của cộng đồng nhà đầu tư crypto trong nhiều năm qua.
Trước ngày 01/01/2026: Khoảng trống pháp lý
Theo quy định hiện hành của Bộ luật Dân sự, tài sản được hiểu là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Trong bối cảnh này, tiền ảo như Bitcoin chưa được xem là tài sản.
Hệ quả pháp lý là, về nguyên tắc, các hành vi chiếm đoạt tiền mã hóa không đủ yếu tố cấu thành tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, do không thỏa mãn dấu hiệu về đối tượng tác động là tài sản.
Thực tiễn xét xử: Pháp luật “đi trước” bằng cách diễn giải
Dù khung pháp lý chưa rõ ràng, thực tiễn xét xử đã xuất hiện những cách tiếp cận đáng chú ý.
Trong Bản án số 841/2023/HS-PT ngày 01/11/2023 của TAND Cấp cao tại TP.HCM, các bị cáo đã khống chế nạn nhân và buộc chuyển 168 Bitcoin, trong đó 86,91 Bitcoin được quy đổi ra khoảng 18,88 tỷ đồng.
Tòa án xác định hành vi này cấu thành tội “Cướp tài sản” theo điểm a khoản 4 Điều 168 BLHS, dựa trên giá trị quy đổi ra tiền đồng Việt Nam, thay vì tranh luận trực tiếp về địa vị pháp lý của Bitcoin.
Cách tiếp cận này cho thấy nỗ lực của cơ quan xét xử trong việc xử lý các hành vi nguy hiểm, dù hành lang pháp lý còn thiếu.
Từ ngày 01/01/2026: Cơ sở pháp lý được hoàn thiện
Khi Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 có hiệu lực, tài sản ảo và tài sản mã hóa được thừa nhận là tài sản, tạo nền tảng pháp lý đầy đủ để xử lý hình sự các hành vi xâm phạm sở hữu như:
-
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản số
-
Cướp, cưỡng đoạt tài sản số
-
Trộm cắp tài sản số
-
Các tội xâm phạm sở hữu khác liên quan đến tài sản số
Đây được xem là bước chuyển quan trọng, đưa thị trường crypto ra khỏi “vùng xám” pháp lý kéo dài nhiều năm.
Những vấn đề pháp lý nhà đầu tư cần lưu ý
Quốc hội đã giao Chính phủ quy định chi tiết về phân loại và quản lý tài sản số. Trong thời gian chờ các nghị định, thông tư hướng dẫn, nhà đầu tư cần đặc biệt chú ý một số vấn đề sau.
Về giao dịch và hợp đồng, các thỏa thuận mua bán hoặc trao đổi tài sản số cần được thiết lập đầy đủ điều khoản, làm rõ quyền và nghĩa vụ của các bên, cơ chế giải quyết tranh chấp và lưu trữ đầy đủ chứng cứ giao dịch.
Về nghĩa vụ thuế, khi tài sản số được công nhận và cho phép đầu tư hợp pháp, cơ quan thuế sẽ có căn cứ để áp dụng các sắc thuế liên quan, bao gồm thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng tài sản và thuế giá trị gia tăng đối với các dịch vụ liên quan.
Về giải quyết tranh chấp, pháp luật tố tụng hiện nay chưa có quy định chi tiết cho các tranh chấp phát sinh từ tài sản số. Đây là nội dung đang được giới chuyên gia kiến nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn cụ thể.
Xu hướng pháp lý quốc tế: Việt Nam không đứng ngoài cuộc
Việt Nam không phải quốc gia duy nhất tăng tốc hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản số.
Ngày 18/7/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký ban hành Đạo luật GENIUS (GENIUS Act) – đạo luật liên bang đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý cho thị trường stablecoin trị giá khoảng 250 tỷ USD.
Đạo luật này cho phép ngân hàng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng phát hành stablecoin, đồng thời áp đặt các yêu cầu nghiêm ngặt như dự trữ 100% tài sản thanh khoản bằng USD, trái phiếu ngắn hạn hoặc tài khoản tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ; tài sản dự trữ phải được giám sát bởi bên thứ ba độc lập và báo cáo sao kê hàng tháng để đảm bảo khả năng thanh toán.
Diễn biến này cho thấy xu hướng toàn cầu đang chuyển từ kiểm soát thận trọng sang hợp pháp hóa có điều kiện, với mục tiêu vừa thúc đẩy đổi mới, vừa kiểm soát rủi ro hệ thống.
