Những tài liệu mới được xem xét cho thấy Trung Quốc đang hỗ trợ chính quyền quân sự Myanmar xây dựng một hệ thống thanh toán kỹ thuật số đủ sức đưa dòng tiền thoát khỏi phạm vi kiểm soát của Mỹ, đồng thời trở thành bài kiểm tra thực tế về cách công nghệ tài chính của Bắc Kinh có thể bảo vệ các chính quyền bị cô lập.
Trung tâm của kế hoạch này là đồng nhân dân tệ số (e-CNY), loại tiền điện tử do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc phát hành. Khác hoàn toàn với các nền tảng thanh toán tư nhân như PayPal hay Alipay, tiền số do ngân hàng trung ương kiểm soát cho phép nhà phát hành quan sát từng giao dịch theo thời gian thực, thậm chí can thiệp trực tiếp vào cách người dùng chi tiêu.
Theo tài liệu, các kỹ sư Trung Quốc đang tìm cách “sao chép” mô hình e-CNY để tạo ra phiên bản điện tử của đồng kyat Myanmar, vận hành trên hạ tầng kỹ thuật của Huawei và Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC), ngân hàng lớn nhất thế giới.
Theo Wall Street Journal (WSJ), dự án được quảng bá công khai như một bước hiện đại hóa nhằm giảm chi phí in ấn, lưu kho tiền mặt. Nhưng trên thực tế, nó vận hành như một “đường vòng” để né trừng phạt quốc tế, một hướng đi mà Trung Quốc muốn chứng minh là khả thi đối với các nước đang chịu cô lập.
Hiện tại, phần lớn giao dịch quốc tế đi qua SWIFT, mạng lưới chịu ảnh hưởng mạnh của Bộ Tài chính Mỹ. Một khi Washington kích hoạt trừng phạt, quốc gia bị nhắm đến gần như bị loại khỏi hệ thống tài chính toàn cầu. Bắc Kinh muốn thay đổi trật tự này bằng CIPS, hệ thống thanh toán xuyên biên giới do Trung Quốc phát triển như một lối đi vòng tránh SWIFT.
Myanmar đã sử dụng CIPS cho một phần giao dịch với Trung Quốc. Nhưng nền kinh tế hỗn loạn, phụ thuộc tiền mặt khiến việc né trừng phạt ở quy mô lớn gần như bất khả thi. Đồng kyat số được thiết kế để giải quyết rào cản đó.
Theo kế hoạch thí điểm công bố hồi tháng 6, Ngân hàng Trung ương Myanmar sẽ phát hành kyat số thông qua một số ngân hàng trong nước. Khi cần giao dịch với Trung Quốc, các ngân hàng này kết nối trực tiếp với ICBC để chuyển đổi kyat số sang nhân dân tệ số. Từ đó, thanh toán được xử lý hoàn toàn qua CIPS, không đi qua USD, đồng nghĩa với việc nằm ngoài tầm quan sát của Mỹ.
Mô hình nhiều lớp - từ ngân hàng trung ương Myanmar, đến doanh nghiệp, rồi tới ICBC và CIPS - tạo ra một “lớp sương” che mờ danh tính chủ thực sự của các dòng tiền.
Điều đáng ngại hơn, ICBC vẫn duy trì quan hệ đại lý với phần lớn ngân hàng lớn của Mỹ, mở ra nguy cơ đây có thể trở thành “cửa hậu” để các công ty quân sự Myanmar bị trừng phạt len lỏi vào hệ thống USD thông qua mạng lưới trung gian tại Trung Quốc.
Đối với Washington, đây là tín hiệu cảnh báo trực tiếp. Nếu Myanmar vận hành trơn tru mô hình này, Trung Quốc hoàn toàn có thể xuất khẩu công nghệ sang các quốc gia bị cô lập khác như Iran hoặc Syria, dần hình thành một “hệ thống tài chính song song” nơi quyền lực trừng phạt của Mỹ bị vô hiệu hóa.
Bắc Kinh không chỉ làm suy yếu vị thế tài chính của Mỹ, mà còn thu lợi khi trở thành “ngân hàng trung ương trong bóng tối” cho các chế độ bị cấm vận.
Myanmar là điểm thử nghiệm lý tưởng khi nước này bị G7 đưa vào danh sách đen của FATF, ngập trong dòng tiền bất hợp pháp từ ma túy và lừa đảo trực tuyến. Vừa nhỏ, vừa ít được chú ý, Myanmar cho phép Bắc Kinh thử nghiệm công nghệ nhạy cảm mà không gây dư chấn quốc tế quá lớn, trong khi vẫn nằm trên tuyến chiến lược hướng ra Ấn Độ Dương.
Với chính quyền quân sự Myanmar, hệ thống thanh toán số do Trung Quốc hỗ trợ là chiếc phao cuối cùng trong bối cảnh bị khóa chặt khỏi USD. Nhưng với người dân Myanmar, đặc biệt là lực lượng ủng hộ dân chủ, đây lại là nguy cơ lớn: một hệ thống mà Bắc Kinh có thể quan sát gần như toàn bộ chuyển động tài chính trong nước.
Và trong kịch bản tồi tệ nhất, nếu hệ thống sụp đổ hoặc bị can thiệp bất ngờ, Myanmar có thể lặp lại thảm họa năm 1987, khi tướng Ne Win đột ngột vô hiệu hóa hàng loạt mệnh giá tiền không phù hợp với “con số may mắn” của ông, khiến toàn bộ tiền tiết kiệm của người dân bốc hơi chỉ sau một đêm.
Theo WSJ
