Minh bạch thuế không nằm ở hình thức thanh toán
Chia sẻ tại Hội thảo “Thanh toán QR Code: Minh bạch và Trải nghiệm không giới hạn”, chiều 19/11, ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Việt Nam chia sẻ những trải nghiệm và quan sát của ông về QR Payment, đồng thời làm rõ một nhận định phổ biến nhưng sai lầm: “Không phải cứ ai thanh toán tiền mặt là trốn thuế.”
Ông Dũng kể lại trải nghiệm năm 2017 khi sang Trung Quốc, ông chứng kiến một người ăn xin nhận tiền hoàn toàn bằng QR code. Hình ảnh này trở thành động lực để ông quyết tâm thúc đẩy thanh toán điện tử tại Việt Nam.
“Ngày hôm nay, từng cốc nước chè, từng bó rau tại Việt Nam đều đã dùng QR Payment,” ông Dũng nhấn mạnh, đồng thời đặt vấn đề, thanh toán QR có minh bạch không, và minh bạch được định nghĩa như thế nào?
Phó Thống đốc giải thích rõ: Thanh toán QR giữa hai tài khoản ngân hàng hay ví điện tử được xác thực theo cơ sở dữ liệu của Bộ Công an, bao gồm cả hình ảnh sinh trắc học. Khi thực hiện giao dịch, người dùng không nhìn thấy khuôn mặt của đối tác, nhưng giao dịch vẫn minh bạch về mặt tài khoản.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, QR Payment giúp thanh toán nhanh hơn, tiện lợi hơn, chứ không tự động tăng tính minh bạch về thuế. Người dùng chỉ cần quét mã QR là hoàn tất giao dịch mà không cần nhập lại thông tin tài khoản, nhưng việc này không đồng nghĩa với việc hạch toán tự động vào báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Do đó, ngay cả khi chuyển khoản qua QR, nếu chủ doanh nghiệp không ghi nhận vào hệ thống kế toán, cơ quan thuế cũng không có dữ liệu chi tiết.
“Không phải ai dùng tiền mặt là trốn thuế, cũng không phải ai dùng QR là minh bạch tuyệt đối. Minh bạch phụ thuộc vào việc hạch toán vào báo cáo tài chính, kết nối giữa hệ thống bán hàng, kế toán và cơ quan thuế,” Phó Thống đốc nhấn mạnh.
Ông giải thích, chẳng hạn những người bán rau, bán chè tại chợ, họ thường không có app quản lý đơn hàng hay hệ thống kế toán tích hợp. Họ quẹt QR, nhận tiền, nhưng không hạch toán ngay vào chương trình kế toán. Điều đó không đồng nghĩa với việc trốn thuế, mà là hạn chế về công nghệ và năng lực quản lý.
Theo ông, QR Payment mang lại tiện ích vượt trội khi tối ưu hóa giao dịch, giảm công việc cho người bán lẻ, đồng thời vẫn cho phép hạch toán tự động khi doanh nghiệp có hệ thống tích hợp đầy đủ. Như trường hợp thanh toán tiền điện, ngân hàng tự động nhận dữ liệu từ cơ quan điện lực, tiền được trừ ngay và bút toán đã vào hạch toán, minh chứng cho khả năng tự động hóa khi hệ thống đồng bộ.
Hướng tới QR Payment xuyên biên giới
Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh một điểm quan trọng tại hội thảo: Cách thức quét QR tại Việt Nam khác với nhiều quốc gia. Ở một số nước, người mua giơ QR, người bán quét. Việt Nam thì ngược lại, người mua quét QR của người bán để chuyển tiền. Sự khác biệt này không chỉ tạo ra trải nghiệm khác nhau, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới luồng tiền và dữ liệu giao dịch.
Để giải quyết vấn đề tương thích giữa các ngân hàng và chuẩn quốc tế, NHNN đã triển khai chuẩn QR quốc gia cho cả người mua và người bán. Nếu không có chuẩn này, ứng dụng của một ngân hàng có thể không đọc được QR của ngân hàng khác, gây ra việc phải “convert” nhiều lần khi thực hiện giao dịch liên ngân hàng hoặc thanh toán xuyên biên giới, rất phức tạp và tốn thời gian.
Với chuẩn QR quốc gia, chỉ cần một lần convert duy nhất, hệ thống của Việt Nam có thể tương thích với QR của các nước khác. Phó Thống đốc cũng chia sẻ trải nghiệm thanh toán QR khi sang Lào: Không cần mang tiền mặt, không cần tiền Lào, chỉ cần mobile banking Việt Nam quét QR của người bán ở Lào là hoàn tất giao dịch.
“Việc chuẩn hóa QR giúp Việt Nam kết nối nhanh chóng với các tổ chức quốc tế, tiết kiệm chi phí và nâng cao trải nghiệm người dùng.”, Phó Thống đốc cho hay.
Ông cũng dự báo, QR Payment sẽ ngày càng phát triển, trở thành phương thức thanh toán ưu thế bên cạnh các phương thức truyền thống, với khả năng tích hợp tự động hóa giao dịch, hạch toán kế toán và minh bạch dữ liệu cho cơ quan thuế nếu được triển khai đồng bộ.
