Khi sàn vàng quốc nội của các quốc gia xuất hiện, sàn vàng quốc tế đi về đâu?

Việc một quốc gia thành lập sàn giao dịch vàng quốc nội thường làm dấy lên lo ngại rằng các sàn giao dịch vàng quốc tế hoặc nền tảng giao dịch vàng trực tuyến từ nước ngoài sẽ bị “khai tử”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bức tranh toàn cầu phức tạp và mềm dẻo hơn nhiều, với các mô hình quản lý khác nhau tùy vào mục tiêu điều hành thị trường vàng của từng quốc gia.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã xây dựng sàn giao dịch vàng trong nước nhằm kiểm soát dòng chảy vàng vật chất, minh bạch hóa giá cả và hạn chế buôn lậu. Trung Quốc với Shanghai Gold Exchange, Ấn Độ với India International Bullion Exchange hay Thổ Nhĩ Kỳ thông qua Borsa Istanbul đều xem sàn vàng quốc nội là công cụ then chốt để tăng vai trò điều tiết của Nhà nước đối với thị trường kim loại quý. Dù vậy, sự xuất hiện của các sàn này không đồng nghĩa với việc các sàn vàng quốc tế hay nền tảng giao dịch vàng trực tuyến bị loại bỏ hoàn toàn.

Trong bối cảnh đó, các nền tảng giao dịch đa tài sản quốc tế như Bybit hay BingX chủ yếu đóng vai trò kênh tham chiếu và giao dịch phái sinh theo giá vàng thế giới, tách biệt với thị trường vàng vật chất nội địa.

Trên thực tế, các trung tâm giao dịch vàng lớn của thế giới như thị trường vàng London (LBMA) hay sàn phái sinh COMEX tại Mỹ vẫn giữ vai trò định hình giá vàng toàn cầu, ngay cả khi nhiều quốc gia đã có sàn vàng riêng. Giá vàng trong nước ở phần lớn quốc gia vẫn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ diễn biến quốc tế, phản ánh mối liên kết chặt chẽ giữa thị trường nội địa và thị trường toàn cầu.

Đối với các sàn giao dịch vàng trực tuyến và broker ngoại hối (FX/CFD), xu hướng phổ biến là tiếp tục tồn tại song song với sàn vàng quốc nội. Các nền tảng này cho phép nhà đầu tư giao dịch vàng dưới dạng hợp đồng chênh lệch giá hoặc XAU/USD, không liên quan đến việc mua bán vàng vật chất trong nước. Do đó, chúng thường không bị xếp chung nhóm với các sàn vàng vật chất truyền thống khi cơ quan quản lý ban hành chính sách.

Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp đặc biệt áp dụng biện pháp mạnh tay. Ghana là ví dụ hiếm hoi khi quốc gia này cấm hoàn toàn người nước ngoài tham gia giao dịch vàng và các sàn giao dịch trong thị trường nội địa sau khi thành lập cơ quan quản lý vàng quốc gia GoldBod. 

Chính sách này nhằm kiểm soát chặt hoạt động khai thác, mua bán và xuất khẩu vàng, hạn chế thất thoát tài nguyên và tăng nguồn thu cho Nhà nước. Dù vậy, lệnh cấm của Ghana chủ yếu nhắm vào thị trường vàng vật chất, không trực tiếp tác động đến các nền tảng giao dịch vàng tài chính ở nước ngoài.

Nhìn rộng ra, xu hướng chung của thế giới không phải là “đóng cửa” với các sàn giao dịch vàng quốc tế, mà là tái cấu trúc thị trường. Sàn vàng quốc nội được ưu tiên để quản lý vàng vật chất, trong khi các sàn quốc tế và nền tảng giao dịch trực tuyến tiếp tục đóng vai trò tham chiếu giá và cung cấp công cụ đầu tư tài chính. Sự song hành này phản ánh thực tế rằng vàng, dù được quản lý trong biên giới quốc gia, vẫn là một loại tài sản mang tính toàn cầu.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang nghiên cứu khả năng hình thành sàn giao dịch vàng quốc gia, kinh nghiệm quốc tế cho thấy câu hỏi không nằm ở việc có “cấm” sàn vàng nước ngoài hay không, mà là cách phân định rõ ranh giới giữa giao dịch vàng vật chất và giao dịch vàng tài chính, từ đó xây dựng khung pháp lý phù hợp để thị trường vận hành minh bạch và ổn định.