Giao dịch OTC và P2P khác nhau như thế nào?
P2P (Peer-to-Peer) là hình thức giao dịch ngang hàng, trong đó người mua và người bán tiền mã hóa trực tiếp trao đổi với nhau thông qua nền tảng trung gian. Các sàn giao dịch thường cung cấp hệ thống đặt lệnh, lịch sử giao dịch, đánh giá người dùng và cơ chế ký quỹ nhằm hỗ trợ quá trình thanh toán.
Trong khi đó, OTC (Over-the-Counter) là hình thức mua bán tài sản mã hóa ngoài sổ lệnh công khai của sàn. Hai bên trực tiếp thỏa thuận về giá, khối lượng và phương thức thanh toán. Chẳng hạn, người mua chuyển tiền pháp định qua ngân hàng, sau đó người bán chuyển Bitcoin hoặc USDT vào ví của người mua.
Với những giao dịch có giá trị lớn, OTC mang lại sự linh hoạt hơn khi các bên có thể tự thỏa thuận mức giá, khối lượng và thời điểm thanh toán. Nhà đầu tư cũng có thể giao dịch trực tiếp hoặc thông qua một đơn vị trung gian chuyên cung cấp dịch vụ OTC. Tuy nhiên, sự khác biệt về phương thức giao dịch không đồng nghĩa OTC mặc nhiên an toàn hơn P2P.
OTC vẫn tiềm ẩn rủi ro từ nguồn tiền và đối tác
Một trong những vấn đề đáng quan tâm nhất khi giao dịch tiền mã hóa là nguồn gốc dòng tiền thanh toán. Dù giao dịch thông qua P2P hay OTC, nhà đầu tư vẫn có nguy cơ nhận tiền từ những tài khoản liên quan đến hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc các dòng tiền đang bị cơ quan chức năng truy vết.
Đặc biệt, trong giao dịch OTC, nếu người bán nhận tiền từ tài khoản ngân hàng không trùng khớp với danh tính người trực tiếp giao dịch, nguy cơ phát sinh tranh chấp và phải giải trình nguồn tiền vẫn hiện hữu. Trong trường hợp khoản tiền có liên quan đến hoạt động bất hợp pháp, tài khoản ngân hàng của người nhận có thể bị rà soát hoặc phong tỏa để phục vụ quá trình xác minh.
Bên cạnh đó, OTC còn đặt ra rủi ro liên quan đến đối tác giao dịch. Nếu không có một nền tảng trung gian đáng tin cậy, nhà đầu tư phải tự đánh giá danh tính, năng lực tài chính và mức độ uy tín của bên còn lại. Việc một đơn vị sở hữu văn phòng giao dịch lớn, cộng đồng đông đảo hay khối lượng giao dịch cao cũng không đồng nghĩa tổ chức đó đã được cơ quan quản lý cấp phép.
Ngoài nguy cơ liên quan đến nguồn tiền, giao dịch OTC còn có thể phát sinh tranh chấp khi một bên đã hoàn tất nghĩa vụ chuyển tài sản nhưng bên còn lại chưa thanh toán hoặc cố tình không thực hiện thỏa thuận.
Nhà đầu tư cần lưu ý gì khi giao dịch OTC?
Để hạn chế rủi ro, nhà đầu tư cần xác minh kỹ danh tính và tư cách pháp lý của đối tác trước khi thực hiện giao dịch. Đặc biệt, cần đảm bảo người chuyển tiền là chính cá nhân hoặc tổ chức trực tiếp tham gia thỏa thuận mua bán, tránh nhận thanh toán từ tài khoản của bên thứ ba không rõ nguồn gốc.
Với những giao dịch có giá trị lớn, việc lưu giữ bằng chứng là yếu tố quan trọng. Nhà đầu tư nên ghi nhận đầy đủ thông tin của hai bên, loại tài sản, số lượng, tỷ giá, địa chỉ ví, mã giao dịch blockchain (transaction hash), chứng từ chuyển khoản ngân hàng và thỏa thuận về thời điểm thanh toán.
Quy trình giao nhận tiền và tài sản cũng cần được thống nhất từ trước nhằm hạn chế tình trạng một bên đã chuyển tài sản nhưng bên còn lại chưa hoàn thành nghĩa vụ thanh toán. Nhà đầu tư không nên chỉ dựa vào tin nhắn hoặc sự tin tưởng cá nhân để thực hiện các giao dịch có giá trị lớn.
Khung pháp lý về tài sản mã hóa tại Việt Nam đang thay đổi
Bên cạnh rủi ro tài chính, yếu tố pháp lý cũng là vấn đề nhà đầu tư cần đặc biệt quan tâm khi lựa chọn giao dịch OTC. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam quy định các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa phải được Bộ Tài chính cấp phép. Theo lộ trình được nêu trong nghị quyết, sau 6 tháng kể từ thời điểm tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước giao dịch không thông qua các tổ chức được cấp phép có thể bị xử lý tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Bên cạnh đó, Nghị định 284/2026 có hiệu lực từ tháng 9/2026 tiếp tục bổ sung các quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa.
Điều này đồng nghĩa nhà đầu tư cần thận trọng với những đơn vị tự giới thiệu là OTC Desk, đại lý môi giới hoặc sàn giao dịch OTC. Việc một tổ chức đang hoạt động trên thị trường không đồng nghĩa với việc đơn vị đó đã được cấp phép cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam.
Nhìn chung, OTC có thể giải quyết một số bất tiện của P2P, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn. Tuy nhiên, hình thức này không loại bỏ được những rủi ro cốt lõi liên quan đến nguồn tiền, danh tính đối tác và tranh chấp thanh toán.
Do đó, thay vì chỉ tìm cách chuyển từ P2P sang OTC để tránh nguy cơ bị khóa tài khoản ngân hàng, nhà đầu tư cần đặt yếu tố minh bạch và tính hợp pháp của giao dịch lên hàng đầu. Khi thị trường tài sản mã hóa trong nước đi vào hoạt động theo cơ chế cấp phép, việc lựa chọn tổ chức được cơ quan quản lý giám sát sẽ là yếu tố quan trọng đối với mức độ an toàn của nhà đầu tư.
