Cần bổ sung công cụ giám sát giao dịch tài sản mã hóa
Sáng 9/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.
Đáng chú ý, nhiều đại biểu tập trung góp ý về việc bổ sung các quy định liên quan tài sản mã hóa, trong bối cảnh các phương thức giao dịch và che giấu dòng tiền trên môi trường số ngày càng phức tạp.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) đánh giá việc dự thảo luật bổ sung 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan tài sản mã hóa là bước tiến quan trọng, góp phần cụ thể hóa Khuyến nghị 15 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF)
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng các dấu hiệu này hiện được liệt kê khá dàn trải và cần được phân nhóm để dễ nhận diện, áp dụng. Trong đó, có thể chia thành nhóm chỉ báo ngoài chuỗi như sử dụng IP, VPN ẩn danh, thiết bị trùng lặp, mở nhiều tài khoản P2P hoặc né tránh quy trình KYC/CDD; nhóm chỉ báo trên chuỗi như sử dụng dịch vụ trộn tiền, phân tách dòng tiền qua nhiều ví, công nghệ tăng cường tính riêng tư hoặc chuyển tài sản qua cầu nối liên chuỗi.
Một nhóm khác có thể tập trung vào các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo và địa chỉ ví có rủi ro, chẳng hạn nền tảng chưa được cấp phép, địa chỉ nằm trong danh sách trừng phạt hoặc liên quan các khu vực tài phán có nguy cơ cao.
Theo đại biểu Tú Anh, sự phát triển nhanh của Web3, DeFi cùng các giao thức giao dịch mới đang tạo thêm phương thức để che giấu hoặc phân tán dòng tiền. AI cũng ngày càng được sử dụng để tự động hóa giao dịch, có thể làm thay đổi đáng kể mô hình rủi ro.
Do đó, ngoài những dấu hiệu được quy định cụ thể trong luật, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế để Thống đốc Ngân hàng Nhà nước có thể quy định thêm các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.
Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng năng lực phân tích và điều tra tài chính số. Các giao dịch tài sản mã hóa có thể liên quan đến lịch sử giao dịch trên blockchain, hợp đồng thông minh, dòng dịch chuyển token và mối quan hệ giữa hàng nghìn, thậm chí hàng triệu địa chỉ ví.
Vì vậy, công tác phòng, chống rửa tiền không thể chỉ dựa vào phương thức AML truyền thống mà cần bổ sung năng lực phân tích blockchain, điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số, đồng thời có cơ chế thu hút nhân lực chuyên môn cao trong lĩnh vực này.
Làm rõ nghĩa vụ của nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa
Đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) cũng đồng tình với việc bổ sung quy định về dịch vụ tài sản mã hóa nhằm đáp ứng thực tiễn và hạn chế khoảng trống pháp lý trước sự gia tăng của tội phạm công nghệ cao, dòng tiền ẩn danh.
Đại biểu đề nghị dự thảo luật dẫn chiếu rõ các khái niệm về tài sản số, tài sản mã hóa và dịch vụ tài sản mã hóa theo quy định của Luật Công nghiệp công nghệ số và Bộ luật Dân sự.
Đồng thời, cần quy định cụ thể nghĩa vụ của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, trong đó có xác minh danh tính khách hàng, áp dụng quy tắc lữ hành đối với giao dịch chuyển tài sản mã hóa, lưu trữ nhật ký giao dịch trên blockchain và kịp thời báo cáo các giao dịch có giá trị lớn hoặc đáng ngờ.
Đối với việc ngăn chặn, phong tỏa và xử lý tài sản liên quan hoạt động rửa tiền, đại biểu cho rằng cần bảo đảm quyền sở hữu hợp pháp theo pháp luật dân sự, đồng thời quy định rõ thẩm quyền của các cơ quan chức năng.
Đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng đề nghị phân định cụ thể trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước chủ trì phối hợp đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền và tiếp nhận, quản lý dữ liệu giao dịch đáng ngờ từ các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.
Bộ Tài chính được đề xuất chịu trách nhiệm quản lý thị trường tài sản mã hóa và hoạt động của các tổ chức cung cấp dịch vụ, đồng thời thanh tra, giám sát việc tuân thủ quy định phòng, chống rửa tiền. Bộ Công an phụ trách thẩm định an ninh hệ thống, điều tra và xử lý các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để rửa tiền, tài trợ khủng bố, cũng như áp dụng các biện pháp ngăn chặn, phong tỏa, tịch thu tài sản theo thẩm quyền.
Trong khi đó, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp quản lý về hạ tầng công nghệ, không gian mạng và các giải pháp kỹ thuật liên quan blockchain, qua đó hỗ trợ truy vết giao dịch ẩn danh.
Theo các đại biểu, việc hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống rửa tiền đối với tài sản mã hóa, cùng cơ chế phân công rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý, sẽ góp phần kiểm soát rủi ro, bảo đảm thị trường tài sản mã hóa phát triển minh bạch và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế của FATF.
