Báo cáo thường niên về chỉ số tiếp nhận tài sản mã hóa toàn cầu năm 2026 do đơn vị phân tích dữ liệu Chainalysis công bố đã mang đến nhiều thông tin đáng chú ý cho thị trường tài chính khu vực. Sau nhiều năm liên tiếp giữ vững vị trí trong nhóm dẫn đầu, Việt Nam đã lùi xuống vị trí thứ 18 trên bảng xếp hạng thế giới. Sự thay đổi về thứ hạng này không phản ánh sự suy giảm quy mô giao dịch trong nước, mà chủ yếu bắt nguồn từ những điều chỉnh căn bản trong cách tính toán và đo lường của tổ chức xếp hạng.
Bước ngoặt từ phương pháp đánh giá của Chainalysis
Bảng xếp hạng năm 2026 chứng kiến Brazil vươn lên chiếm lĩnh vị trí số một thế giới về mức độ tiếp nhận tài sản số, theo ngay sau là Mỹ và Nigeria. Khu vực châu Á Thái Bình Dương tiếp tục chứng minh sức hút sôi động khi đóng góp 9 đại diện trong top 20 toàn cầu, bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia, Australia, Việt Nam và Philippines. Dù vậy, việc Việt Nam rời khỏi nhóm dẫn đầu và tụt 14 bậc so với vị trí thứ tư vào năm 2025 chủ yếu đến từ việc cơ quan nghiên cứu thay đổi hệ quy chiếu đo lường.
Trước đây, bộ tiêu chí năm 2025 đặt trọng tâm vào các cấu phần liên quan đến tổ chức như dòng tiền vào các sàn giao dịch tập trung, dòng vốn của các nhà đầu tư lớn và hoạt động trên các giao thức tài chính phi tập trung.
Bước sang năm 2026, cơ chế xếp hạng chuyển hướng tập trung vào mức độ ứng dụng thực tế ở cấp cơ sở của người dân. Tiêu chí mới đánh giá dựa trên bốn trụ cột gồm dòng tiền vào các dịch vụ tài sản mã hóa, giao dịch chuyển tiền trực tiếp giữa các ví cá nhân trong nước, dòng tiền giao dịch xuyên biên giới và khối lượng tài sản được lưu trữ trên mạng lưới chuỗi khối.
Sau khi chuẩn hóa dữ liệu và điều chỉnh theo sức mua của từng nền kinh tế, Chainalysis áp dụng phương pháp lấy trung bình nhân của cả bốn cấu phần để xác định thứ hạng chung cuộc. Mô hình này tôn vinh những quốc gia có sự phát triển đồng đều ở mọi phương diện thay vì chỉ vượt trội ở một vài tiêu chí riêng lẻ.
Với cách tiếp cận mới, Việt Nam đứng thứ 7 thế giới về dòng tiền vào các dịch vụ mã hóa nhưng chỉ xếp thứ 14 về giao dịch trực tiếp nội địa, đứng thứ 17 về dòng tiền xuyên biên giới và đứng thứ 23 về giá trị tài sản nắm giữ trên chuỗi. Trái lại, Brazil không dẫn đầu ở bất kỳ hạng mục nào nhưng duy trì phong độ rất đồng đều ở nhóm đầu của cả bốn tiêu chí, qua đó xuất sắc giành ngôi vị quán quân.
Dòng tiền trăm tỷ USD và sự chuyển dịch sang nhu cầu thực tế
Kết quả khảo sát năm nay diễn ra trong giai đoạn thị trường tiền mã hóa toàn cầu trải qua chu kỳ điều chỉnh giá sâu sắc. Từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 6 năm 2026, vốn hóa toàn ngành từng bốc hơi khoảng 50%, tương đương mức giảm 2.100 tỷ USD, trong khi Bitcoin giảm mạnh 67.000 USD từ đỉnh xuống đáy.
Tuy nhiên, quy mô hoạt động kinh tế thực tế của ngành chỉ ghi nhận mức giảm nhẹ 1,6%, từ 9.500 tỷ USD xuống còn 9.400 tỷ USD. Điều này hoàn toàn trái ngược với đợt suy giảm năm 2023, khi thị trường mất giá ít hơn nhưng mức độ hoạt động lại lao dốc tới 23%. Sự bền bỉ này được hỗ trợ đắc lực bởi các giao dịch thanh toán trực tiếp giữa các cá nhân và các đồng tiền ổn định giá.
Dữ liệu từ báo cáo địa lý tiền mã hóa công bố ngày 30 tháng 9 cho thấy Việt Nam vẫn ghi nhận khoảng 122,2 tỷ USD giá trị hoạt động tài sản mã hóa trong giai đoạn khảo sát. Con số này giúp Việt Nam đứng vị trí thứ tư tại khu vực Trung và Đông Nam Á cùng châu Đại Dương, chỉ xếp sau Singapore, Australia và Ấn Độ. Trong đó, dòng tiền luân chuyển qua các sàn giao dịch tập trung đạt gần 70 tỷ USD, đóng góp 57% tổng khối lượng toàn thị trường trong nước và đưa Việt Nam trở thành thị trường giao dịch tập trung lớn thứ tư toàn khu vực.
Bên cạnh quy mô dòng vốn lớn, hành vi sử dụng tài sản mã hóa của người dùng Việt Nam cũng ghi nhận bước chuyển dịch mang tính bản lề. Chỉ số đại diện cho các hoạt động phục vụ mục đích sử dụng thực tế trong đời sống tăng vọt 127% so với cùng kỳ, trong khi nhóm hoạt động đầu cơ tài chính giảm khoảng 5%. Người dùng đang dần chuyển hướng từ việc lướt sóng giao dịch hay vay mượn sang việc chuyển nhận tiền trực tiếp và phục vụ các nhu cầu thanh toán quốc tế thường nhật.
Làn sóng thanh toán trực tiếp và sức mạnh của stablecoin
Xu hướng chuyển dịch tại Việt Nam đồng điệu với làn sóng bùng nổ của các giao dịch trực tiếp giữa các ví cá nhân trên quy mô toàn cầu. Dù dòng vốn đổ vào các sàn giao dịch và các dịch vụ mã hóa giảm 4,3% xuống 8.900 tỷ USD, giá trị luân chuyển trực tiếp giữa các cá nhân trong cùng một quốc gia lại tăng trưởng vượt bậc hơn 300%, nhảy vọt từ 56,8 tỷ USD lên 228,7 tỷ USD.
Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam cùng với Thái Lan và Philippines trở thành ba thị trường giao dịch cá nhân nổi bật nhất. Ba quốc gia này ghi nhận tổng cộng 5,4 triệu giao dịch giá trị dưới 10.000 USD, chiếm 14,4% số lượng giao dịch thuộc phân khúc này trên thế giới dù tỷ trọng kinh tế mã hóa của cả ba nước chỉ chiếm khoảng 2,5% toàn cầu.
Đáng chú ý, hơn 80% giao dịch trực tiếp nội địa tại ba thị trường có giá trị dưới 1.000 USD, với mức bình quân 618 USD mỗi giao dịch, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 1.210 USD của thế giới. Con số này cho thấy tài sản số tại các thị trường này đã len lỏi sâu rộng vào các nhu cầu chi tiêu thường nhật của người dân phổ thông.
Đóng vai trò xương sống cho xu hướng này chính là stablecoin, những đồng tiền mã hóa được bảo chứng giá trị ổn định theo đồng USD. Trên toàn cầu, stablecoin hiện chiếm tới 96% giá trị các giao dịch thanh toán trực tiếp giữa các cá nhân, với tổng khối lượng chuyển tiền xuyên biên giới tăng 77,5% lên mức 220,3 tỷ USD.
Tại thị trường Việt Nam, nếu hoạt động stablecoin nội địa đạt khoảng 6,9 tỷ USD thì dòng tiền stablecoin xuyên biên giới lên tới 10,5 tỷ USD, vượt trội hơn khoảng 50%. Nhờ sở hữu hệ thống ngân hàng số và các ứng dụng thanh toán nội địa rất nhanh chóng, tiện lợi, người dùng trong nước chủ yếu tận dụng stablecoin cho các mục đích xuyên biên giới như chuyển tiền quốc tế, thanh toán đối tác hoặc bảo toàn giá trị tài sản.
Sự phân hóa giữa thị trường bán lẻ và các trung tâm tài chính
Bức tranh dữ liệu năm 2026 cũng phác họa rõ nét sự khác biệt về cấu trúc thị trường giữa các quốc gia. Trong khi Việt Nam, Thái Lan và Philippines định hình thế mạnh ở phân khúc người dùng cá nhân và các ứng dụng thanh toán đời sống, các trung tâm tài chính phát triển như Singapore và Australia lại tăng tốc vượt trội ở phân khúc khách hàng tổ chức.
Khối lượng giao dịch qua các nền tảng dành cho doanh nghiệp và định chế tài chính tại khu vực đạt 152,3 tỷ USD, tăng trưởng 40% và chiếm gần 19% tổng hoạt động của toàn vùng vào giữa năm 2026. Điển hình như Singapore, quy mô kinh tế tiền mã hóa của đảo quốc này đã tăng hơn 55% lên mức 284 tỷ USD, với dòng tiền tổ chức tăng vọt tới 94% và các sàn giao dịch phi tập trung tăng 69%.
Nhìn nhận một cách khách quan, việc Việt Nam lùi bước trên bảng xếp hạng toàn cầu không phản ánh sự suy thoái của thị trường, mà thể hiện quá trình thanh lọc tự nhiên sau giai đoạn biến động mạnh về giá. Thị trường Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, nơi giá trị giao dịch trăm tỷ USD được củng cố vững chắc bởi nhu cầu thanh toán thực tế và sự tiện lợi của công nghệ tài chính xuyên biên giới.
