Hiện nay nhiều người vẫn băn khoăn về tính hợp pháp của các loại tiền mã hóa và tài sản công nghệ tại thị trường Việt Nam. Tính đến thời điểm hiện tại, câu trả lời chính thức từ các cơ quan quản lý là chưa công nhận. Các loại tài sản số bao gồm tiền ảo hoặc tiền kỹ thuật số vẫn nằm ngoài danh mục tài sản hợp pháp và không được xem là phương tiện thanh toán.
Tài sản số là gì?
Tài sản số là khái niệm dùng để chỉ các loại tài sản tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử và được vận hành trên môi trường số. Đây là thuật ngữ bao trùm, phản ánh xu hướng số hóa tài sản trong nền kinh tế internet.
Theo quy định pháp luật tại Việt Nam, khái niệm này đã được xác định cụ thể trong Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ.
Khoản 1 Điều 3 của nghị quyết nêu rõ:
“Tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử.”
Định nghĩa này cho thấy tài sản số không chỉ giới hạn trong lĩnh vực tiền mã hoá mà còn bao gồm nhiều dạng tài sản khác được số hóa.
Trên thực tế, tài sản số có thể bao gồm nhiều loại khác nhau như dữ liệu kỹ thuật số, nội dung số, quyền sở hữu trí tuệ, token, blockchain hoặc các tài sản được token hóa.
Góc nhìn từ quy định của Bộ luật Dân sự
Dựa trên quy định tại Điều 105 của Bộ luật Dân sự năm 2015 tài sản được phân chia thành bốn hình thức rõ ràng bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản. Do tài sản số chưa được xếp vào bất kỳ nhóm nào trong các danh mục này, nên hệ thống pháp luật chưa có cơ sở để công nhận. Điều này dẫn đến việc định giá hay bảo vệ quyền sở hữu đối với người nắm giữ khi xảy ra các tranh chấp dân sự vẫn gặp rất nhiều khó khăn và chưa có chỗ dựa pháp lý vững chắc.
Quy định nghiêm ngặt về phương tiện thanh toán
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã nhiều lần khẳng định Bitcoin và các loại tiền mã hóa tương tự không phải là tiền tệ. Cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh đây không phải là phương thức thanh toán hợp pháp tại nước ta.
Việc cố tình phát hành, cung ứng hoặc sử dụng các loại tài sản này làm công cụ thanh toán có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Trong những trường hợp nghiêm trọng hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các quy định hiện hành.
Tiến trình xây dựng hành lang pháp lý thử nghiệm
Dù chưa được công nhận chính thức, nhưng pháp luật Việt Nam không có quy định cấm hoàn toàn việc các cá nhân sở hữu hoặc giao dịch tài sản số như một dạng tài sản cá nhân. Người dân vẫn có thể nắm giữ với điều kiện không dùng chúng để thanh toán cho các hàng hóa và dịch vụ.
Hiện tại Chính phủ đang tích cực triển khai các bước nhằm hoàn thiện khung pháp lý quản lý tài sản ảo. Hoạt động này nhằm thực hiện cam kết quốc tế về phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố theo các khuyến nghị toàn cầu. Bộ Tài chính cùng Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp nghiên cứu để xây dựng hành lang pháp lý thử nghiệm, nhằm quản lý tốt hơn các nhà cung cấp dịch vụ này.
Những hệ quả và rủi ro đối với người tham gia
Do thiếu vắng một cơ chế quản lý chính thức từ phía nhà nước toàn bộ hoạt động giao dịch và đầu tư tài sản số tại Việt Nam hiện nay vẫn mang tính chất tự phát. Khi xảy ra các sự cố ngoài ý muốn như lừa đảo hoặc chiếm đoạt tài sản người tham gia sẽ phải tự chịu mọi rủi ro. Các sàn giao dịch công nghệ có thể sập bất cứ lúc nào và người đầu tư sẽ không nhận được sự bảo vệ quyền lợi từ các cơ quan quản lý nhà nước.
