Tại các cuộc họp mùa xuân của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) tại Washington, giới chức tài chính toàn cầu đối mặt với mức độ bất định “rất cao”. IMF đã đưa ra 3 kịch bản tăng trưởng: xấu, xấu hơn và nghiêm trọng, tùy thuộc diễn biến chiến sự.
Ba kịch bản, một xu hướng đi xuống
Ở kịch bản xấu nhất, kinh tế toàn cầu đứng sát ngưỡng suy thoái. Giá dầu trung bình có thể lên tới 110 USD/thùng vào 2026 và 125 USD/thùng vào 2027.
Tuy nhiên, trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới, IMF vẫn chọn kịch bản “nhẹ nhất” làm cơ sở, giả định xung đột sớm hạ nhiệt và giá dầu giảm dần từ nửa cuối 2026, với mức trung bình khoảng 82 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với giá dầu Brent quanh 96 USD/thùng hiện tại.
Tuy nhiên, chỉ ít phút sau khi công bố, Kinh tế trưởng Pierre-Olivier Gourinchas thừa nhận kịch bản này có thể đã lỗi thời. Theo ông, với gián đoạn năng lượng kéo dài và chưa có lối thoát rõ ràng cho xung đột, kịch bản “bất lợi” đang ngày càng trở nên thực tế hơn.
Kịch bản trung gian này giả định xung đột kéo dài, giữ giá dầu quanh 100 USD/thùng trong năm nay và 75 USD/thùng vào 2027, kéo tăng trưởng toàn cầu xuống còn 2,5% trong năm, so với mức 3,4% của 2025.
“Nền kinh tế hiện đang ở đâu đó giữa kịch bản cơ sở và kịch bản bất lợi, và mỗi ngày trôi qua với thêm gián đoạn năng lượng, chúng ta lại tiến gần hơn tới kịch bản xấu hơn”, ông Gourinchas nhận định.
Nếu không có xung đột Trung Đông, IMF cho biết họ thậm chí đã nâng dự báo tăng trưởng thêm 0,1 điểm phần trăm, lên 3,4%, nhờ làn sóng đầu tư công nghệ, lãi suất giảm, chính sách thuế bớt khắt khe hơn từ Mỹ và hỗ trợ tài khóa tại một số quốc gia.
Nguy cơ lạm phát quay trở lại
Ở kịch bản nghiêm trọng nhất, xung đột kéo dài và lan rộng có thể gây biến động mạnh trên thị trường tài chính, siết chặt điều kiện tiền tệ và kéo tăng trưởng toàn cầu xuống chỉ còn 2,0%, mức hiếm gặp trong hơn 40 năm qua và tiệm cận suy thoái toàn cầu.
Theo IMF, kể từ năm 1980, tăng trưởng toàn cầu chỉ rơi xuống dưới ngưỡng này 4 lần, gần nhất là năm 2009 sau khủng hoảng tài chính và năm 2020 khi đại dịch COVID-19 bùng phát.
Trong kịch bản này, giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài sẽ khiến kỳ vọng lạm phát “ăn sâu”, kéo theo áp lực tăng giá và yêu cầu tăng lương lan rộng. Điều này buộc các ngân hàng trung ương phải thắt chặt chính sách mạnh tay hơn, thậm chí gây ra “cú sốc” lớn hơn giai đoạn 2022.
Dù vậy, IMF cho rằng nếu cú sốc năng lượng chỉ mang tính ngắn hạn và kỳ vọng lạm phát vẫn được kiểm soát, các ngân hàng trung ương có thể “bỏ qua” biến động giá tạm thời và giữ nguyên lãi suất, tương đương với nới lỏng tiền tệ trên thực tế.
Lạm phát toàn cầu năm 2026 trong kịch bản xấu nhất có thể vượt 6%, so với mức 4,4% trong kịch bản tích cực nhất.
Các nền kinh tế lớn phân hóa
IMF hạ nhẹ dự báo tăng trưởng của Mỹ xuống còn 2,3% cho năm nay, chỉ giảm 0,1 điểm phần trăm, nhờ tác động tích cực từ cắt giảm thuế, hiệu ứng trễ của việc hạ lãi suất và đầu tư mạnh vào trung tâm dữ liệu AI, phần nào bù đắp chi phí năng lượng tăng.
Ngược lại, khu vực đồng euro chịu tác động rõ hơn do vốn đã bị tổn thương bởi cú sốc năng lượng từ xung đột Nga-Ukraine, với tăng trưởng bị hạ xuống 1,1% năm 2026 và 1,2% năm 2027.
Nhật Bản gần như không thay đổi, duy trì mức tăng trưởng yếu quanh 0,7% năm 2026 và 0,6% năm 2027, dù ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất nhanh hơn dự kiến.
Trung Quốc được dự báo tăng trưởng 4,4% năm 2026, giảm nhẹ do chi phí năng lượng cao, nhưng được bù đắp một phần bởi kích thích kinh tế và thuế quan thấp hơn từ Mỹ. Tuy nhiên, các yếu tố cấu trúc như thị trường bất động sản suy yếu, lực lượng lao động giảm và năng suất chững lại sẽ kéo tăng trưởng năm 2027 xuống còn 4,0%.
Thị trường mới nổi chịu cú sốc lớn hơn
Các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển chịu ảnh hưởng nặng nề hơn, với tăng trưởng năm 2026 giảm xuống còn 3,9%.
Tâm điểm là khu vực Trung Đông và Trung Á, nơi tăng trưởng có thể giảm mạnh 2 điểm phần trăm, xuống chỉ còn 1,9% do hạ tầng bị tàn phá và xuất khẩu năng lượng suy giảm.
Một số nền kinh tế ghi nhận mức suy giảm sâu trong năm 2026, gồm Iran giảm 6,1%, Qatar giảm 8,6%, Iraq giảm 6,8%, Kuwait giảm 0,6% và Bahrain giảm 0,5%.
Dù vậy, nếu xung đột sớm kết thúc, khu vực này có thể phục hồi nhanh, với tăng trưởng bật lại 4,6% vào năm 2027.
Điểm sáng hiếm hoi là Ấn Độ, khi tăng trưởng được nâng lên 6,5% cho cả năm 2026 và 2027, nhờ đà tăng trưởng mạnh từ cuối năm trước và thỏa thuận giảm thuế với Mỹ.
Cảnh báo về chính sách tài khóa
IMF cảnh báo các chính phủ có thể bị cuốn vào vòng xoáy trợ giá năng lượng, cắt thuế hoặc áp trần giá để giảm áp lực chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, trong bối cảnh thâm hụt ngân sách cao và nợ công gia tăng, các biện pháp này cần được triển khai có mục tiêu và mang tính tạm thời.
Theo tổ chức này, việc trợ cấp tràn lan không chỉ làm méo mó thị trường mà còn có thể gây thiếu hụt nhiên liệu tại những quốc gia không đủ khả năng tài trợ.
“Việc bảo vệ nhóm dễ tổn thương là hợp lý, nhưng nếu làm tràn lan, trợ cấp ở một nước có thể gây thiếu hụt nhiên liệu ở nước khác”, IMF nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo các chính phủ không nên làm suy yếu nền tảng tài khóa vốn đang cần được củng cố.
Theo Reuters
