Trung Quốc và Mỹ đang đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ thị trường dầu mỏ toàn cầu, góp phần giảm bớt tác động từ cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng tại Trung Đông và ngăn giá năng lượng leo thang mạnh hơn.
Theo báo cáo cập nhật mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố tuần này, thị trường dầu thế giới đã mất khoảng 10 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày từ khu vực Vịnh Ba Tư sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz.
Đây được xem là cú gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử hiện đại, tương đương khoảng 10% tổng mức tiêu thụ dầu toàn cầu.
Tuy nhiên, giá dầu thô trong phiên giao dịch ngày 14/5 chỉ đóng cửa ở mức hơn 100 USD/thùng - thấp hơn đáng kể so với những đợt tăng giá từng xảy ra trong các cuộc khủng hoảng nhỏ hơn, chẳng hạn sau xung đột Nga - Ukraine năm 2022.
Một trong những lý do chính là ảnh hưởng rất lớn của Trung Quốc và Mỹ - hai nền kinh tế lớn nhất thế giới - đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Cả hai quốc gia đang tận dụng vị thế của mình để bù đắp phần thiếu hụt nguồn cung.
Trong khi Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, thì Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu hàng đầu và đồng thời cũng là một quốc gia xuất khẩu năng lượng quan trọng.
Xuất khẩu tăng mạnh, nhập khẩu giảm sâu
Theo IEA, lượng dầu xuất khẩu từ các quốc gia ngoài Trung Đông, dẫn đầu bởi Mỹ, đã tăng thêm khoảng 3,5 triệu thùng/ngày kể từ khi xung đột với Iran bùng phát.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đã cắt giảm tới 3,6 triệu thùng dầu nhập khẩu mỗi ngày - tương đương gần bằng tổng nhu cầu tiêu thụ dầu hằng ngày của Nhật Bản.
Tổng cộng, hai động thái này đã bù đắp khoảng 7,1 triệu thùng/ngày, tương đương gần 70% lượng dầu xuất khẩu bị mất từ khu vực Vịnh Ba Tư.
Ngoài ra, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ cũng đồng loạt giảm nhập khẩu dầu với tổng mức khoảng 3,6 triệu thùng/ngày, theo dữ liệu của IEA.
Ông Michael Hsueh, chuyên gia phân tích của Deutsche Bank, nhận định trong báo cáo gửi khách hàng: “Mỹ và Trung Quốc đang cung cấp những điều chỉnh quan trọng nhằm bù đắp sự gián đoạn xuất khẩu từ Vịnh Ba Tư”.
Theo ông Hsueh, đó có thể là lý do khiến giá dầu Brent quốc tế chưa tăng lên ngưỡng 120 USD/thùng.
Trong khi đó, ông Martijn Rats - chiến lược gia hàng hóa tại Morgan Stanley - đánh giá việc Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu dầu là “đáng kinh ngạc” và là “yếu tố quan trọng nhất” giúp giá dầu không tăng cao hơn nữa.
Tuần này, Tổng thống Donald Trump đã gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Sau cuộc gặp, Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo đều thống nhất rằng eo biển Hormuz cần được mở lại để đảm bảo dòng chảy năng lượng tự do trên toàn cầu.
Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ khi nào tuyến hàng hải chiến lược này có thể hoạt động trở lại ở mức gần tương đương trước chiến sự.
Mỹ kỳ vọng xuất khẩu dầu sang Trung Quốc tăng mạnh
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright phát biểu trên CNBC hôm thứ Sáu (15/4) rằng thế giới hiểu rõ cam kết của Tổng thống Trump trong việc mở rộng nguồn cung dầu và các sản phẩm lọc hóa dầu của Mỹ.
Ông Wright cho rằng Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới - nhiều khả năng sẽ gia tăng mua dầu từ Mỹ trong thời gian tới.
“Đó là một mối quan hệ thương mại năng lượng mang tính tự nhiên. Tôi cho rằng chúng ta sẽ chứng kiến sự gia tăng trong nhập khẩu dầu từ Mỹ của Trung Quốc”, ông Wright nói với CNBC trong cuộc phỏng vấn tại Port Arthur, bang Texas.
Áp lực lên kho dự trữ dầu
Câu hỏi lớn hiện nay là liệu Mỹ và Trung Quốc có thể duy trì mức xuất khẩu tăng cao và nhập khẩu giảm sâu cho đến khi eo biển Hormuz được mở lại hay không, theo nhận định của ông Rats.
Tính đến tháng 12/2025, Trung Quốc đang nắm giữ khoảng 1,4 tỷ thùng dầu trong kho dự trữ chiến lược - mức lớn nhất thế giới - theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).
Ông Rats cho rằng Bắc Kinh có thể tự duy trì nguồn cung trong nhiều tháng, thậm chí đến hết năm nay, ngay cả khi lượng tồn kho giảm vài triệu thùng mỗi ngày.
Trong khi đó, tồn kho dầu của Mỹ đang chịu áp lực lớn hơn.
Theo ông Rats, phần lớn mức tăng xuất khẩu dầu của Mỹ hiện đến từ nguồn dự trữ - bao gồm cả kho dự trữ chiến lược - chứ không phải từ việc gia tăng sản lượng khai thác thực tế.
“Khả năng Mỹ tiếp tục duy trì mức xuất khẩu cao như hiện nay rất khó đánh giá, nhưng rõ ràng đang chịu áp lực lớn hơn”, ông nói.
Mỹ hiện sở hữu khoảng 413 triệu thùng dầu dự trữ tính đến cuối năm ngoái - lớn thứ hai thế giới. Hồi tháng 3, Washington đã đồng ý tung ra 172 triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược nhằm ứng phó với cú sốc dầu mỏ hiện nay.
