Khi blockchain trở thành công cụ che giấu
Chiều 15/10, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) chính thức công bố kết quả truy vết dòng tiền trong vụ AntEx – dự án bị tố huy động vốn trái phép thông qua tiền mã hóa. Dự án ChainTracer, do chuyên gia Trần Huyền Dinh phụ trách, là đơn vị được cơ quan điều tra giao hỗ trợ kỹ thuật trong việc tái dựng toàn bộ đường đi của dòng tiền.
“Dòng tiền của AntEx được chia tách thành hàng chục nhánh, luân chuyển qua nhiều ví khác nhau. Nhưng dù ẩn danh đến đâu, mỗi giao dịch vẫn để lại ‘dấu vết hành vi’. Và khi xâu chuỗi đủ dữ liệu, toàn bộ mê cung ấy sẽ hiện ra,” ông Dinh chia sẻ.
Chiêu thức “tẩy vết” dòng tiền: Rửa bằng ví trung gian và máy trộn (Mixer)
Trong các vụ lừa đảo tài sản số, mục tiêu đầu tiên của tội phạm là cắt đứt khả năng liên kết giữa dòng tiền bị chiếm đoạt và danh tính thật của họ.
Ở vụ AntEx, chuyên gia cho biết nhóm đối tượng sử dụng kết hợp hai lớp tẩy vết:
Thứ nhất, tầng trung gian ví ảo (intermediary wallets): Tiền từ nhà đầu tư được rút về các ví đa tầng. Mỗi ví lại chia nhỏ ra nhiều nhánh khác nhau, chuyển qua hàng chục địa chỉ khác, tạo cảm giác “phân tán” và “không có trung tâm”.
Thứ hai, máy trộn tiền điện tử (Crypto Mixer): Khi đã gom được lượng lớn crypto, các đối tượng sử dụng máy trộn để trộn nhiều giao dịch hợp pháp và bất hợp pháp, khiến việc truy dấu ví gốc gần như bất khả thi.
“Một máy trộn giống như máy giặt tiền kỹ thuật số. Tiền bẩn vào, tiền sạch ra. Dòng tiền sau khi trộn được chuyển sang ví mới, địa chỉ mới, gần như mất toàn bộ dấu vết lịch sử,” ông Dinh giải thích.
Tuy nhiên, với mô hình phân tích hành vi dòng tiền, ChainTracer đã sử dụng các thuật toán học máy để nhận diện các mẫu giao dịch bất thường, xác định cụm ví có hành vi tương đồng với ví gốc (pattern clustering). Từ đó, nhóm chuyên gia chỉ mất 36 tiếng để tái dựng toàn bộ đường đi từ ví nhận đầu tiên đến ví đích cuối cùng, giúp cơ quan điều tra khoanh vùng danh tính chủ mưu.
Đọc thêm: Theo dấu 1 triệu USD qua 15 ví và 11 sàn: “Trò chơi giết lợn” và kỹ nghệ rửa tiền bằng crypto
Thách thức từ sàn quốc tế và “kẽ hở pháp lý xuyên biên giới”
Nhiều sàn quốc tế, nơi dòng tiền AntEx luân chuyển qua, đã từ chối hợp tác với phía Việt Nam dù có yêu cầu chính thức từ cơ quan điều tra. Các sàn như Gate hay MEXC viện lý do “không có cơ sở pháp lý quốc tế tương thích” để trì hoãn việc cung cấp dữ liệu, khiến nhiều vụ việc không kịp phong tỏa tài sản.
“Có vụ thiệt hại tới hàng triệu USD chỉ vì dòng tiền kịp ‘nhảy’ qua vài ví trước khi sàn phản hồi,” ông Dinh nói.
Dù vậy, sự hỗ trợ từ một số sàn top đầu như Binance, Coinbase hay OKX đã giúp việc truy vết khả thi hơn. Các sàn này hiện có chính sách phối hợp pháp lý xuyên biên giới và công cụ chống rửa tiền (AML) tích hợp sẵn.
Theo ông Dinh, thách thức lớn nhất của Việt Nam hiện nay là khung pháp lý chưa đủ cụ thể để xử lý các hành vi rửa tiền bằng tài sản số. Các đối tượng thường tận dụng khoảng trống giữa quy định ngân hàng truyền thống và không gian blockchain để di chuyển dòng tiền xuyên biên giới chỉ trong vài phút.
Trong khi đó, các công cụ truy vết quốc tế như Chainalysis hay TRM Labs tuy có độ chính xác cao, nhưng chi phí truy xuất lên tới hàng chục nghìn USD cho mỗi vụ việc. Đây là lý do ChainTracer được phát triển, nhằm cung cấp dịch vụ truy vết miễn phí, giúp cơ quan điều tra và nạn nhân có dữ liệu kỹ thuật phục vụ tố tụng.
Bài học từ AntEx: Blockchain không có lỗi, chỉ có người lợi dụng công nghệ
Theo chuyên gia ChainTracer, blockchain vẫn là công cụ minh bạch nhất từng được tạo ra khi mọi giao dịch đều được ghi lại, không thể chỉnh sửa. Nhưng sự minh bạch ấy cũng có thể bị lợi dụng như “tấm gương khói” cho các kế hoạch rửa tiền.
Từ vụ AntEx, ChainTracer đưa ra 5 dấu hiệu nhận biết dự án lừa đảo:
-
Cam kết lợi nhuận cố định trên 15%/tháng.
-
Không có thông tin pháp nhân hoặc đội ngũ rõ ràng.
-
Token không được niêm yết trên sàn lớn.
-
Không có báo cáo kiểm toán hợp đồng thông minh.
-
Tập trung kêu gọi đầu tư, không có sản phẩm thật.
Theo thống kê của Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam, người Việt đã mất khoảng 19.000 tỷ đồng do lừa đảo đầu tư, trong đó hơn 60% liên quan tới crypto.
“Blockchain không xấu, nó chỉ phơi bày bản chất thật của người dùng”, ông Dinh kết luận. “Và trong vụ AntEx, dòng tiền đã nói ra tất cả.”
Đọc thêm: 900 tỷ đồng bị phong tỏa trong vụ Antex: Con đường pháp lý của Shark Bình sắp tới
