Lịch sử cho thấy các cuộc chiến tại Trung Đông hiếm khi kết thúc nhanh chóng. Từ Chiến tranh Iran–Iraq kéo dài gần 8 năm (1980–1988), đến Chiến tranh Iraq bắt đầu năm 2003 và kéo dài gần hai thập kỷ dưới nhiều hình thức, khu vực này thường chứng kiến những xung đột dai dẳng với hệ quả sâu rộng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Vì vậy, khi căng thẳng mới bùng phát, câu hỏi đầu tiên của nhà đầu tư không chỉ là ai thắng ai thua, mà là cuộc chiến sẽ kéo dài bao lâu – bởi thời gian chính là yếu tố quyết định mức độ gián đoạn nguồn cung dầu.
Trong bối cảnh đó, nhiều nhà phân tích đặt ra kịch bản cực đoan: nếu xung đột lan rộng hoặc làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz, giá dầu có thể tiến gần mốc 200 USD/thùng. Đây là tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, vì vậy chỉ cần một phần dòng chảy bị gián đoạn cũng đủ khiến thị trường năng lượng rơi vào trạng thái khan hiếm.
Chiến tranh và vai trò của đồng USD
Trong giới phân tích tài chính, luôn tồn tại một góc nhìn mang màu sắc “địa chính trị tài chính”: những cuộc xung đột lớn thường xuất hiện vào thời điểm hệ thống tiền tệ toàn cầu đối mặt với áp lực mạnh nhất. Theo lý thuyết của Ray Dalio, nhà sáng lập quỹ đầu cơ Bridgewater Associates, được trình bày trong cuốn sách The Changing World Order, các đế chế tài chính thường vận động theo một chu kỳ dài được gọi là “Big Cycle”, gồm sáu giai đoạn chính.
Giai đoạn 1: Trật tự mới thiết lập (New Order).
Sau một cuộc xung đột lớn, trật tự thế giới mới được hình thành bởi bên chiến thắng. Hệ thống tài chính và chính trị được tái cấu trúc, xã hội bước vào giai đoạn ổn định và phục hồi.
Giai đoạn 2: Xây dựng nền tảng (Building Foundation).
Kinh tế tăng trưởng bền vững, năng suất lao động cải thiện, thương mại mở rộng. Các thể chế tài chính vận hành hiệu quả, tạo nền tảng cho một thời kỳ thịnh vượng.
Giai đoạn 3: Hưng thịnh đỉnh cao (Prosperity).
Quyền lực kinh tế, quân sự và tài chính đạt đỉnh. Tuy nhiên, cùng với sự thịnh vượng là tâm lý tự tin quá mức, chi tiêu mở rộng và các dấu hiệu dư thừa bắt đầu xuất hiện.
Giai đoạn 4: Bong bóng và nợ (Bubbles & Debt).
Sự dư thừa vốn dẫn tới nợ nần chồng chất. Chi phí duy trì vị thế của đế chế ngày càng lớn, trong khi thị trường tài sản hình thành các bong bóng đầu cơ.
Giai đoạn 5: Suy thoái và phân cực (Decline & Polarization).
Tăng trưởng chậm lại, nợ công và nợ tư nhân trở thành gánh nặng. Khoảng cách giàu nghèo gia tăng, xã hội phân cực và căng thẳng chính trị leo thang.
Giai đoạn 6: Chiến tranh hoặc khủng hoảng (War/Crisis).
Trật tự cũ bắt đầu rạn nứt. Những cuộc khủng hoảng lớn hoặc xung đột địa chính trị bùng phát, mở đường cho việc thiết lập một trật tự thế giới mới.
Theo cách diễn giải của Dalio, thế giới hiện nay có nhiều dấu hiệu cho thấy hệ thống tài chính toàn cầu đang tiến gần đến giai đoạn thứ sáu. Trật tự địa chính trị hiện đại được thiết lập sau Thế chiến II với trung tâm là đồng USD vẫn giữ vai trò chi phối. Đồng tiền này hiện chiếm khoảng một nửa hệ thống thanh toán quốc tế như SWIFT và gần 60% dự trữ ngoại hối toàn cầu, qua đó trở thành công cụ giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng đối với hệ thống tài chính quốc tế.
Tuy nhiên, khi nền kinh tế Mỹ phải đối mặt với áp lực nợ công ngày càng lớn, chi tiêu vượt quá năng lực sản xuất và rủi ro lạm phát tiền tệ gia tăng, vị thế của đồng USD cũng bắt đầu bị thách thức. Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế mới nổi trong khối BRICS thúc đẩy chiến lược “phi đô la hóa”, tìm cách xây dựng các cơ chế thanh toán và dự trữ thay thế. Sự xuất hiện của những hệ thống tài chính song song khiến cấu trúc lợi ích kinh tế toàn cầu dần rạn nứt, qua đó làm gia tăng nguy cơ xung đột địa chính trị.
Âm mưu kiểm soát năng lượng: “Vũ khí hóa” dầu mỏ trong cuộc cạnh tranh tiền tệ
Để duy trì vị thế thống trị của đồng Đô la trong hệ thống tài chính toàn cầu, giới tài phiệt Mỹ được cho là đã triển khai một chiến lược táo bạo: Tái kích hoạt nhu cầu USD thông qua việc kiểm soát hoàn toàn huyết mạch năng lượng thế giới.
Và mục tiêu chính là dầu mỏ: chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu và gần như toàn bộ nhiên liệu cho ngành vận tải. Khi phần lớn giao dịch dầu vẫn được định giá bằng USD, quyền kiểm soát nguồn cung dầu mỏ đồng nghĩa với việc duy trì vai trò trung tâm của đồng tiền này trong hệ thống tài chính quốc tế.
Cuộc lật đổ tại Venezuela: Kiểm soát trữ lượng lớn nhất thế giới
Mở màn cho chiến dịch này là các cuộc công kích trực diện vào Venezuela. Vào ngày 01/03, một chiến dịch đặc biệt đã được thực hiện nhằm bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân, áp giải về Mỹ với các cáo buộc liên quan đến tội danh ma túy.
Mục tiêu thực sự đằng sau biến động chính trị này là nguồn tài nguyên khổng lồ. Venezula có trữ lượng khoảng 303 tỷ thùng dầu, chiếm từ 17-20% trữ lượng dầu toàn cầu, đứng đầu thế giới. Việc kiểm soát được quốc gia này giúp Mỹ đặt nền móng vững chắc trong việc điều tiết nguồn cung dầu mỏ khu vực Mỹ Latinh.
Cuộc tấn công đảo Kharg: "Bóp nghẹt" yết hầu dầu mỏ Iran
Chỉ 14 ngày sau sự kiện Venezuela, tiêu điểm xung đột chuyển sang Trung Đông. Mỹ đã thực hiện một cuộc công kích quy mô lớn vào đảo Kharg của Iran — một vị trí chiến lược nằm cách bờ biển phía Bắc Vịnh Persian khoảng 25km. Dù chỉ có diện tích khiêm tốn khoảng 20-22 kilomet vuông, đảo Kharg lại là "trái tim" của ngành xuất khẩu dầu khí Iran.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), đây là cảng xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran với công suất bốc dỡ tối đa lên đến 7 triệu thùng/ngày. Đảo có cơ sở hạ tầng hiện đại, đủ sức tiếp nhận các siêu tàu chở dầu cỡ lớn nhất thế giới.
Cuộc tấn công vào đảo Kharg không chỉ làm tê liệt nền kinh tế Iran mà còn là ngòi nổ khiến căng thẳng tại Trung Đông bùng phát dữ dội. Khi các tuyến đường vận tải biển bị đe dọa và nguồn cung bị thắt chặt, giá dầu thế giới đứng trước nguy cơ phi mã, buộc các quốc gia phải quay lại phụ thuộc vào hệ thống tài chính và đồng Đô la để duy trì sự ổn định tạm thời.
Khi dầu tăng, USD mạnh hơn
Giá dầu tăng thường kéo theo sự mạnh lên của đồng USD, thể hiện qua biến động của U.S. Dollar Index (DXY). Nguyên nhân nằm ở cơ chế petrodollar: phần lớn giao dịch dầu mỏ toàn cầu, đặc biệt là West Texas Intermediate crude oil và Brent, đều được thanh toán bằng USD.
Trong những tuần gần đây, giá West Texas Intermediate crude oil (WTI) đã tăng mạnh sau các sự kiện địa chính trị tại Trung Đông. Sau khi chạm đỉnh ngắn hạn quanh vùng 120 USD/thùng, giá dầu điều chỉnh mạnh rồi nhanh chóng phục hồi về khu vực 95–100 USD.
Song song với đó, chỉ số sức mạnh đồng đô la (DXY) – cũng ghi nhận xu hướng tăng rõ rệt, từ vùng 96–97 điểm hồi đầu tháng 2 lên trên 100 điểm trong tháng 3. Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu gia tăng biến động.
Ngoài yếu tố thanh toán thương mại, các giai đoạn căng thẳng địa chính trị cũng thường kích hoạt dòng vốn tìm kiếm tài sản trú ẩn. Đồng thời cũng lên lạm phát. Khi dầu tăng mạnh, áp lực lạm phát toàn cầu có xu hướng gia tăng, khiến các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Trong bối cảnh đó, lợi suất trái phiếu Mỹ thường tăng và tiếp tục củng cố sức hấp dẫn của USD đối với dòng vốn quốc tế.
Tổng hợp các yếu tố trên cho thấy sự kết hợp giữa ba động lực chính: nhu cầu thanh toán năng lượng, dòng vốn trú ẩn và chênh lệch lãi suất. Khi ba yếu tố này đồng thời xuất hiện trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị, đồng USD thường hưởng lợi trực tiếp. Điều này lý giải vì sao trong nhiều chu kỳ căng thẳng quốc tế, giá dầu và sức mạnh của USD lại có thể tăng song song, thay vì di chuyển ngược chiều như trong các giai đoạn bình thường của thị trường hàng hóa.
Ai hưởng lợi từ chiến tranh?
Bất kỳ cuộc khủng hoảng địa chính trị nào cũng tạo ra người thắng và kẻ thua trên thị trường.
Khi giá dầu tiến gần 100 USD/thùng hoặc cao hơn, các tập đoàn dầu khí Mỹ có thể trở thành nhóm hưởng lợi lớn nhất. Theo các ước tính ngành, khi giá dầu ở khoảng 55 USD/thùng, các công ty dầu lớn của Mỹ tạo ra khoảng 60 tỷ USD dòng tiền mỗi năm. Nhưng nếu giá dầu duy trì gần 100 USD/thùng, con số này có thể tăng lên hơn 160 tỷ USD, tương đương mức tăng thêm trên 100 tỷ USD.
Ngoài ra, các nước xuất khẩu năng lượng lớn như Saudi Arabia hay Nga cũng có thể hưởng lợi từ giá dầu cao, trong khi các nền kinh tế nhập khẩu lớn như Ấn Độ, Nhật Bản hay Hàn Quốc sẽ phải đối mặt với áp lực lạm phát và thâm hụt thương mại.
Thị trường đang chờ tín hiệu rõ ràng
Ở thời điểm hiện tại, câu hỏi lớn nhất đối với nhà đầu tư vẫn là thời gian của cuộc chiến. Nếu xung đột được kiểm soát nhanh chóng, giá dầu có thể hạ nhiệt và thị trường tài chính sẽ sớm quay lại tập trung vào các yếu tố vĩ mô như lãi suất và tăng trưởng kinh tế.
Ngược lại, nếu căng thẳng kéo dài và lan rộng, kịch bản dầu vượt 100 USD/thùng – thậm chí tiến gần 200 USD sẽ không còn là điều không tưởng. Khi đó, hệ quả sẽ lan rộng sang toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu: từ lạm phát, chính sách tiền tệ cho đến biến động của các thị trường rủi ro như cổ phiếu và tiền điện tử.
Với nhà đầu tư, điều quan trọng lúc này không chỉ là theo dõi diễn biến chiến sự, mà còn là quan sát phản ứng của thị trường dầu và sức mạnh của đồng USD – hai biến số có thể định hình chu kỳ tài chính tiếp theo.
