Cuộc đối đầu giữa Donald Trump và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã đạt đến một ngưỡng chưa từng có. Cụ thể, Tòa án liên bang đã đình chỉ quyết định sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook do Tổng thống Mỹ đưa ra. Đây là một quyết định hiếm hoi, làm nổi bật tầm quan trọng của cuộc xung đột: sự độc lập của ngân hàng trung ương trước áp lực chính trị của Nhà Trắng
Diễn ra ngay trước một cuộc họp chiến lược về lãi suất vào ngày 16 và 17 tháng 9, phán quyết này đã làm sống lại cuộc tranh luận về giới hạn quyền lực hành pháp trong việc điều hành chính sách tiền tệ.
Tổng thống Trump chưa thể đụng vào Fed
Ngày 25 tháng 8, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo việc sa thải ngay lập tức bà Lisa Cook, trong bối cảnh Fed vừa quyết định giữ nguyên lãi suất, bất chấp sức ép từ ông. Tuy nhiên, vào ngày 9 tháng 9, toà án liên bang Mỹ đã đình chỉ quyết định này, với lý do hành động của tổng thống vi phạm quy định bảo vệ tính độc lập của Fed.
Cụ thể, theo cáo buộc từ chính quyền Trump, bà Cook bị cho là đã gian dối để nhận các khoản vay thế chấp ưu đãi năm 2021. Tuy nhiên, thẩm phán liên bang Cobb nhấn mạnh những cáo buộc này xảy ra trước khi bà nhậm chức và không thể coi là lý do hợp pháp cho việc sa thải.
Trong phán quyết, bà viết rằng “lý do hợp pháp không bao gồm việc sa thải một người chỉ vì các sự việc xảy ra trước khi họ nhậm chức”. Đây cũng là điểm trung tâm trong kháng cáo của bà Cook. Ngoài ra, bà phủ nhận mọi sai phạm liên quan và sẽ bảo vệ sự trong sạch của bản thân tới cùng.
Nhà Trắng vẫn khẳng định hành động của Tổng thống Trump là hợp pháp, cho rằng việc loại bỏ bà Lisa Cook là cần thiết để “đảm bảo trách nhiệm và khôi phục niềm tin” vào Fed, đồng thời nhấn mạnh phán quyết của tòa án chỉ mang tính tạm thời. Thống đốc Lisa Cook sẽ tiếp tục tham gia bỏ phiếu trong cuộc họp Fed vào ngày 16 tháng 9 tới đây.
Vượt trên khía cạnh pháp lý, vụ việc mang ý nghĩa chính trị và thể chế lớn hơn. Luật sư của Cook, Abbe David Lowell, khẳng định quyết định của tòa “công nhận và tái khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ sự độc lập của Fed trước sự can thiệp chính trị trái luật”.
Việc đình chỉ không khép lại vụ án, nhưng đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Ngành Tư pháp Mỹ đã gửi đi tín hiệu rõ ràng về sự cần thiết phải tôn trọng tính độc lập của ngân hàng trung ương trước các động thái chính trị.
Đọc thêm: Lần đầu tiên trong lịch sử: Tổng thống Trump sa thải thống đốc Fed Lisa Cook
Tổng thống Trump đang gặp khó khăn trong các quyết định kinh tế khác
Ngoài việc “tạm dừng” sa thải thống đốc Fed, các quyết định khác của tổng thống Trump cũng đang đối mặt với nguy cơ bị huỷ hiệu lực. Một số toà án tại các tiểu bang đang kiện Nhà Trắng về tính hợp pháp của các quyết định thuế quan đã được ban hành. Hiện tại Tòa án Tối cao sẽ xem xét đơn kháng cáo của chính quyền Trump đối với các phán quyết của tòa cấp dưới.
Tổng thống Trump cũng đã hối thúc phía EU áp mức thuế trừng phạt 100% đối với Trung Quốc và Ấn Độ nhằm gây áp lực lên Tổng thống Nga Vladimir Putin để chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine. Tuy nhiên, phía EU bác bỏ khả năng áp thuế trừng phạt Trung Quốc & Ấn Độ.
Thay vào đó, họ ưu tiên các biện pháp trừng phạt nhắm vào cá nhân hoặc tổ chức cụ thể, như ngân hàng Trung Á hay nhà máy lọc dầu Trung Quốc, với gói trừng phạt dự kiến công bố cuối tuần này. Điều thú vị là EU không những không có kế hoạch áp thuế lên Ấn Độ. Ngược lại, khối này còn đang gấp rút hoàn thiện hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ, đẩy ý tưởng của tổng thống Trump càng trở nên xa vời.
Một điểm đáng lưu ý nữa là dự luật tiền mã hoá đang được Đảng Cộng hoà trình lên Thượng Viện cũng đang gặp nhiều bất lợi. Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren chỉ trích Đảng Cộng hoà phát hành một dự thảo luật hoàn chỉnh mà không tham khảo ý kiến của Đảng Dân chủ, thậm chí nghi ngờ dự luật này hoàn toàn được viết bởi các nhà vận động hành lang chứ không phải các nghị sĩ của Đảng cầm quyền.
Với việc cần tới 60 phiếu thuật để thông qua tại Thượng Viện, có thể thấy dự luật này khó có cơ hội triển khai được ngay trong năm nay khi không chỉ Đảng Dân chủ mà còn nhiều nghị sĩ Đảng Cộng hoà cũng không hoàn toàn ủng hộ.
Nếu các nỗ lực của Trump thành công, ông sẽ có thể gia tăng quyền lực trong các quyết định kinh tế quan trọng của Mỹ, đặc biệt là việc kiểm soát Fed trong các quyết định về lãi suất. Tuy nhiên ở thời điểm hiện tại tổng thống Mỹ đang gặp nhiều bất lợi khi các quyết định của ông bị nhiều bên phản đối và đưa ra Toà án tối cao, khiến việc thực thi trở nên khó khăn và kéo dài thời gian hơn.
Đọc thêm: Dự luật tiền điện tử gặp nhiều rào cản ở Thượng viện Mỹ
