Tài sản số và bài toán đưa dòng vốn “hồi hương”

Việt Nam đang bước vào giai đoạn đầu tiên trong quá trình xây dựng thị trường tài sản số có quản lý, mở ra kỳ vọng hình thành một hệ sinh thái giao dịch minh bạch và đủ sức cạnh tranh với các nền tảng quốc tế. Tuy nhiên, để đưa dòng vốn trong lĩnh vực tài sản số của người Việt quay trở lại thị trường nội địa sẽ là hành trình dài và nhiều thách thức, không chỉ phụ thuộc vào khung pháp lý mà còn nằm ở năng lực vận hành thực tế của toàn bộ hệ sinh thái.

Tại một diễn đàn gần đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết sớm nhất từ quý III/2026, Việt Nam có thể xuất hiện những hoạt động đầu tiên của thị trường tài sản mã hóa chính thức. Theo đó, các đơn vị cung cấp dịch vụ sẽ hoạt động dưới sự quản lý của cơ quan Nhà nước nhằm bảo đảm tính minh bạch và an toàn cho nhà đầu tư. Hiện Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước chấp thuận cho 5 doanh nghiệp chuẩn bị triển khai dịch vụ liên quan đến thị trường tài sản số.

Thông tin này được xem là tín hiệu đáng chú ý sau nhiều năm dòng tiền crypto của người Việt chủ yếu vận hành trong “vùng xám” pháp lý và chảy mạnh ra các nền tảng quốc tế. Trong bối cảnh khối lượng giao dịch tài sản số của người Việt luôn thuộc nhóm cao trên thế giới, mục tiêu xây dựng một “sân chơi nội địa” đủ sức cạnh tranh đang trở thành yêu cầu cấp thiết nếu muốn giữ lại dòng vốn trong nước.

Tuy nhiên, việc kéo người dùng quay trở lại không đơn giản chỉ bằng giấy phép hoạt động. Thách thức lớn nhất nằm ở khả năng cạnh tranh của các nền tảng nội địa so với những sàn quốc tế vốn đã có thanh khoản sâu, hệ sinh thái hoàn chỉnh và trải nghiệm người dùng tối ưu.

Ở giai đoạn đầu các nền tảng trong nước cần tập trung chuẩn hóa giao dịch giao ngay, đồng thời cải thiện giao diện và trải nghiệm sử dụng theo tiêu chuẩn quốc tế để giảm rào cản chuyển đổi đối với người dùng. Sau đó, thị trường mới có thể từng bước mở rộng sang các sản phẩm phái sinh như futures hay giao dịch ký quỹ dưới cơ chế giám sát chặt chẽ. Xa hơn, mục tiêu sẽ là xây dựng hệ sinh thái tài chính số toàn diện bao gồm gọi vốn token, quản lý tài sản số và các dịch vụ tài chính tích hợp.

Bên cạnh sản phẩm, bài toán pháp lý và thuế cũng được xem là yếu tố then chốt quyết định khả năng “hồi hương” của dòng vốn. Một lượng lớn tài sản số của người Việt hiện vẫn nằm trên ví cá nhân và các sàn giao dịch quốc tế. Nếu thiếu cơ chế rõ ràng về nghĩa vụ thuế, nhiều nhà đầu tư có thể e ngại nguy cơ bị truy thu đối với các khoản lợi nhuận đã tích lũy trong quá khứ khi chuyển tài sản về hệ thống trong nước.

Nước ta cần xây dựng cơ chế thuế minh bạch, xác định rõ phạm vi quản lý và có chính sách khuyến khích đối với các dòng vốn tự nguyện quay trở lại thị trường chính thức. Nếu thiếu động lực đủ mạnh, nhà đầu tư hoàn toàn có thể tiếp tục duy trì hoạt động trên các nền tảng nước ngoài.

Thanh khoản cũng là yếu tố mang tính sống còn đối với một thị trường tài sản số nội địa. Trong môi trường giao dịch liên tục 24/7, khả năng chuyển đổi nhanh giữa tài sản số và tiền pháp định đóng vai trò quyết định trong việc giữ chân nhà đầu tư chuyên nghiệp. Nếu mức chênh lệch giá giữa thị trường nội địa và quốc tế quá lớn, dòng tiền sẽ nhanh chóng dịch chuyển ra nước ngoài thông qua hoạt động kinh doanh chênh lệch giá.

Đáng chú ý, chiến lược phát triển thị trường tài sản số của Việt Nam được cho là sẽ hướng nhiều hơn đến dòng vốn chính quy thay vì chỉ tập trung vào nhóm nhà đầu tư nhỏ lẻ. Trong đó, nhóm nhà đầu tư đến từ thị trường chứng khoán truyền thống có thể trở thành lực lượng quan trọng giúp mở rộng quy mô và nâng cao tính chuyên nghiệp cho thị trường tài sản số trong tương lai. Đây cũng là nhóm đặt yêu cầu cao về minh bạch thông tin, tính ổn định hệ thống và khung pháp lý rõ ràng.

Song song với cơ hội phát triển là áp lực ngày càng lớn về an ninh mạng và quản trị rủi ro. Thực tế cho thấy ngay cả những sàn giao dịch crypto lớn nhất thế giới cũng thường xuyên trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng quy mô lớn. Vì vậy, khi thị trường tài sản số tại Việt Nam bước vào giai đoạn hợp pháp hóa, vai trò của cơ quan quản lý sẽ không chỉ dừng ở cấp phép hoạt động mà còn phải xây dựng cơ chế bảo vệ tài sản cho nhà đầu tư.

Theo đó, trách nhiệm pháp lý giữa các bên tham gia thị trường cần được phân định rõ ràng. Các sàn giao dịch, đơn vị thanh toán và đội ngũ môi giới sẽ phải chịu trách nhiệm cao nhất trong việc bảo đảm minh bạch, an toàn hệ thống và tuân thủ các quy định chống rửa tiền. Ở chiều ngược lại, nhà đầu tư cũng cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ xác thực danh tính, kê khai và nâng cao kiến thức quản trị rủi ro nếu muốn được hưởng cơ chế bảo vệ từ thị trường chính thức.

Nhiều chuyên gia nhận định cơ chế quản lý hiệu quả nhất đối với tài sản số sẽ là mô hình kết hợp giữa chế tài và khuyến khích. Nếu chính sách quá nặng về kiểm soát và xử phạt, dòng tiền có thể tiếp tục tìm đến các kênh giao dịch ngoài luồng. Ngược lại, một môi trường nơi nhà đầu tư được bảo vệ khi tuân thủ đúng quy định sẽ tạo động lực mạnh hơn để dòng vốn của thị trường tiền điện tử từng bước quay trở lại hệ sinh thái trong nước.