Đồng rial của Iran tiếp tục rơi tự do trong ngày 15/12, lần đầu tiên xuyên thủng ngưỡng 1,3 triệu rial đổi một USD - đánh dấu mức thấp chưa từng có. Diễn biến này xảy ra chỉ chưa đầy 2 tuần sau khi đồng tiền Iran vượt mốc 1,2 triệu rial/USD, phản ánh áp lực ngày càng lớn từ các lệnh trừng phạt và căng thẳng địa chính trị trong khu vực.
Mặc dù tỷ giá chính thức hiện ở mức 1 USD đổi hơn 40.000 rial, trên thị trường chợ đen ở Tehran đã ghi nhận tỷ giá USD đã vượt 1,3 triệu rial, cho thấy tốc độ mất giá của đồng nội tệ đang tăng nhanh kể từ ngày 3/12 – thời điểm rial thiết lập đáy lịch sử trước đó.
Đà lao dốc này đang trực tiếp thổi bùng lạm phát, khiến giá lương thực và các mặt hàng thiết yếu leo thang, làm xói mòn thêm ngân sách của hộ gia đình. Áp lực càng gia tăng khi Iran vừa điều chỉnh chính sách giá nhiên liệu trong những ngày gần đây.
Theo cơ chế mới, mỗi người lái xe vẫn được mua 60 lít xăng/tháng với mức trợ giá 15.000 rial/lít, cùng 100 lít bổ sung ở mức 30.000 rial/lít. Tuy nhiên, mọi lượng xăng mua vượt mức này sẽ phải thanh toán theo khung giá cao gấp 3 lần so với mức trợ cấp ban đầu.
Dù nhiên liệu tại Iran vẫn thuộc nhóm rẻ nhất thế giới, các nhà kinh tế cảnh báo thay đổi này có thể khiến lạm phát tăng thêm, nhất là khi đồng rial đang suy yếu mạnh, kéo theo giá thực phẩm và hàng tiêu dùng tăng cao.
Đà sụt giảm xảy ra trong bối cảnh các nỗ lực nối lại đàm phán hạt nhân giữa Iran và Mỹ vẫn giậm chân tại chỗ, trong khi nguy cơ căng thẳng leo thang tiếp tục phủ bóng lên tâm lý thị trường. Lo ngại về khả năng bùng phát một cuộc đối đầu rộng hơn đang khiến người dân và giới đầu tư thêm bất an.
Nền kinh tế Iran vốn đã chịu tổn thất kéo dài trong nhiều năm do các lệnh trừng phạt quốc tế. Khi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 được triển khai – theo đó Iran hạn chế hoạt động làm giàu uranium để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt – tỷ giá khi đó chỉ khoảng 32.000 rial/USD.
Xét về tiềm lực, Iran vẫn là một trong những nền kinh tế lớn của Trung Đông. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP danh nghĩa năm 2024 của quốc gia này ước tính đạt 404 tỷ USD, xếp Iran vào nhóm nền kinh tế quy mô trung bình – lớn trên thế giới.
Tuy nhiên, thu nhập bình quân đầu người chỉ khoảng 4.700 USD, phản ánh sức mua suy yếu và hiệu quả kinh tế thấp sau nhiều năm bị cô lập tài chính.
Iran sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn thứ 4 toàn cầu và nền kinh tế vẫn phụ thuộc nặng vào dầu khí. Dù chịu trừng phạt từ Mỹ, Tehran tiếp tục duy trì xuất khẩu dầu qua các kênh gián tiếp, giúp nguồn thu ngân sách không sụp đổ hoàn toàn. Ngân hàng Thế giới ước tính tăng trưởng GDP của Iran năm 2024 đạt khoảng 5%, phần lớn nhờ sản lượng dầu tăng và chi tiêu công mở rộng.
Dù vậy, bức tranh dài hạn vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Lạm phát duy trì trên 30%, đồng nội tệ mất giá sâu và tỷ lệ thất nghiệp cao trong nhóm lao động trẻ đang tạo áp lực xã hội ngày càng lớn.
Giới chuyên gia lưu ý, tăng trưởng của Iran sẽ tiếp tục mong manh nếu thiếu cải cách cơ cấu và không có tiến triển trong việc nới lỏng trừng phạt, kéo theo rủi ro tài khóa và bất ổn xã hội gia tăng.
