Private Pool và những câu chuyện chưa kể

Private Pool hoạt động ra sao?

Trong bối cảnh thị trường tiền điện tử ngày càng cạnh tranh, các dự án không chỉ đối mặt với áp lực huy động vốn mà còn phải giải bài toán xây dựng cộng đồng và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ giai đoạn đầu. Từ đó, mô hình “Private Pool”, hay còn gọi là “KOL Pool”, dần trở thành một phương thức phổ biến, đặc biệt trong giai đoạn thị trường sôi động trước đây, nhất là vào giai đoạn 2021 khi hàng loạt dự án GameFi bùng nổ và mang lại lợi nhuận từ hàng chục cho tới hàng trăm lần cho nhà đầu tư.

Về cơ bản, dự án sẽ trích một phần token trong tổng cung, thường dao động từ 1% cho tới 5%, để phân bổ ở giai đoạn sớm với mức giá ưu đãi. Khác với các vòng gọi vốn truyền thống dành cho quỹ đầu tư lớn, lượng token này được bán cho các “Pool Leader” như người nổi tiếng, KOL, nhóm cộng đồng hoặc các tổ chức trung gian có sẵn mạng lưới nhà đầu tư cá nhân.

Sau khi nhận được lượng phân bổ, các Pool Leader tiếp tục chia nhỏ thành nhiều suất đầu tư và phân phối lại cho cộng đồng của mình. Những suất này thường được giới thiệu như “kèo private”, “suất nội bộ” hoặc “whitelist giới hạn”, đi kèm kỳ vọng lợi nhuận cao khi token được niêm yết trên sàn giao dịch.

Điểm đáng chú ý của mô hình này là sự kết hợp giữa huy động vốn và marketing. Người tham gia không chỉ đóng vai trò nhà đầu tư mà còn góp phần lan tỏa thông tin, quảng bá dự án trên các nền tảng mạng xã hội, từ đó tạo hiệu ứng kỳ vọng trước thời điểm TGE. Đối với dự án, đây là cách tiếp cận vừa tiết kiệm chi phí truyền thông, vừa nhanh chóng mở rộng tệp người dùng.

Tuy nhiên, phía sau cơ chế này là một cấu trúc phân phối nhiều tầng mà nhà đầu tư cuối cùng khó có thể nắm bắt đầy đủ. Một dự án có thể tồn tại nhiều vòng đầu tư với mức giá khác nhau, thậm chí có các thỏa thuận riêng với từng nhóm đối tác, dẫn đến chênh lệch giá vốn đáng kể giữa các vòng. Khi token lên sàn, áp lực bán từ các nhóm có giá vốn thấp hơn dễ dàng tạo ra biến động mạnh, làm suy giảm nhanh lợi thế của những nhà đầu tư tham gia ở các vòng sau.

Bên cạnh đó, lịch mở khóa cũng là yếu tố quan trọng. Trong không ít trường hợp, token được mở khóa sớm cho các nhóm Private Pool trong khi thanh khoản thị trường chưa đủ hấp thụ, dẫn đến tình trạng cung vượt cầu ngay từ đầu và kéo giá token giảm sâu.

Tưởng ngon ăn, nhưng không "ngon ăn" như tưởng

Khi thị trường bước vào giai đoạn điều chỉnh, những rủi ro của Private Pool không còn dừng ở lý thuyết mà đã phản ánh rõ qua trải nghiệm của nhiều nhà đầu tư. Một trong những trường hợp gây chú ý liên quan đến Mint Blockchain, dự án được xây dựng bởi đội ngũ liên quan đến NFTScan. Một nhà đầu tư có tên Phạm Ninh cho biết đã tham gia với tổng số vốn lên tới 180.000 USD, đồng thời hỗ trợ dự án từ giai đoạn ra mắt sản phẩm thử nghiệm đến truyền thông cộng đồng.

Tuy nhiên, khi token được niêm yết, cấu trúc phân bổ được cho là đã thay đổi đáng kể. Theo chia sẻ, xuất hiện nhiều mức giá private khác nhau, khiến lợi thế ban đầu gần như không còn. Khi token được mở khóa thì giá giá token đã giảm mạnh, khiến cho khoản đầu tư giảm chỉ còn khoảng 1.000 USD, gần như "cuốn trôi" số vốn đầu tư ban đầu.

Ở góc nhìn rộng hơn, nhà đầu tư có tên Đông Phạm cũng chia sẻ và cho biết phần lớn các khoản đầu tư theo dạng Private Pool từ nửa cuối năm 2021 đến nay đều không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Theo người đứng đầu Sài Gòn TradeCoin, nhiều dự án vẫn phân bổ token nhưng thiếu thanh khoản, khiến nhà đầu tư không thể thoát vị thế, hoặc nếu bán ra thì giá trị thu về rất thấp. Đáng chú ý, đã xuất hiện những trường hợp dự án có phản ứng pháp lý đối với nhà đầu tư như ông Đông khi các thông tin phản ánh được công khai trên mạng.

Một nhà đầu tư khác có tên Đinh Thắng, cũng chia sẻ trải nghiệm cá nhân khi tham gia nhiều lời mời dưới cái mác "không dành cho số đông" với kỳ vọng tìm kiếm lợi nhuận cao. Danh mục đầu tư trải dài từ Gomble Games, Polyhedra Network, Yuliverse đến Heroes of Mavia, bitSmiley và Raiinmaker. Mỗi khoản đầu tư dao động từ 500 đến 3.000 USD, nhưng kết quả phần lớn là thua lỗ, chỉ một số ít trường hợp có thể hoàn vốn. Đáng chú ý, khoản đầu tư 1.500 USD vào dự án Raiinmaker chỉ mang lại khoảng 11 USD sau khi token được phân phối.

Tương tự, nhà đầu tư Thành Phan cũng ghi nhận kết quả không mấy khả quan với các khoản đầu tư vào Gomble Games, Polyhedra Network hay Privasea AI. Một số dự án ghi nhận mức giảm sâu, có trường hợp giá trị tài sản giảm hàng chục đến hàng trăm lần. Một số khác tuy có thể hoàn vốn nhưng không tạo ra lợi nhuận đáng kể, trong khi vẫn tồn tại những dự án chưa thực hiện TGE, khiến dòng vốn bị “đóng băng” trong thời gian dài.

Điểm chung trong các trường hợp này là nhiều dự án đều từng có sự tham gia của các quỹ đầu tư lớn, yếu tố vốn được xem là bảo chứng cho uy tín và tiềm năng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong bối cảnh thị trường suy giảm và dòng tiền thận trọng hơn, những yếu tố này không còn đảm bảo cho hiệu quả đầu tư.

Những câu chuyện trên cho thấy Private Pool đã chuyển từ một cơ hội được kỳ vọng mang lại lợi nhuận cao trong giai đoạn tăng trưởng sang một khu vực tiềm ẩn rủi ro lớn. Khi cấu trúc phân bổ thiếu minh bạch, áp lực bán gia tăng và thanh khoản suy yếu, phần lớn rủi ro có xu hướng dồn về phía nhà đầu tư cá nhân.