Nới quy định, mở đường cho tiền số
Theo báo chí Anh ngày 9/9, Ngân hàng Trung ương Iran trong những tháng gần đây đã khuyến khích các nhà xuất khẩu đưa nguồn thu về nước bằng bất kỳ phương thức nào có thể. Chủ trương này nhằm bổ sung ngoại tệ cho nền kinh tế đang chịu sức ép ngày càng lớn kể từ khi Mỹ và Israel mở cuộc chiến với Iran hồi tháng 2.
Trong cơ chế mới, các doanh nghiệp Iran có thể sử dụng tiền số, chủ yếu là stablecoin USDT, cùng Bitcoin để thanh toán các giao dịch xuyên biên giới thông qua những sàn giao dịch trong nước. Doanh nghiệp cũng được phép bán ngoại tệ trên thị trường tự do hoặc sử dụng trực tiếp nguồn thu xuất khẩu để nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị phục vụ sản xuất.
Một lãnh đạo doanh nghiệp có quan hệ gần gũi với chính quyền Iran cho biết Ngân hàng Trung ương hiện không còn đặt nặng phương thức đưa tiền về nước. Theo người này, việc nhận tiền số trong các giao dịch xuất khẩu đã trở nên phổ biến.
Trước chiến tranh, các nhà xuất khẩu Iran phải đưa phần lớn nguồn thu ngoại tệ về nước rồi bán trên nền tảng do chính phủ quản lý theo tỷ giá chính thức. Mức tỷ giá này thường thấp hơn đáng kể so với thị trường tự do, khiến nhiều doanh nghiệp giữ tiền ở nước ngoài hoặc đưa về nước nhưng không khai báo.
Cơ quan tư pháp Iran ước tính các cá nhân và doanh nghiệp đã tích lũy hơn 100 tỷ USD nguồn thu chưa khai báo ở trong và ngoài nước. Ông Zabihollah Khodaian, người đứng đầu Cơ quan Thanh tra quốc gia Iran, cho biết hơn 20.000 cá nhân và doanh nghiệp chưa thực hiện cam kết đưa về nước lượng ngoại tệ tương đương 94 tỷ euro. Danh sách này bao gồm cả những doanh nghiệp nhà nước lớn trong ngành dầu khí.
Tether trở thành công cụ thanh toán xuyên biên giới
Tether vẫn được các doanh nghiệp Iran đặc biệt quan tâm nhờ khả năng duy trì giá trị ổn định so với USD. Tuy nhiên, hồi tháng 4/2026, công ty phát hành đã đóng băng 344 triệu USD trong các ví bị giới chức Mỹ xác định có liên hệ với Ngân hàng Trung ương Iran.
Ông Eitan Danon, chuyên gia tại công ty phân tích blockchain Chainalysis, nhận định tiền số tại Iran không đơn thuần là một xu hướng đầu tư. Việc bị loại khỏi các hệ thống thanh toán toàn cầu trong thời gian dài đã thúc đẩy người dân và doanh nghiệp tìm kiếm những phương thức giao dịch thay thế.
Bên cạnh stablecoin, Iran cũng khai thác Bitcoin nhờ nguồn năng lượng trong nước có chi phí thấp. Công ty phân tích blockchain Elliptic ước tính Iran chiếm khoảng 4,5% hoạt động khai thác Bitcoin trên toàn cầu, qua đó thu về hàng trăm triệu USD tài sản số để phục vụ hoạt động nhập khẩu và vượt qua các rào cản thương mại.
Các cơ sở đổi ngoại tệ tại những nước láng giềng vẫn là kênh chính để doanh nghiệp Iran chuyển tiền về nước. Tuy nhiên, việc nới quy định giúp họ có thêm lựa chọn để hoàn thành ít nhất một phần nghĩa vụ ngoại hối.
Tiền số khó đáp ứng nhu cầu ngoại tệ của Iran
Việc tìm kiếm các kênh thanh toán thay thế trở nên cấp bách hơn khi Mỹ phong tỏa các cảng biển Iran và chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế. Washington cũng đe dọa trừng phạt các đối tác thương mại của Tehran, trong đó có một số ngân hàng Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và các công ty liên quan ngành hàng không Iran.
Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo những cá nhân và tổ chức sử dụng tài sản số để giao dịch với Iran có thể trở thành mục tiêu trừng phạt. Washington đồng thời cho rằng Tehran ngày càng coi tiền số là công cụ né tránh các biện pháp hạn chế.
Ông Alireza Bozorgmehri, thành viên Hiệp hội Chuyển đổi số Iran, xác nhận Ngân hàng Trung ương đã giảm mức độ giám sát đối với các sàn tiền số và không còn yêu cầu thực thi nghiêm ngặt toàn bộ quy định như trước. Dù khối lượng giao dịch tăng, ông cho rằng thị trường này khó có thể đáp ứng nhu cầu ngoại tệ rất lớn của nền kinh tế Iran.
Song song với việc nới quy định, Tehran vẫn tăng cường xử lý những doanh nghiệp bị cáo buộc giữ nguồn thu chưa khai báo. Hiện 219 cá nhân và doanh nghiệp đang bị điều tra liên quan 23,5 tỷ euro chưa được hoàn trả. Cơ quan tư pháp Iran cũng bắt giữ 22 người có liên quan các nhà kinh doanh dầu mỏ và phát lệnh truy nã 19 người khác.
Theo chuyên gia kinh tế Saeed Laylaz, khi nền kinh tế Iran phải hoạt động ngầm nhiều hơn, nhu cầu sử dụng tiền số cũng tăng theo. Diễn biến này cho thấy các biện pháp phong tỏa vẫn chưa thể bịt kín mọi kênh giao dịch của Tehran, dù tiền số chưa đủ khả năng trở thành lời giải cho những thiếu hụt ngoại tệ quy mô lớn của nền kinh tế.
