Trong một cuộc trao đổi gần đây, giữa đồng sáng lập Ethereum Vitalik Buterin cùng nhà phân tích crypto c-node - một nhân vật nổi bật trong cộng đồng Crypto có tài khoản là đặc biệt trong lĩnh vực blockchain, DeFi với các dự án tập trung vào tính riêng tư (privacy), sở hữu tài khoản@colludingnode trên X/Twitter).
Cuộc thảo luận đã thổi bùng trở lại cuộc tranh luận về bản chất thật sự của DeFi. Thay vì nói về TVL (Total Value Lock) hay lợi suất hai con số, cả hai ông đặt ra một câu hỏi nền tảng: DeFi đang tối ưu lợi nhuận, hay đang đánh mất linh hồn phi tập trung của chính mình?
“Không có lý do dùng DeFi nếu không tự giữ tài sản”
Theo c-node, phần lớn sự bùng nổ của DeFi những năm qua chỉ là lớp vỏ đầu cơ được thổi phồng quanh các chiến lược tạo lợi nhuận, thay vì tập trung xây dựng hạ tầng tài chính đúng nghĩa. Ông nhận định: “Thật ra không có lý do gì để dùng DeFi nếu bạn không có ý định hold crypto lâu dài và muốn sử dụng các dịch vụ tài chính mà vẫn có thể tự giữ tài sản của mình.”
Lập luận này đánh thẳng vào các mô hình phổ biến hiện nay như gửi USDC vào giao thức lending để hưởng lãi suất. Theo quan điểm của c-node, đây chỉ là “một kiểu diễn lại vở cũ”, tái tạo lại mô hình tài chính truyền thống trên blockchain, nhưng không giải quyết được bài toán cốt lõi của DeFi: loại bỏ rủi ro đối tác và trao quyền tự quản lý tài sản cho người dùng.
Ông cũng cho rằng thành công của DeFi trên Ethereum không chỉ đến từ công nghệ, mà còn từ hệ giá trị của cộng đồng tham gia từ sớm – những người đề cao self-custody. Trong khi đó, nhiều hệ sinh thái mới lại phụ thuộc mạnh vào quỹ đầu tư lớn và dịch vụ lưu ký tập trung, làm suy giảm tinh thần phi tập trung ban đầu.
Buterin: “Chuyển rủi ro đối tác mới là điểm cộng lớn”
Phản hồi lại, Vitalik Buterin không hoàn toàn phủ nhận thực trạng hiện tại, nhưng mở rộng định nghĩa về DeFi “thật sự”. Ông cho rằng các stablecoin thuật toán, đặc biệt là mô hình được thế chấp vượt mức (overcollateralized) và thiết kế để phân tán rủi ro đối tác, mới phản ánh đúng tinh thần của tài chính phi tập trung.
Buterin viết: “Ngay cả khi 99% thanh khoản đến từ các chủ sở hữu CDP giữ đồng algo-dollars âm và đồng thời có lượng dollars dương ở nơi khác, thì việc bạn có thể chuyển rủi ro đối tác cho một nhà tạo lập thị trường vẫn là một điểm cộng rất lớn.”
Thông điệp cốt lõi ở đây không nằm ở lợi suất, mà ở cấu trúc rủi ro. Với Buterin, DeFi không đơn thuần là tối ưu hóa vốn, mà là tái thiết kế hệ thống tài chính theo hướng giảm thiểu sự phụ thuộc vào các tổ chức trung gian tập trung.
Ông cũng thẳng thắn cho rằng các chiến lược xoay quanh USDC — một stablecoin do tổ Circle, một tổ chức tập trung phát hành — khó có thể được xem là DeFi thuần túy. Việc gửi một tài sản tập trung vào giao thức on-chain không tự động khiến nó trở nên phi tập trung về bản chất. Hiện nay USDC có tỷ giá chuyển đổi 1 USDC = 25.911VND theo dữ liệu Bingx.
DeFi: Công cụ kiếm lời hay hạ tầng tài chính mới?
Cuộc tranh luận này phơi bày một rạn nứt tư tưởng trong cộng đồng crypto.
Một bên xem DeFi là công cụ tối ưu hóa dòng vốn: tận dụng arbitrage, lending, yield farming… miễn là người dùng vẫn kiểm soát private key của mình. Ở góc nhìn này, hiệu quả thị trường quan trọng hơn ý thức hệ.
Bên còn lại, bao gồm những người theo quan điểm của Buterin và c-node, kỳ vọng DeFi sẽ trở thành nền tảng tài chính thay thế, đủ khả năng định hình lại hệ thống tiền tệ toàn cầu thông qua cơ chế phân tán rủi ro và loại bỏ trung gian.
Buterin thậm chí còn gợi mở tầm nhìn dài hạn hơn: thay vì tiếp tục neo mình vào USD, DeFi nên phát triển các tài sản và chỉ số mới được bảo chứng bởi cấu trúc phi tập trung thực sự. Điều này đồng nghĩa với việc giảm phụ thuộc vào stablecoin tập trung và từng bước xây dựng hệ sinh thái tài chính độc lập.
Ethereum và lợi thế hệ giá trị
Thực tế cho thấy Ethereum vẫn giữ vai trò trung tâm của DeFi với phần lớn TVL toàn thị trường tập trung trên hệ sinh thái này. Tuy nhiên, lợi thế của Ethereum không chỉ đến từ hạ tầng kỹ thuật, mà còn từ cộng đồng người dùng tin vào triết lý ban đầu: tự lưu ký, minh bạch và không cần cấp phép.
Trong khi đó, nhiều blockchain mới ưu tiên trải nghiệm và dòng vốn hơn là cấu trúc rủi ro. Nhà đầu tư nhỏ lẻ thường chọn sự tiện lợi, còn các quỹ lớn tìm kiếm thanh khoản và lợi nhuận ngắn hạn. Điều này tạo ra khoảng cách ngày càng rõ giữa “DeFi như sản phẩm tài chính” và “DeFi như hệ tư tưởng”.
Cuộc tranh luận mà Buterin khơi lại có thể không mang lại thay đổi tức thì về dòng tiền. Nhưng trong một thị trường ngày càng trưởng thành, câu hỏi về bản chất — thay vì lợi suất — có thể là yếu tố quyết định hướng đi dài hạn của toàn ngành.
Nếu DeFi chỉ là phiên bản blockchain của ngân hàng truyền thống, nó khó có thể trở thành cuộc cách mạng. Nhưng nếu DeFi thực sự tái cấu trúc cách rủi ro được phân bổ và tài sản được kiểm soát, như Buterin nhấn mạnh, thì cuộc chơi có thể chỉ mới bắt đầu.
