Trong bối cảnh tài sản số và tài sản mã hóa phát triển nhanh chóng, cơ quan quản lý đang đẩy mạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường cơ chế giám sát và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan. Minh bạch thông tin, bảo vệ tài sản nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro được xem là những yếu tố then chốt nhằm xây dựng một thị trường tài chính số an toàn và phát triển bền vững.
Phát biểu tại hội thảo chuyên đề “Liên kết để bảo vệ - hành động để duy trì niềm tin” trong khuôn khổ Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 diễn ra ngày 12/5, ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết hệ sinh thái tài chính đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự tham gia ngày càng sâu của dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tài sản số và các mô hình dịch vụ tài chính mới.
Theo ông Hải, sự phát triển công nghệ đã mở ra cơ hội lớn cho thị trường tài chính khi giúp người dân tiếp cận dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn và tiết kiệm chi phí hơn. Tuy nhiên, song hành với đó là nhiều nguy cơ như lừa đảo trực tuyến, tấn công mạng, giả mạo nền tảng, rò rỉ dữ liệu hay các sản phẩm tài chính thiếu minh bạch. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi nhà đầu tư cũng như niềm tin đối với thị trường tài chính số.
Đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh rằng niềm tin của thị trường không chỉ đến từ uy tín của các tổ chức tài chính hay khung pháp lý hiện hành, mà còn phụ thuộc vào mức độ an toàn của hệ thống công nghệ, khả năng bảo mật dữ liệu, năng lực quản trị rủi ro và sự phối hợp hiệu quả giữa các thành phần trong hệ sinh thái.
Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ người dùng trong môi trường tài chính số cần sự tham gia đồng bộ của nhiều bên, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp tài chính, công ty công nghệ, đơn vị an ninh mạng cho tới chính người dùng. Theo ông Hải, mục tiêu là xây dựng một môi trường tài chính số vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa có khả năng phát hiện sớm và xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh.
Tại hội thảo, ông Tô Trần Hòa nhận định thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang sở hữu dư địa tăng trưởng rất lớn. Dẫn số liệu từ Chainalysis, ông cho biết số lượng người dùng tài sản mã hóa tại Việt Nam đã tăng mạnh kể từ năm 2017 và có thể đạt gần 16 triệu tài khoản vào năm 2025. Việt Nam cũng nằm trong nhóm quốc gia dẫn đầu về mức độ chấp nhận tài sản mã hóa toàn cầu, trong khi tổng giá trị giao dịch năm 2025 được ước tính khoảng 220 tỷ USD.
Trước tốc độ mở rộng nhanh của thị trường, Chính phủ và các cơ quan chức năng đã thúc đẩy xây dựng khung pháp lý nhằm tăng tính minh bạch và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài. Theo ông Hòa, nhiều nghị quyết quan trọng được ban hành thời gian qua đều hướng tới mục tiêu thúc đẩy kinh tế số song song với đảm bảo an toàn hệ thống tài chính.
Hiện nay, nền tảng pháp lý cho thị trường tài sản số đang từng bước được hoàn thiện. Luật Công nghiệp công nghệ số lần đầu tiên đưa ra khái niệm rõ ràng về tài sản số, tài sản ảo và tài sản mã hóa, đồng thời công nhận và bảo vệ các loại tài sản này theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, Luật Đầu tư sửa đổi cũng đã bổ sung hoạt động kinh doanh tài sản mã hóa vào nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Đáng chú ý, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP được xem là định hướng quan trọng cho việc hình thành thị trường giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam. Văn bản này phân định rõ thị trường sơ cấp và thứ cấp, đồng thời lần đầu tiên đưa khái niệm ICO vào khuôn khổ quản lý chính thức, cho phép hoạt động phát hành tài sản mã hóa được thực hiện trên cơ sở đăng ký tương tự mô hình IPO trên thị trường chứng khoán.
Song song với đó, Bộ Tài chính cũng đã ban hành nhiều thông tư hướng dẫn liên quan đến kế toán và nghĩa vụ thuế đối với lĩnh vực tài sản mã hóa. Theo quy định mới, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và nhà đầu tư tổ chức được hướng dẫn hạch toán tài sản minh bạch trên bảng cân đối kế toán thay vì ghi nhận vào nhóm “chi phí khác” như trước đây.
Về chính sách thuế, cơ quan quản lý áp dụng cơ chế vừa chặt chẽ vừa linh hoạt. Các doanh nghiệp trong nước chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo mức thông thường, trong khi nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nước ngoài được áp dụng mức thuế thấp hơn. Đặc biệt, các đơn vị cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ thực hiện nghĩa vụ kê khai và nộp thuế thay cho nhà đầu tư nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Ngoài ra, hệ thống quản lý thuế cũng được kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia và cơ sở dữ liệu của Bộ Công an nhằm tăng cường khả năng giám sát, đối soát và kiểm soát rủi ro.
Để nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, đại diện cơ quan quản lý cho rằng các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa cần thực hiện nghiêm yêu cầu công khai thông tin, bao gồm công bố định kỳ, công bố bất thường và minh bạch các loại phí dịch vụ cũng như hợp đồng hợp tác với bên thứ ba.
Các yêu cầu về xác thực danh tính khách hàng (KYC) cũng được đặt ở vị trí trọng tâm nhằm hạn chế rủi ro rửa tiền và các hoạt động phi pháp. Theo đó, mọi tài khoản giao dịch phải được xác minh danh tính và liên kết với tài khoản ngân hàng chính chủ.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ có trách nhiệm bảo vệ tài sản của khách hàng, đồng thời phải tách biệt tài sản của nhà đầu tư với tài sản doanh nghiệp nhằm tránh việc sử dụng sai mục đích hoặc phục vụ hoạt động giao dịch nội bộ.
