Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vừa có quyết định tăng lãi suất lần đầu tiên trong hơn 3 năm, đưa phạm vi mục tiêu lên 3,75%-4%, đồng thời phát tín hiệu có thể tiếp tục tăng thêm một lần nữa nhằm kiềm chế lạm phát.
Diễn biến này đặt ra nhiều câu hỏi về tác động của chính sách lãi suất Fed đến giá vàng thế giới và giá vàng trong nước, cũng như những yếu tố có thể chi phối thị trường vàng trong thời gian tới. Bên cạnh đó, nhà đầu tư cũng quan tâm đến các giải pháp của Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định thị trường và hạn chế rủi ro trong bối cảnh giá vàng đang ở vùng cao.
Để làm rõ những vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Phùng Thế Đông về diễn biến, triển vọng giá vàng sau quyết định mới của Fed, chính sách quản lý thị trường vàng và chiến lược hạn chế rủi ro đối với nhà đầu tư.
Việc Fed tăng lãi suất tác động trực tiếp như thế nào đến giá vàng thế giới?
Về lý thuyết, Fed tăng lãi suất thường gây sức ép giảm giá vàng qua hai kênh: Một là lợi suất trái phiếu Mỹ tăng (đặc biệt là kỳ hạn ngắn) làm tăng chi phí cơ hội nắm giữ vàng, một tài sản không sinh lãi; Hai là lãi suất cao thường hỗ trợ đồng USD, khiến vàng trở nên đắt hơn đối với nhà đầu tư sử dụng các đồng tiền khác.
Phản ứng ban đầu sau quyết định tăng lãi suất của Fed ngày 16/9 khá rõ: giá vàng giao ngay có thời điểm giảm 1,2%, xuống khoảng 4.240 USD/ounce, sau khi từng vượt 4.365 USD/ounce trong phiên. Tuy nhiên, đây chỉ là tác động trực tiếp và ngắn hạn. Xu hướng vàng còn phụ thuộc vào lãi suất thực, kỳ vọng chính sách tiếp theo của Fed, lạm phát và rủi ro địa chính trị.
Thông thường, việc Fed tăng lãi suất sẽ khiến giá vàng giảm. Tuy nhiên, trong những phiên giao dịch gần đây, giá vàng lại liên tục tăng và có lúc chạm gần mức 4.400 USD/ounce. Điều này có thể được lý giải bởi những nguyên nhân nào?
Có bốn nguyên nhân chính:
Thứ nhất, mức tăng 0,25% đã được thị trường phản ánh phần lớn vào giá, nên khi quyết định chính thức được công bố, áp lực bán không còn quá mạnh.
Thứ hai, giá dầu giảm sau đó làm dịu lo ngại lạm phát và giảm kỳ vọng Fed phải tăng lãi suất quá nhanh. Điều này khiến một bộ phận nhà đầu tư đóng các vị thế bán vàng. Ngày 18/9, giá vàng giao ngay tăng 1,2% lên khoảng 4.390 USD/ounce; hợp đồng tương lai đóng cửa trên 4.420 USD/ounce.
Thứ ba, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, rủi ro kinh tế toàn cầu và những lo ngại về nợ công tiếp tục duy trì nhu cầu trú ẩn.
Thứ tư, lực mua từ ngân hàng trung ương, quỹ ETF và thị trường châu Á khiến quan hệ nghịch biến giữa lãi suất và giá vàng không còn tuyệt đối. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào quyết định lãi suất của Fed để dự báo giá vàng.
Sau quyết định mới của Fed, những yếu tố nào sắp tới có thể tác động đến giá vàng trong nước? Ông dự báo giá vàng trong nước từ nay đến cuối năm sẽ vận động theo xu hướng nào?
Giá vàng trong nước sắp tới chịu tác động bởi năm yếu tố: giá vàng thế giới; tỷ giá USD/VND; nguồn cung vàng miếng; nhu cầu tích trữ trong nước; và biện pháp quản lý của Ngân hàng Nhà nước. Trong đó, giá thế giới và nguồn cung trong nước là hai yếu tố quan trọng nhất.
Ngày 20/9, giá vàng SJC phổ biến khoảng 144,6 triệu đồng/lượng mua vào và 147,6 triệu đồng/lượng bán ra. Với giá vàng thế giới khoảng 4.390 USD/ounce và tỷ giá bán USD khoảng 26.210 đồng, giá quy đổi vào khoảng 138,7 triệu đồng/lượng, tức vàng SJC cao hơn khoảng 9 triệu đồng/lượng.
Từ nay đến cuối năm, tôi cho rằng giá vàng trong nước có xu hướng đi ngang ở vùng cao và nghiêng về tăng, nhưng biến động mạnh. Kịch bản cơ sở là giá SJC dao động khoảng 142–155 triệu đồng/lượng. Nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất và USD lên giá mạnh, vàng có thể điều chỉnh; ngược lại, nếu xung đột địa chính trị gia tăng hoặc giá vàng thế giới vượt rõ rệt 4.500–4.600 USD/ounce, giá trong nước có thể vượt vùng dự báo này.
Từ diễn biến của giá vàng thế giới và chính sách lãi suất của Fed, Ngân hàng Nhà nước cần điều chỉnh chính sách như thế nào để đảm bảo ổn định thị trường vàng trong nước?
Trước mắt, Ngân hàng Nhà nước cần tập trung vào ba giải pháp: Một là, chủ động điều tiết nguồn cung vàng miếng và vàng nguyên liệu thông qua các doanh nghiệp, ngân hàng đủ điều kiện; hạn chế tình trạng thiếu cung cục bộ làm giá trong nước tách xa giá thế giới.
Hai là, yêu cầu các đơn vị kinh doanh công khai giá, khối lượng, nguồn gốc vàng; tăng sử dụng hóa đơn điện tử, kết nối dữ liệu giao dịch và xử lý nghiêm đầu cơ, thao túng, buôn lậu vàng.
Ba là, phối hợp điều hành tỷ giá và thị trường ngoại hối. Việc bổ sung nguồn cung vàng phải có liều lượng phù hợp, tránh gây áp lực lớn lên nhu cầu ngoại tệ và dự trữ ngoại hối.
Mục tiêu chính sách không phải duy trì một mức giá vàng cụ thể mà là bảo đảm nguồn cung hợp pháp, nâng cao tính minh bạch và đưa chênh lệch giá trong nước - thế giới về mức hợp lý.
Thời gian qua, khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới đã thu hẹp lại, chênh lệch hiện tại chỉ còn khoảng 9 triệu đồng/lượng (thấp hơn rất nhiều so với mức hơn 20 triệu đồng/lượng trước đó). Theo ông, những yếu tố nào giúp mức chênh này thu hẹp? Liệu xu hướng này có thể tiếp tục duy trì trong thời gian tới?
Chênh lệch thu hẹp trước hết do giá vàng thế giới tăng nhanh hơn giá vàng trong nước. Với giá thế giới khoảng 4.390 USD/ounce, giá quy đổi đã lên gần 139 triệu đồng/lượng, trong khi giá bán SJC khoảng 147,6 triệu đồng/lượng. Đây là nguyên nhân mang tính thị trường và có tác động ngay lập tức.
Bên cạnh đó, kỳ vọng nguồn cung được cải thiện, định hướng đổi mới cơ chế quản lý vàng, hoạt động thanh tra thị trường và tâm lý thận trọng của người mua ở vùng giá cao cũng góp phần hạn chế mức tăng của giá trong nước. So với giai đoạn chênh trên 20 triệu đồng/lượng, mức khoảng 9 triệu đồng hiện nay là một diễn biến tích cực.
Tuy nhiên, mức chênh này chỉ duy trì bền vững nếu nguồn cung được cải thiện thực chất và thường xuyên. Nếu giá thế giới giảm nhanh trong khi giá trong nước phản ứng chậm, hoặc nhu cầu mua vàng tăng đột biến, chênh lệch có thể nới rộng trở lại. Vì vậy, không nên coi mức 9 triệu đồng là trạng thái cố định.
Mới đây, NHNN đã đề xuất với Thủ tướng Chính phủ về việc chưa thành lập Sàn/Sở giao dịch vàng. Theo ông, đâu là những yếu tố khiến mô hình này chưa phù hợp để triển khai ở thời điểm hiện nay? Việc chưa thành lập sàn có ảnh hưởng như thế nào đến mục tiêu minh bạch hóa thị trường và thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước với thế giới?
Theo tôi, việc chưa thành lập Sàn/Sở giao dịch vàng ở thời điểm này là thận trọng và có cơ sở. Việt Nam chưa hoàn thiện đồng bộ các điều kiện về nguồn cung vàng hợp pháp, tiêu chuẩn vàng giao dịch, kho lưu ký, thanh toán bù trừ, ký quỹ, quản trị rủi ro, phòng chống rửa tiền và cơ chế kết nối với thị trường ngoại hối.
Nếu triển khai sàn khi nguồn cung còn hạn chế, sàn giao dịch có thể làm tăng đầu cơ tài chính, đòn bẩy và nhu cầu nhập khẩu vàng. Điều này có nguy cơ gây áp lực lên ngoại tệ, tỷ giá và chính sách tiền tệ. NHNN cũng cho biết đề xuất chưa thành lập sàn trong giai đoạn hiện nay xuất phát từ lo ngại đối với cung - cầu ngoại tệ và điều hành tiền tệ.
Việc chưa lập sàn không đồng nghĩa với trì hoãn minh bạch hóa thị trường. Trước mắt, minh bạch có thể được cải thiện bằng cơ sở dữ liệu tập trung, hóa đơn điện tử, công khai giá và khối lượng giao dịch, quản lý nguồn gốc vàng và mở rộng các đơn vị đủ điều kiện cung ứng. Sàn giao dịch chỉ nên được xem xét sau khi các điều kiện này đã hoàn thiện.
Trong bối cảnh giá vàng biến động khó lường từ chính sách lãi suất của Fed và các yếu tố khác, nhà đầu tư nên có chiến lược như thế nào để hạn chế rủi ro? Những tín hiệu nào cần đặc biệt theo dõi trước khi đưa ra quyết định mua hoặc bán vàng?
Nhà đầu tư không nên mua đuổi khi giá tăng mạnh và không nên sử dụng vốn vay để đầu tư vàng. Vàng phù hợp hơn với mục tiêu bảo toàn tài sản và đa dạng hóa danh mục, thay vì đầu cơ ngắn hạn. Có thể mua từng phần, phân bổ ở mức hợp lý so với tổng tài sản và luôn duy trì nguồn tiền dự phòng.
Cần đặc biệt chú ý chênh lệch giữa giá mua và giá bán. Hiện giá SJC mua vào khoảng 144,6 triệu đồng và bán ra khoảng 147,6 triệu đồng/lượng, tức người mua đã chịu chênh lệch khoảng 3 triệu đồng/lượng ngay khi giao dịch. Giá vàng phải tăng hơn 2% mới bù được khoảng cách này.
Trước khi mua hoặc bán, nhà đầu tư nên theo dõi: Thông điệp và dự báo lãi suất của Fed; Lợi suất thực trái phiếu Mỹ và chỉ số DXY; Giá dầu và diễn biến xung đột địa chính trị; Dòng vốn vào các quỹ ETF vàng và hoạt động mua vàng của ngân hàng trung ương; Tỷ giá USD/VND; Chênh lệch giá vàng trong nước - thế giới và giá mua - bán trong nước; Chính sách nhập khẩu, sản xuất và cung ứng vàng của Ngân hàng Nhà nước.
Ở vùng giá lịch sử hiện nay, ưu tiên quan trọng nhất là quản trị rủi ro, tránh tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội và không đặt toàn bộ tài sản vào vàng.
Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!
Số liệu trả lời phỏng vấn trích từ nguồn: tradingeconomics, Ngân hàng Nhà nước và SJC.
