Trong bối cảnh khung pháp lý về tài sản số tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn hoàn thiện nước rút, tâm lý chung của cộng đồng nhà đầu tư hiện nay là sự pha trộn phức tạp giữa kỳ vọng vào một thị trường minh bạch và nỗi lo âu thường trực về tính thanh khoản. Một trong những vấn đề nóng hổi được thảo luận nhiều nhất lúc này là liệu các sàn giao dịch được cấp phép trong nước (sàn quốc nội) trong tương lai có hỗ trợ danh mục đầu tư đa dạng mà người dùng đang nắm giữ hay không, đặc biệt là đối với các nhóm tài sản có vốn hóa nhỏ.
Rào cản kỹ thuật hay màng lọc bảo vệ nhà đầu tư?
Để hình dung rõ hơn về viễn cảnh tương lai, chúng ta cần nhìn thẳng vào câu chuyện của thị trường Hàn Quốc với sàn giao dịch Upbit. Đây là một trong những sàn giao dịch lớn nhất tại xứ sở kim chi và nổi tiếng với việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của chính phủ. Tuy nhiên, sự tuân thủ này đi kèm với một sự đánh đổi lớn về số lượng tài sản được niêm yết.
So với các sàn giao dịch quốc tế khổng lồ như Binance, số lượng mã thông báo được hỗ trợ trên Upbit khiêm tốn hơn rất nhiều. Sự chênh lệch này không xuất phát từ năng lực kỹ thuật yếu kém, mà đến từ quy trình thẩm định dự án vô cùng khắt khe. Các sàn nội địa chịu sự quản lý nhà nước buộc phải áp dụng bộ lọc tiêu chuẩn cao về đội ngũ sáng lập, tính minh bạch của dòng tiền và khả năng chống thao túng giá để bảo vệ người dùng cuối. Do đó, các dự án thiếu tên tuổi hoặc có tính rủi ro cao thường sẽ bị loại ngay từ vòng gửi xe.
Điều này vô tình tạo ra một "bức tường lửa" ngăn cách danh mục đầu tư. Những nhà đầu tư nếu trót nắm giữ những tài sản lạ trên sàn quốc tế sẽ gặp vô vàn khó khăn khi muốn chuyển về sàn nội địa để thanh khoản ra tiền pháp định, đơn giản vì tài sản đó không nằm trong danh sách được phép giao dịch.
Tiến thoái lưỡng nan với tài sản vốn hóa nhỏ
Quay trở lại thực trạng tại Việt Nam, khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư trong nước thường khá cao. Số đông vẫn ưa chuộng việc phân bổ vốn vào các dự án có vốn hóa nhỏ (low-cap) hoặc các dự án mới ra mắt với hy vọng tài sản sẽ tăng giá trị đột biến trong thời gian ngắn. Phần lớn các tài sản này hiện đang nằm rải rác trên các ví cá nhân hoặc các sàn giao dịch quốc tế chưa có tư cách pháp nhân tại Việt Nam.
Nỗi lo sợ lớn nhất hiện nay là khi các quy định pháp luật chính thức đi vào thực tiễn, các sàn giao dịch trong nước được cấp phép sẽ áp dụng mô hình niêm yết chọn lọc tương tự như Upbit. Khi đó, hàng loạt các tài sản số vốn hóa nhỏ mà nhà đầu tư đang nắm giữ sẽ không có cửa để bước lên các sàn giao dịch hợp pháp này.
Nếu kịch bản này diễn ra, nhà đầu tư sẽ rơi vào thế kẹt thực sự. Tài sản của họ vẫn hiển thị số dư trên màn hình, nhưng lại hoàn toàn mất đi tính thanh khoản trên các kênh chính thống. Họ không thể chuyển lên sàn trong nước để bán và rút tiền về tài khoản ngân hàng một cách hợp pháp, dẫn đến việc dòng vốn bị tắc nghẽn nghiêm trọng.
Nguy cơ biến tướng của thị trường chợ đen
Khi cánh cửa chính thống khép lại, dòng tiền thường có xu hướng tìm đến những lối đi ngách đầy rủi ro. Sự hạn chế về danh mục niêm yết của sàn quốc nội có thể vô tình đẩy nhà đầu tư tìm đến các thị trường phi tập trung không chính thống (OTC chui) hoặc các hội nhóm giao dịch trao đổi tay đôi trên mạng xã hội để tẩu tán tài sản.
Việc giao dịch tại các "chợ đen" này tiềm ẩn vô số rủi ro. Không chỉ đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản do thiếu cơ chế bảo vệ, nhà đầu tư còn đứng trước rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Việc tham gia vào các giao dịch không được kiểm soát, không rõ nguồn gốc tiền tệ có thể khiến họ vô tình vướng vào các rắc rối liên quan đến rửa tiền hoặc vi phạm các quy định mới về quản lý ngoại hối và tài sản số.
Lúc này, nhà đầu tư đứng giữa hai lựa chọn đều khó khăn: hoặc tuân thủ tuyệt đối và nhìn tài sản bị đóng băng không thể chốt lời, hoặc chấp nhận rủi ro pháp lý để giao dịch chui nhằm thu hồi vốn. Đây là một bài toán hóc búa về xung đột giữa nhu cầu bảo toàn lợi nhuận và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.
Cần sự chủ động tái cơ cấu danh mục
Trước những biến động tiềm tàng của chính sách, thay vì hoang mang lo sợ, hành động thiết thực nhất của nhà đầu tư lúc này là rà soát lại toàn bộ danh mục tài sản. Việc giảm tỷ trọng vốn tại các dự án nhỏ lẻ, ít tên tuổi và có nguy cơ không vượt qua được vòng thẩm định của sàn nội địa là một bước đi cần thiết. Cơ cấu lại dòng tiền sang các đồng tiền số chủ chốt, có vốn hóa lớn và độ nhận diện toàn cầu như Bitcoin hay Ethereum sẽ mang lại sự an toàn cao hơn về mặt thanh khoản.
Bên cạnh đó, thị trường cũng đang kỳ vọng vào một cơ chế linh hoạt hơn từ phía cơ quan quản lý, chẳng hạn như mô hình liên thông thanh khoản với các sàn quốc tế uy tín hoặc cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các tài sản rủi ro. Tuy nhiên, trong thời gian chờ đợi những giải pháp vĩ mô, sự tỉnh táo và thận trọng trong việc lựa chọn nơi "gửi vàng" vẫn là yếu tố then chốt quyết định sự an toàn cho túi tiền của mỗi cá nhân.
