Thị trường tiền mã hóa và tài sản số tại Việt Nam đang ghi nhận tốc độ phát triển vượt bậc với quy mô người tham gia thuộc nhóm đầu khu vực. Theo số liệu thống kê từ ông Lê Khánh Tùng, chuyên gia phân tích tại Công ty Chứng khoán HSC, hiện cả nước có khoảng 17 triệu tài khoản tài sản số, trong đó có xấp xỉ 3 triệu tài khoản duy trì hoạt động đều đặn.
Đây là tập khách hàng vô cùng hấp dẫn đối với các ngân hàng thương mại nhờ đặc điểm trẻ tuổi, nhạy bén với công nghệ và có giá trị giao dịch rất lớn. Dẫu vậy, toàn bộ nguồn lực tài chính dồi dào này hiện vẫn chủ yếu nằm ngoài phạm vi khai thác của hệ thống ngân hàng trong nước.
Mảnh đất màu mỡ cho các dịch vụ tài chính mới
Đại diện từ HSC ước tính rằng nếu có được khung pháp lý hoàn chỉnh để hỗ trợ, quy mô giao dịch tài sản số tại Việt Nam có thể chạm mức 700 triệu USD mỗi ngày.
Con số này tương đương một nửa thanh khoản của thị trường chứng khoán trong nước ở thời điểm hiện tại. Đi cùng với quy mô giao dịch đó là nguồn doanh thu từ phí môi giới ước tính vượt hơn 6.000 tỷ đồng mỗi năm, chưa kể các nguồn thu phụ trợ khác như lãi từ hoạt động cho vay ký quỹ.
Trong bối cảnh các ngân hàng đang nỗ lực tìm kiếm những nguồn thu ngoài lãi để giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng truyền thống, một thị trường giàu tiềm năng như vậy thực sự là cơ hội kinh doanh khó lòng bỏ qua.
Đánh giá về tiềm năng này, ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Ngân hàng Quân đội MB, cho biết mảng tài sản số không chỉ giúp các tổ chức tài chính mở rộng tệp khách hàng trẻ mà còn tạo ra dòng thu nhập mới thông qua phí xử lý giao dịch, phí lưu ký bảo quản tài sản an toàn cũng như các dịch vụ cấp vốn liên kết. Nhờ đó, bài toán tăng trưởng và đa dạng hóa nguồn thu của ngành ngân hàng sẽ tìm được lời giải hiệu quả.
Những rào cản lớn về kỹ thuật và pháp lý
Mặc dù triển vọng mở rộng kinh doanh rất rõ ràng, việc thâm nhập vào thị trường crypto cũng đặt ra hàng loạt thử thách đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Đại diện ngân hàng MB nhận định khó khăn đầu tiên thuộc về hạ tầng công nghệ.
Khác với giờ làm việc hành chính của hệ thống tài chính truyền thống, các giao dịch tài sản mã hóa diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm và không có ngày nghỉ.
Điều này đòi hỏi hệ thống kỹ thuật của ngân hàng phải đủ sức xử lý hàng tỷ lệnh giao dịch mỗi ngày với độ trễ thấp và độ chính xác tuyệt đối, đồng thời quy trình giám sát phải được tự động hóa hoàn toàn để loại bỏ các thao tác thủ công.
Bên cạnh bài toán vận hành, việc tuân thủ các quy định phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố là yêu cầu mang tính sống còn.
Các ngân hàng khi tham gia thị trường sẽ phải đầu tư nguồn lực lớn vào các công cụ nhận diện khách hàng, xác minh đối tác doanh nghiệp và đặc biệt là hệ thống theo dõi đường đi của các dòng tiền trên nền tảng chuỗi khối để kịp thời ngăn chặn các hành vi gian lận.
Ngoài ra, sự khan hiếm nguồn nhân lực am hiểu sâu về công nghệ blockchain trong ngành ngân hàng cũng là một trở ngại đáng kể. Phần lớn các tổ chức hiện nay vẫn phải dựa vào các đơn vị tư vấn bên ngoài để thiết kế sản phẩm.
Đi liền với đó là việc khung pháp lý trong nước đối với mảng tiền mã hóa vẫn đang trong quá trình thử nghiệm và tiếp tục hoàn thiện, khiến cho việc triển khai thực tế có thể gặp phải những lúng túng nhất định khi xuất hiện các tình huống phát sinh chưa có tiền lệ.
Lộ trình từng bước và giải pháp khai phá thị trường
Để khơi thông nguồn vốn và tạo môi trường vận hành an toàn, đại diện ngân hàng MB đề xuất cơ quan quản lý sớm ban hành các quy định cụ thể cho phép các ngân hàng đủ điều kiện được phát hành đồng tiền số ổn định neo theo giá trị đồng Việt Nam.
Công cụ này sẽ giúp nhà đầu tư thuận tiện hơn khi luân chuyển dòng vốn giữa các nền tảng cũng như trong các giao dịch xuyên biên giới.
Đồng thời, phạm vi mở tài khoản và phát hành tài sản số cũng cần được mở rộng cho các nhà đầu tư trong nước đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý, thay vì chỉ giới hạn ở những người đã sở hữu tài sản từ trước.
Về mặt lộ trình triển khai, chuyên gia của HSC khuyến nghị các ngân hàng nên chia nhỏ quá trình thực hiện theo từng giai đoạn rõ ràng. Bước khởi đầu cần tập trung vào việc thành lập ban nghiên cứu chuyên sâu và tham gia vào các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Trong khoảng thời gian từ một năm đến một năm rưỡi tiếp theo, nhiệm vụ trọng tâm là nâng cấp hạ tầng ngân hàng lõi để tương thích với tài sản số, đặt ưu tiên hàng đầu vào tính bảo mật nhằm giữ dòng vốn lưu thông trong nước.
Ở giai đoạn hoàn thiện, ngân hàng có thể cung cấp dịch vụ lưu ký tài sản chuyên nghiệp và các sản phẩm tài chính phái sinh để tối đa hóa doanh thu.
Yếu tố then chốt xuyên suốt cả lộ trình chính là nguyên tắc quản trị rủi ro nghiêm ngặt. Việc bảo đảm tách biệt tài sản của khách hàng với nguồn vốn của ngân hàng cùng việc kiểm soát chặt chẽ tính thanh khoản sẽ là tấm lá chắn bảo vệ an toàn cho hệ thống tài chính trước những biến động nhanh chóng của thị trường tiền điện tử.
