Trong nỗ lực siết chặt quản lý thị trường tài sản số, Mỹ đang triển khai cơ chế báo cáo thuế mới dành cho tiền điện tử thông qua mẫu Form 1099-DA. Quy định này yêu cầu các sàn giao dịch crypto đóng vai trò như broker phải gửi dữ liệu giao dịch của người dùng cho Sở Thuế vụ Mỹ (IRS), đánh dấu một bước tiến lớn trong việc đưa thị trường tiền mã hóa vào khuôn khổ tài chính truyền thống.
Cơ chế mới xuất phát từ các quy định được hoàn thiện năm 2024 theo Đạo luật Infrastructure Investment and Jobs Act. Theo lộ trình áp dụng, từ năm thuế 2025, nhiều sàn giao dịch crypto lớn sẽ bắt đầu báo cáo thông tin giao dịch cho cơ quan thuế Mỹ, mở ra giai đoạn minh bạch hóa sâu rộng đối với lĩnh vực vốn từng được xem là “vùng xám” của hệ thống tài chính.
Form 1099-DA là gì?
Mẫu Form 1099-DA – viết tắt của “Digital Asset Proceeds From Broker Transactions” – được thiết kế nhằm chuẩn hóa việc báo cáo giao dịch tài sản số, tương tự cách mẫu Form 1099-B đang được sử dụng cho thị trường chứng khoán.
Theo quy định, các broker lưu ký (custodial brokers) như sàn giao dịch tập trung sẽ phải báo cáo gross proceeds, tức tổng giá trị thu được từ việc bán hoặc trao đổi tài sản số của người dùng. Đây là số tiền nhận được từ giao dịch trước khi trừ giá vốn ban đầu.
Trong giai đoạn đầu, các broker chưa bắt buộc phải báo cáo cost basis – giá mua ban đầu của tài sản – bởi nhiều tài sản crypto có thể được chuyển từ ví cá nhân hoặc từ các nền tảng khác, khiến việc xác định đầy đủ lịch sử giao dịch trở nên phức tạp.
Tuy nhiên, từ năm thuế 2026 trở đi, quy định sẽ mở rộng khi các sàn phải báo cáo cả gross proceeds và cost basis đối với các tài sản số thuộc diện “covered securities”.
Các sàn crypto sẽ báo cáo dữ liệu ra sao?
Theo quy định mới, trách nhiệm báo cáo thuộc về các sàn giao dịch đóng vai trò broker. Những nền tảng này sẽ gửi biểu mẫu 1099-DA cho cả người dùng và IRS, bao gồm thông tin về giao dịch được thực hiện trên hệ thống của họ.
Các sàn lớn hoạt động tại Mỹ như Coinbase, Kraken và Gemini nằm trong nhóm phải tuân thủ quy định này.
Điều quan trọng là mỗi sàn chỉ báo cáo giao dịch diễn ra trên chính nền tảng của mình. Ví dụ, Coinbase chỉ gửi dữ liệu liên quan đến giao dịch thực hiện trên Coinbase, trong khi Kraken hay Gemini cũng thực hiện nghĩa vụ tương tự đối với người dùng của họ.
Cơ chế này phản ánh cách thị trường chứng khoán Mỹ đang hoạt động, khi các công ty môi giới gửi báo cáo giao dịch trực tiếp cho cơ quan thuế.
Người dùng có phải khai toàn bộ ví crypto?
Một trong những hiểu lầm phổ biến là quy định mới buộc người dùng phải khai báo toàn bộ ví crypto hoặc toàn bộ lịch sử giao dịch trên hàng trăm nền tảng. Trên thực tế, không có biểu mẫu nào yêu cầu người dùng phải liệt kê toàn bộ ví hoặc tất cả hoạt động giao dịch theo cách đó.
Thay vào đó, hệ thống hoạt động theo mô hình broker reporting: mỗi sàn giao dịch gửi dữ liệu giao dịch cho IRS, còn người nộp thuế vẫn có trách nhiệm tự khai báo thu nhập và lợi nhuận liên quan đến crypto trên tờ khai thuế cá nhân.
Điều này có nghĩa là các hoạt động ngoài hệ thống broker – chẳng hạn giao dịch trên DeFi hoặc ví tự quản (self-custody) – có thể không được báo cáo trực tiếp bởi sàn. Tuy vậy, người nộp thuế vẫn phải lưu giữ hồ sơ giao dịch và tự khai báo khi cần thiết.
Xu hướng minh bạch hóa thị trường crypto toàn cầu
Việc Mỹ chuẩn hóa cơ chế báo cáo thuế cho crypto được xem là bước đi quan trọng trong quá trình đưa tài sản số vào hệ thống tài chính chính thống. Là thị trường vốn lớn nhất thế giới, các quy định của Mỹ thường có tác động lan tỏa tới nhiều khu vực khác.
Song song với đó, nhiều tổ chức quốc tế đang xây dựng tiêu chuẩn báo cáo tài sản số xuyên biên giới, tiêu biểu là khuôn khổ Crypto-Asset Reporting Framework do OECD đề xuất. Mục tiêu của các sáng kiến này là tạo ra hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa các quốc gia nhằm hạn chế tình trạng trốn thuế trong lĩnh vực tài sản số.
Đối với thị trường crypto, xu hướng này cho thấy ngành công nghiệp đang bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, khi các chính phủ tìm cách cân bằng giữa đổi mới công nghệ và yêu cầu quản lý tài chính.
Trong dài hạn, việc chuẩn hóa báo cáo thuế có thể khiến thị trường crypto trở nên minh bạch hơn, đồng thời thúc đẩy các quốc gia khác xây dựng khung pháp lý tương tự. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc crypto dần chuyển mình từ một thị trường mang tính thử nghiệm sang một lớp tài sản được quản lý như các thị trường tài chính truyền thống.
