Trong bối cảnh Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 vừa được thông qua, sự xuất hiện của các nền tảng công nghệ ứng dụng AI và Blockchain đang mở ra một kỷ nguyên mới cho việc xác thực và bảo vệ quyền tác giả tại Việt Nam, chuyển dịch từ các biện pháp hành chính truyền thống sang giải pháp số hóa minh bạch.
Sự kiện ra mắt nền tảng số DIPNET - Hệ sinh thái bảo vệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ Việt Nam vào ngày 27/12 vừa qua đã thu hút sự quan tâm lớn của giới chuyên môn và cộng đồng sáng tạo. Đây được xem là bước đi tiên phong trong việc hiện thực hóa các quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi năm 2025, tạo nên một hành lang công nghệ vững chắc song hành cùng khung pháp lý để bảo vệ "tài sản xám" trong kỷ nguyên số.
Lời giải bài toán xác thực trong kỷ nguyên số
Tại sự kiện, ông Bùi Minh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ DIPNET, nhấn mạnh rằng nền tảng này được xây dựng dựa trên sự tuân thủ chặt chẽ các quy định của Luật SHTT sửa đổi 2025 cũng như các điều ước và thông lệ quốc tế. Vai trò của công nghệ lúc này không chỉ dừng lại ở công cụ hỗ trợ, mà trở thành một "tấm khiên" đứng sau người sáng tạo, giúp họ quản lý và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ một cách chủ động trên môi trường internet vốn đầy rẫy rủi ro.
Điểm đột phá của hệ sinh thái này nằm ở khả năng giải quyết triệt để vấn đề định danh chủ sở hữu. Thay vì những tuyên bố quyền sở hữu mang tính cảm tính hay thiếu cơ sở chứng minh như trước đây, công nghệ mới cho phép gắn liền quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ với nhân thân pháp lý cụ thể.
Thông qua việc liên kết dữ liệu với căn cước công dân hoặc mã số doanh nghiệp, quyền sở hữu tài sản trí tuệ được chuyển hóa thành các dữ liệu pháp lý số hóa. Điều này tạo ra giá trị chứng minh rõ ràng trước pháp luật, từ đó hạn chế tối đa các tranh chấp không đáng có về sau.
"Sổ cái" bất biến cho vòng đời tác phẩm
Để đảm bảo tính minh bạch và toàn vẹn của dữ liệu, nền tảng vận hành dựa trên công nghệ Blockchain – một cuốn sổ cái kỹ thuật số không thể tẩy xóa hay làm giả. Toàn bộ vòng đời của một tài sản trí tuệ, bắt đầu từ khoảnh khắc ý tưởng được hình thành, quá trình đăng ký, khai thác thương mại, ủy quyền cho đến khi chuyển nhượng đều được ghi nhận một cách chi tiết và chính xác. Khả năng lưu vết và đối soát này hoàn toàn phù hợp với các chuẩn mực quốc tế khắt khe, bao gồm các tiêu chuẩn của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO).
Song hành cùng Blockchain là sức mạnh của Trí tuệ nhân tạo (AI), giúp giải quyết bài toán về tốc độ và thủ tục. Quy trình định danh và xác thực quyền sở hữu được tự động hóa hoàn toàn, loại bỏ các rào cản từ hồ sơ giấy tờ hay thủ tục hành chính phức tạp. Nhờ đó, thời gian bảo hộ được rút ngắn đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi để các sản phẩm sáng tạo nhanh chóng được đưa vào thị trường và khai thác thương mại hợp pháp, tối ưu hóa lợi nhuận cho tác giả.
Chuyển dịch từ xử lý tranh chấp sang bảo vệ chủ động
Đánh giá về xu hướng này, ông Kiều Công Thược, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp văn hóa, nhận định rằng sự bùng nổ của AI đang làm thay đổi căn bản cách thức sáng tạo và phân phối nội dung. Trong bối cảnh các tác phẩm khoa học, nghệ thuật và nội dung số ngày càng dễ dàng bị sao chép, tái sử dụng và phát tán trên quy mô lớn, nhu cầu về một cơ chế xác thực gốc gác dữ liệu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo ông Thược, khi pháp luật đã có những bước tiến mạnh mẽ trong việc thừa nhận giá trị của dữ liệu và xác thực số, công nghệ sẽ trở thành cánh tay nối dài đắc lực. Tư duy bảo vệ bản quyền đang có sự chuyển dịch rõ rệt: thay vì thụ động chờ đợi tranh chấp xảy ra mới tìm cách xử lý, các tác giả và doanh nghiệp giờ đây có thể sử dụng công nghệ để thiết lập quyền bảo vệ ngay từ thời điểm tác phẩm được hình thành. Đây chính là chìa khóa để phát triển một nền công nghiệp văn hóa bền vững và minh bạch tại Việt Nam trong tương lai.
