Hoàn thiện khung pháp lý để thích ứng với nền kinh tế số và công nghệ mới

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ cùng sự phát triển nhanh của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tài sản số, yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đang trở thành một trong những nhiệm vụ cấp thiết nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhà quản lý trao đổi tại hội thảo khoa học về hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới do Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM) phối hợp cùng Viện Chiến lược và Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp) tổ chức ngày 12/6.

Phát biểu tại hội thảo, đại diện ban tổ chức cho rằng những biến động của môi trường kinh tế toàn cầu đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành nền kinh tế cũng như mô hình quản trị nhà nước. Trong bối cảnh đó, pháp luật không chỉ giữ vai trò điều chỉnh các quan hệ xã hội mà cần trở thành công cụ kiến tạo phát triển, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khai thông nguồn lực và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nhiều tham luận tập trung vào những thách thức pháp lý mới phát sinh từ quá trình số hóa nền kinh tế. Một trong những vấn đề được quan tâm là địa vị pháp lý của dữ liệu, tài sản số và các sản phẩm công nghệ mới. Các chuyên gia cho rằng pháp luật hiện hành vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, khiến nhiều loại tài sản mới chưa được xác định rõ cơ chế quản lý và bảo vệ quyền sở hữu.

Theo các nhà nghiên cứu, quyền tài sản cần được nhìn nhận theo hướng mở rộng hơn, phù hợp với thực tiễn kinh tế hiện đại. Việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền sở hữu minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao sẽ góp phần khuyến khích đầu tư, đặc biệt trong khu vực kinh tế tư nhân.

Theo PGS.TS Ngô Hữu Phước, môi trường pháp lý hiện nay vẫn tồn tại không ít điểm nghẽn. Bên cạnh việc thiếu các quy định chuyên biệt cho tài sản số, token hay AI, tình trạng chồng chéo giữa các luật liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng và môi trường vẫn gây khó khăn cho doanh nghiệp. Điều này làm gia tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai các dự án đầu tư.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra những câu hỏi pháp lý hoàn toàn mới. Khi các hệ thống AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình ra quyết định, từ đề xuất nội dung đến giám sát giao thông hay hỗ trợ quản trị, việc xác định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sai sót hoặc rủi ro trở nên phức tạp hơn. Đồng thời, sự hiện diện của các nền tảng xuyên biên giới cũng khiến các công cụ quản lý truyền thống gặp nhiều thách thức.

Một nội dung đáng chú ý khác được thảo luận là quá trình xây dựng chính quyền số và hiện đại hóa bộ máy nhà nước. Các tham luận cho rằng khung pháp lý hiện hành vẫn chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số trong khu vực công. Nhiều khái niệm nền tảng liên quan đến chính quyền số, quản trị dữ liệu hay trách nhiệm công vụ trong môi trường số vẫn chưa được quy định đầy đủ.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc phân cấp, phân quyền hiện nay cũng đang đối mặt với những hạn chế khi chưa gắn kết chặt chẽ với cơ chế quản lý và chia sẻ dữ liệu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tự chủ cũng như hiệu quả điều hành của chính quyền địa phương trong môi trường quản trị số.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, các đại biểu đề xuất tiếp tục rà soát, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, đồng thời đẩy mạnh cải cách thể chế theo hướng minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn cho hoạt động đổi mới sáng tạo. Cùng với đó là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công, đặc biệt ở cấp cơ sở, nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị trong thời đại dữ liệu và công nghệ số.