Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực về dòng vốn tài sản mã hóa
Dòng vốn tài sản mã hóa chảy vào Việt Nam trong năm 2025 được ước tính đã vượt mốc 220 tỷ USD, tăng khoảng 55% so với năm trước và đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Con số này phản ánh quy mô ngày càng mở rộng của thị trường tài sản số, cũng như mức độ tham gia sâu hơn của người dân và doanh nghiệp Việt Nam vào hệ sinh thái blockchain toàn cầu.
Theo dữ liệu mới nhất từ Chainalysis, tổng giá trị giao dịch tiền mã hóa trên chuỗi tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã tăng mạnh từ khoảng 81 tỷ USD mỗi tháng vào tháng 7/2022 lên 244 tỷ USD mỗi tháng vào cuối năm 2024. Chỉ trong vòng 30 tháng, quy mô thị trường đã tăng gấp ba lần, đưa khu vực này trở thành trung tâm tăng trưởng nhanh nhất của ngành tài sản số toàn cầu.
Đà tăng trưởng này phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của nền kinh tế số, khi công nghệ blockchain dần được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực như thanh toán xuyên biên giới, chuyển tiền, tiết kiệm số và các mô hình tài chính phi tập trung.
Việt Nam cũng nằm trong xu thế đó. Với dòng vốn tài sản mã hóa vượt 220 tỷ USD trong năm 2025, thị trường Việt Nam hiện đứng thứ ba trong khu vực về quy mô dòng tiền. Tuy nhiên, phần lớn các giao dịch của nhà đầu tư trong nước vẫn diễn ra trên các sàn giao dịch quốc tế, điều này đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý, từ thất thu thuế cho đến các rủi ro liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Ông Nguyễn Thanh Sơn cho biết trong những năm gần đây, Việt Nam đã bắt đầu xây dựng nền tảng pháp lý cho thị trường tài sản số thông qua nhiều chính sách mới. Trong đó, đáng chú ý là Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, được xem là bước ngoặt quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn “quan sát” sang “chủ động thử nghiệm”.
Một trong những khía cạnh được giới tài chính quan tâm là khả năng huy động vốn của tài sản mã hóa đối với nền kinh tế. Khi được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, các mô hình token hóa tài sản thực (RWA) có thể trở thành kênh bổ sung cho thị trường vốn truyền thống, giúp mở rộng nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp.
Sau khi Nghị quyết 05 được ban hành, nhiều định chế tài chính trong nước đã bắt đầu tham gia vào lĩnh vực này. Một số ngân hàng như Techcombank, VPBank và HDBank, cùng các công ty chứng khoán lớn như SSI Securities Corporation, TCBS hay VPBank Securities đã thành lập các đơn vị nghiên cứu hoặc triển khai hoạt động liên quan đến tài sản số.
Tài sản mã hóa đang có xu hướng bị lợi dụng
Tuy nhiên, tiềm năng lớn cũng đi kèm với những rủi ro đáng kể. Theo Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) thuộc Bộ Công an, tài sản mã hóa đang có xu hướng bị lợi dụng cho các hoạt động huy động vốn trái phép, lừa đảo và rửa tiền.
Trong giai đoạn 2019–2024, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 20.000 vụ lừa đảo trên không gian mạng với tổng thiệt hại hơn 12.000 tỷ đồng. Phần lớn dòng tiền bất hợp pháp sau đó được chuyển đổi thành tiền mã hóa thông qua các sàn giao dịch quốc tế, khiến quá trình truy vết trở nên phức tạp hơn.
Đáng chú ý, nhiều sàn giao dịch chưa được cấp phép vẫn thu thập và lưu trữ dữ liệu khách hàng nhưng không tuân thủ đầy đủ các quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, tạo ra rủi ro lớn đối với nhà đầu tư.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các sàn giao dịch tài sản mã hóa nội địa hoạt động dưới sự cấp phép và giám sát của cơ quan quản lý được xem là giải pháp quan trọng nhằm tăng cường minh bạch, kiểm soát dòng tiền và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Bà Nguyễn Thị Minh Thơ cho biết vào tháng 6/2023, Financial Action Task Force (FATF) đã đưa Việt Nam vào danh sách giám sát tăng cường, còn gọi là “danh sách xám”.
Theo khuyến nghị số 15 của FATF, các quốc gia cần bảo đảm các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo phải được cấp phép hoặc đăng ký và chịu sự giám sát hiệu quả trong khuôn khổ phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam sẽ phải xây dựng hệ thống kiểm soát rủi ro và tuân thủ các tiêu chuẩn tương tự như các tổ chức tài chính truyền thống.
Song song với khung pháp lý, yếu tố công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát thị trường.
Truy vết bằng cách nào?
Tại chương trình đào tạo về phòng chống rửa tiền cho các nhà cung cấp dịch vụ tài sản số do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với Binance tổ chức ngày 12/3, ông Akbar Akhtar đã chia sẻ về quy trình điều tra và truy vết giao dịch blockchain của sàn.
Theo ông Akhtar, Binance hiện có hơn 650 chuyên gia tuân thủ trên toàn cầu nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn phòng chống rửa tiền. Sàn giao dịch này cũng đã tổ chức hơn 180 chương trình đào tạo cho các cơ quan thực thi pháp luật và phản hồi hơn 65.000 yêu cầu hỗ trợ điều tra từ các cơ quan chức năng trên toàn thế giới.
Thông qua các hoạt động hợp tác này, Binance từng hỗ trợ cơ quan chức năng Thái Lan thu giữ gần 7 triệu USD trong một vụ lừa đảo tiền mã hóa, giúp cảnh sát Malaysia thu hồi 1,6 triệu USD tiền chuộc và hỗ trợ cơ quan chức năng Philippines xử lý vụ án tống tiền trị giá 3,75 triệu USD.
Trong khi đó, các công ty phân tích blockchain như Elliptic cho biết các tổ chức tội phạm ngày càng tận dụng các công cụ như sàn giao dịch phi tập trung, cầu nối blockchain và dịch vụ trộn tiền để che giấu nguồn gốc dòng tiền.
Để đối phó với xu hướng này, Elliptic đã phát triển hệ thống phân tích dữ liệu blockchain giúp xác định nguồn gốc và điểm đến của giao dịch, đánh giá rủi ro của ví tiền điện tử và phát hiện các mối liên hệ với hoạt động phạm pháp.
Theo các chuyên gia, việc kết hợp công nghệ phân tích blockchain với cơ chế hợp tác quốc tế và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý sẽ là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực phòng chống tội phạm tài chính trong kỷ nguyên tài sản số.
