Cuộc đua tài sản số Việt Nam và nước cờ của các định chế tài chính

Một bàn cờ, nhiều nước đi

Thị trường tài sản số tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn định hình quan trọng khi khung pháp lý dần được hoàn thiện, mở đường cho mô hình thí điểm sàn giao dịch trong nước. Tuy nhiên, thay vì một làn sóng tham gia đồng loạt, bức tranh hiện tại lại cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các định chế tài chính khi một bên thận trọng đứng ngoài quan sát, bên còn lại chủ động nhập cuộc với những bước chuẩn bị quy mô lớn.

Tại các kỳ đại hội cổ đông thường niên gần đây, nhiều lãnh đạo công ty chứng khoán lớn cho biết chưa vội tham gia lĩnh vực tài sản số. Đại diện một số doanh nghiệp như SSI hay HSC đều chung quan điểm rằng thị trường vẫn còn ở giai đoạn rất sớm, chưa đủ rõ ràng để xây dựng mô hình kinh doanh hiệu quả và bền vững. Trước đó, Chứng khoán Vietcap cũng đã quyết định dừng kế hoạch triển khai sàn giao dịch tài sản số, dù từng có thời gian nghiên cứu và nhận được đề nghị hợp tác từ các đối tác quốc tế.

Sự thận trọng này phần nào gây bất ngờ, đặc biệt trong trường hợp của SSI khi doanh nghiệp từng tích cực thúc đẩy các sáng kiến liên quan đến tài sản số. Không chỉ tổ chức nhiều sự kiện chuyên đề, SSI còn thành lập công ty công nghệ trong hệ sinh thái, hướng tới phát triển hạ tầng tài chính số và các giải pháp blockchain. Doanh nghiệp cũng từng công bố hợp tác với nhiều đối tác lớn trong lĩnh vực công nghệ và tiền mã hóa nhằm xây dựng nền tảng cho các sản phẩm tương lai.

Tuy nhiên, theo chia sẻ từ lãnh đạo doanh nghiệp, bài toán lớn nhất hiện nay nằm ở việc chưa xác định được cách triển khai vừa đảm bảo hiệu quả kinh doanh, vừa bảo vệ nhà đầu tư và phù hợp với định hướng quản lý. Khi các quy định dần được hoàn thiện, mô hình sàn tài sản số có xu hướng tiệm cận với sàn chứng khoán truyền thống, từ cơ chế giao dịch tập trung đến yêu cầu lưu ký. Điều này khiến kỳ vọng ban đầu về việc thu hút dòng vốn mới thông qua niêm yết các dự án blockchain trở nên kém rõ ràng.

Trong khi đó, một số tổ chức khác lại chọn cách tiếp cận chủ động hơn. Theo thông tin được công bố, đã có 5 hồ sơ đáp ứng điều kiện tham gia thị trường tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm, với sự góp mặt của nhiều doanh nghiệp tài chính lớn. Đáng chú ý, dự án sàn giao dịch tài sản số do các đối tác trong nước phối hợp cùng tổ chức quốc tế đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống và chờ đánh giá từ cơ quan quản lý, với kỳ vọng có thể ra mắt trong thời gian tới nếu được phê duyệt.

Các tổ chức này không chỉ chuẩn bị về mặt công nghệ mà còn đẩy mạnh năng lực tài chính, trong đó yêu cầu vốn điều lệ lên tới khoảng 10.000 tỷ đồng trở thành một trong những rào cản lớn nhất. Mức vốn này tương đương với quy mô của nhiều ngân hàng, qua đó vô hình trung giới hạn cuộc chơi trong nhóm các doanh nghiệp có tiềm lực mạnh và hệ sinh thái hỗ trợ phía sau.

Các mối lo trong bàn cờ tài sản số

Từ góc độ chiến lược, một số ngân hàng và công ty chứng khoán cho rằng nhu cầu đầu tư tài sản số tại Việt Nam là có thật và đang tồn tại ngoài hệ thống chính thức. Việc xây dựng sàn giao dịch trong nước có thể giúp kiểm soát rủi ro tốt hơn, đồng thời tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm tài chính mới trong tương lai. Trong dài hạn, các mô hình như chứng khoán hóa tài sản hay mã hóa tài sản thực được kỳ vọng sẽ mở ra kênh huy động vốn mới cho nền kinh tế.

Dù vậy, những lo ngại vẫn hiện hữu. Bên cạnh yêu cầu vốn lớn, thị trường còn đối mặt với hàng loạt thách thức về quản trị rủi ro, phòng chống rửa tiền, an toàn thông tin và an ninh mạng. Đây đều là những yếu tố mang tính nền tảng, đòi hỏi thời gian hoàn thiện và sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Khung pháp lý cho thị trường tài sản số tại Việt Nam hiện đang được thúc đẩy theo hướng thận trọng và có kiểm soát. Chương trình thí điểm kéo dài nhiều năm được kỳ vọng sẽ tạo không gian thử nghiệm cần thiết, giúp các bên liên quan đánh giá hiệu quả trước khi triển khai rộng rãi. Tuy nhiên, chính cách tiếp cận chặt chẽ này cũng khiến một số doanh nghiệp cân nhắc lại chiến lược tham gia, đặc biệt khi chi phí đầu tư ban đầu lớn nhưng tiềm năng sinh lời chưa rõ ràng.

Trong bối cảnh đó, cuộc đua tài sản số tại Việt Nam không còn đơn thuần là câu chuyện đi nhanh hay đi chậm, mà là bài toán lựa chọn thời điểm và cách thức tham gia. Khi mô hình vận hành vẫn đang trong quá trình định hình, mỗi định chế tài chính buộc phải cân nhắc giữa cơ hội mở rộng sang một lĩnh vực mới và rủi ro từ những yếu tố chưa chắc chắn.

Ở thời điểm hiện tại, sự phân hóa chiến lược giữa các doanh nghiệp có thể sẽ còn tiếp diễn. Và câu hỏi lớn đặt ra không chỉ là ai sẽ tham gia, mà là liệu mô hình sàn tài sản số tại Việt Nam có đủ sức tạo ra dòng vốn mới, hay chỉ trở thành một phiên bản mở rộng của thị trường tài chính hiện hữu.